tribunejuridique.jraim chik .pdf



Nom original: tribunejuridique.jraim chik.pdf

Ce document au format PDF 1.4 a été généré par / iTextSharp™ 5.5.9 ©2000-2016 iText Group NV (AGPL-version); modified using iTextSharp™ 5.5.9 ©2000-2016 iText Group NV (AGPL-version), et a été envoyé sur fichier-pdf.fr le 06/11/2017 à 12:37, depuis l'adresse IP 160.179.x.x. La présente page de téléchargement du fichier a été vue 668 fois.
Taille du document: 3.4 Mo (296 pages).
Confidentialité: fichier public


Aperçu du document


‫وزارة التعليــم العــالي والبحــث العلمـي‬
‫جامعـــة الحاج لخضر بــــاتنة‬
‫كلية الحقوق والعلوم السياسية‬
‫قسم الحقوق‬

‫جرائم الشيك‬

‫دراسة مقارنة بني القانون اجلزائري والقانون املصري‬
‫أطروحة مقدمة لنيل شهادة دكتوراه العلوم في العلوم القانونية‬
‫تخصص قــانون جنـــائي‬
‫إشراف األستـاذة الدكتورة‪:‬‬

‫إعـــــــداد البــــــــاحث‪:‬‬

‫رحــاب شاديــة‬

‫زرارة لخضـر‬
‫لجنة المناقشة‪:‬‬
‫الدرجة العلمية‬

‫الجامعة األصليــة‬

‫الصفــة‬

‫االسم واللقب‬
‫أ‪.‬د‪ /‬عواشرية رقية‬

‫أستاذ التعليم العالي‬

‫جامعة الحاج لخضر بـــاتنة‬

‫رئيســـــا‬

‫أ‪.‬د‪ /‬رحـاب شاديـة‬

‫أستاذ التعليم العالي‬

‫جامعة الحاج لخضر بـــاتنة‬

‫مشرفـا ومقــر ار‬

‫د‪ /‬مفتاح عبد الجليل‬

‫أستاذ محاضر (أ)‬

‫جامعة محـمد خيضـر بسكرة‬

‫عضــوا منــاقشا‬

‫د‪ /‬قصــير عــلي‬

‫أستاذ محاضر (أ)‬

‫جامعة الحاج لخضر بـــاتنة‬

‫عضــوا منــاقشا‬

‫د‪ /‬خضراوي الهادي‬

‫أستاذ محاضر (أ)‬

‫جــامعة عمار ثليجي األغواط‬

‫عضــوا منــاقشا‬

‫د‪ /‬خلفي عبد الرحمن‬

‫أستاذ محاضر (أ)‬

‫جــامعة عبد الرحمن ميرة بجـاية‬

‫عضــوا منــاقشا‬

‫السنة الجامعية‪3102/3102 :‬‬

‫بسم اهلل الرمحن الرحيم‬
‫﴿وما أوتيتم من العلم إال قليال﴾‬
‫صدق اهلل العظيم‬
‫سورة اإلسراء اآلية ‪58‬‬

‫إهداء‬

‫إلى والدي الكريمين أطال اهلل في عمرهما‬
‫إلى زوجتي وأبنائي‬
‫إلى أحفادي األعزاء ذكرى إيناس‪ ،‬لميس ‪ ،‬يوسف‬
‫‪،‬جواد و يونس حفظهم اهلل ورعاهم‬

‫شكر وتقدير‬
‫أمحد اهلل الذي أعانين على إجناز هذا البحث ‪ ،‬وأتقدم جبزيل الشكر والتقدير لألستاذة الدكتورة رحاب شادية على‬
‫قبوهلا اإلشراف على هذا العمل‪ ،‬فجزاها اهلل عنا خري اجلزاء ومتعها بالصحة والعافية‪.‬‬
‫كما أتقدم خبالص الشكر والتقدير لألستاذة الدكتورة عواشرية رقية على قبوهلا رئاسة هذه اللجنة املوقرة‬
‫كما أتقدم خبالص الشكر والتقدير إىل الدكتور مفتاح عبد اجلليل على قبوله املشاركة يف جلنة مناقشة هذا البحث‪،‬‬
‫فشكرا جزيال‪.‬‬
‫أتقدم كذلك بالشكر والتقدير للدكتور قصري علي على قبوله املشاركة يف جلنة املناقشة‪ ،‬فشكرا جزيال‪.‬‬
‫شكري وتقديري كذلك للدكتور خضراوي اهلادي عميد كلية احلقوق والعلوم السياسية جبامعة األغواط على قبوله‬
‫املشاركة يف جلنة مناقشة هذا البحث رغم انشغاالته الكثرية فشكرا جزيال‪.‬‬
‫كما أتقدم جبزيل الشكر والتقدير للدكتور خليفي عبد الرمحن على تفضله بقبول املشاركة يف جلنة مناقشة هذا‬
‫البحث‪ ،‬فشكرا جزيال‪.‬‬
‫شكرا للجميع وأدعو اهلل أن مينحكم اجلزاء األوفى ‪ ،‬جزاءً ملا تقدموه من جهد كبري يف سبيل العلم‪.‬‬

‫مقدمة‬

‫يعددلشيك ددييشيكالددي شيك د ششايألك ددسشيلددفع الشيدداشيكليددا شيكع ي د شيدداشفلدداي شيك عددا‬

‫ش‬

‫يك اكيد د ش ددياشيأليد دسيل‪،‬إذشي ك دداشيكل ددالسش دداشيل ددفع ا ششايل ددفسليلشا ايك دددشيك الاد د شي دداشيك ددايشااش‬
‫يك ؤللددا شيك اكيد شيك ؤل د شكددذكي‪،‬شلدايكشكددااشذكدديشكأدداكلدشااشكأدداكيشيك لددف يلياش داشيك دديي‪،‬ش‬
‫لددذيشيألريددسشيكددذ شيعفدسفشيكقددا ااش لقدددشيدداش كيد ش قا د شيكايدداكشيك احددالشكددل شيك لددلاسشا يدددش‬
‫ا لشإأليسشيك ييشكأاكلدش اشق شيكلالسشيكذ شيأ سش اح دشيك لدلاسشا يددشاشيك دياش دلي ش‬
‫قا دددشك لا د شكددل شيللط ع‪ ،‬شاككدداشي ف د شيك دديشأل ددسشيكلددالسشيحددسشااشيكددااش قا د شيكايدداكش‬
‫قائ اش شاقا شك أسفشاق شإأليسشيك يي‪ .‬ش‬
‫اشي ددأشيكف دايبشيك دديش ددلي شقي د شيك ددييش ف د شكددااشل ددايشيف ددا شلددا ش د شيكلددالس‪،‬شيفعهددلش‬
‫قفضددااشيك لددلاسشا يدددشاشيك ددياش اكايدداكش اك دديكا شيكفدداشفلددلسشا يددد‪،‬ش دداكشا د شاقددلشإيددليعش‬
‫يك قالشكل شيك يشااش اكشا شاقلشيفيشيلاف ال‪،‬ششاغيساش داشيكع يدا شيك أدسيي شيكفداشفقدابش هداش‬
‫يك ايششايك ؤللا شيك اكي شيك ؤل شكذكي‪.‬ش ش‬
‫اشككدداشيددؤل شيك ددييشااي فدددشكددألي شك ايدداكشفقددابش قددابشيك قددالشيدداشفلدداي شيك عددا‬

‫ش ددياش‬

‫يأليسيلشلايكشاكا ايشااليياشابشفحاس‪،‬يقلشرأدشيك سعش قايالششاالكابشلشيقابشيك ييشإذيشكدبشي دأش‬
‫ايقاشكها‪ .‬ش‬
‫ي شيعفدلش اك دييشيكرداكاش داشيك يا دا شييك يا يد شيك أدا‬

‫شا يهداشيداشيكقدا ااشيكدذ شيد ابش‬

‫الكد ددابشيك د ددييشالد دداشيكقد ددا ااشيكفحد دداس ‪،‬شك د دداشلشيعف د دلش اك د ددييشيك لد ددلاسشا د د شغيد ددسشيك د دديشااش‬
‫يك ؤلل شيك اكي شيك ؤل شكذكي‪،‬شااشيك للاسشياش اذجشغيسش داذجشيك دي‪،‬ش شاذكديشكردستشفقايد ش‬
‫يلئف ددااشيكددذ شيحددسشااشيلددالطش دددشلددذيشيكل د ل‪،‬ش شاف ك دياشيكلا د ش دداشيكلأددا شا د شلقدددشيك دايسلش‬
‫ييد‪ .‬ش‬
‫ششايك د شحا ددسشيأللكددابشيكفدداشاقسلدداشيك ددسعشك ددييشيدداشيكقددا ااشيكفحدداس شيقددلشرأدددشايضدداش‬
‫ألكابشحايئي شياشقا ااشيكعقا ا ‪،‬شلف شيايسشكددشيكل ايد شيكحايئيد شيكفداشكدبشيقسلداشيك دسعشك داقاش‬
‫‪1‬‬

‫يكل د لي شيكفحاسي د ‪،‬شإذشحددسبشيأليعددا شيكفدداشفددؤل شإك د شاسق د شلأددا شيكلا د شا د شلقدددشيك ا د ش‬
‫ييددد‪،‬ش شاقددسسشكهدداشاقا ددا شفف د شيدداشيكل د‬

‫شيكددذ شلشيق د شادداشل د ششالشيايددلشادداشر د شل د اي ش‬

‫شاغ يس د شلشفق د شادداشقي د شيك ددييشااشقي د شيك د ق‬
‫سأيلشقائبش شاقا شك أسف‪،‬شااش سأيلش اق‬

‫شيدداشيكسأدديل‪،‬شيحددسبشيع د شإأددليسشيك ددييشلااش‬

‫شلشي اش قي شيك يي‪،‬ش شايع شللسشيكسأديلشك ددشااش‬

‫عضدددش عددلشإأددليسشيك دديي‪،‬ش شاكددذكيشيع د ش د شيك لددلاسشا يدددش دداشلي د شقي د شيك ددييشيدداشغيددسش‬
‫يكلددال شيكقا ا ي د ‪،‬شك دداش د شإالطدداكشيك ددييشكض د ااششاحع دددشايحددسشيكددلي شكددل شيللط د ع‪،‬ش شاك د ش‬
‫يف ددا شيقض دداش رد د فشذك دديشيع ددلشك ددأاشك ددبشيك ددا‪،‬ش شاذك دديشف ا ددياش د د ش قفض دديا شيكلي ددا شيكفحاسيد د ش‬
‫شايكأد ااي ش شا دداشففلط دددش دداشلددسا شيدداشفلدداي شيك عددا‬

‫شيك اكيد ش ددياشيأليدسيلششالدداش دداشقضد ش دددش‬

‫يك ددسعشيك أ ددس ‪،‬شيك ددذ شلد د عستشك اق دددش دداشحسي د د شإأ ددليسشيك ددييشلااشسأ دديل‪،‬ش ااف دداسش‬
‫يكلسيل شلسيل ش قاس ش ياشك ش اشيكف سي شيكحايئس ششايكف سي شيك أس ‪ .‬ش‬
‫أهمية الموضوع‪:‬‬
‫إاشيكفعا ش اك دييشيلقد شيايئدلشيقفأدالي ششايحف اايد شح د ‪،‬ش ادسيشك دلاسشيكدذ شي ع ددشكدألي ش‬
‫اياكشفقابش قابشيك قالشياشفلاي شيك عا‬

‫ش ياشيأليسيل‪،‬شلايكشكا ايشااليياشااشفحاس‪ .‬ش‬

‫دداشيلددف ابشفددلر شيك ددسعشكف ادديبشالكددابشلددذيشيكل د لشيكفحدداس ‪،‬شإذشرأدددش ألكددابشاقاياددلش‬
‫فرسجشياش ح هاشااشيكقايالشيكعا ‪،‬شالشيعفلش اك ييشإذيش أش راك اشكهذاشيأللكاب‪،‬شك داشرأددش‬
‫يك سعش ألكابشحايئي شياشقا ااشيكعقا ا ش ف شيسفكسشيكلدالسشالدلشيأليعدا شيك أدا‬
‫ياشيك ال ش‪473‬ش د‪،‬شإذشفاقد شا يددشاقا د شيكلد‬

‫شا يهداش‬

‫شايكر يس د ‪،‬شالشفأردذشلدذاشيأليعدا شأد شيكحدسبش‬

‫إلشإذيشاسل شا د ش ددييشيكف د شح ي د ش ددسالطدشيك اضددااي شايك ددك ي شيك فلط د شقا ا ددا‪،‬شلف د ش‬
‫ف كاشلذيشيكل لش اشاليكشااي فددشيأللالدي شكدألي شايداكشفحدس ش حدس شيك قد شالشيداشيك عدا‬
‫يأليسيلشافقا شض ااشلأا شيكلا شا شلقدشيك ا شييد‪ .‬ش‬

‫‪2‬‬

‫ش دياش‬

‫أسباب اختيار الموضوع‪:‬‬
‫إاشك س ش اااا شيك ييشيك عساض شا ابشيكقضداكشال شإكد شادلبشيكلدسا شيداشيك أد شييهداش‬
‫اكذيشف يذشالكا ها‪،‬شك اشااشيأللكدابششايكقد يس يس شيكقضدائي شيكأدالس شيداشلدذيشيك داعش داشيك ااادا ش‬
‫ففلددبش اكفعدداستش ددياشيكقضددا ‪،‬شراأد ش دداشفع د ش فلط يد شيكعقا ددا شيك أددا‬

‫شا يهدداشيدداشيك ددال ش‬

‫‪473‬ش دداشقددا ااشيكعقا ددا ‪،‬شيه ددايش دداشيكقضددا ش دداشي فددابش دداكفلط ي شيكلسيدداشك د‬

‫شيكقددا ا ا‪،‬ش‬

‫ال ايش اشيلفع شل لطفدشيكفقليسي شسغبشااشيكقدا ااشكدبشي لهداشكدد‪،‬شيأل دسشيكدذ شال شإكد ش قدتش‬
‫اي لطددا شاغ يد شيكقد يس يس شيكأددالس شيدداشلددذيشيك ددأاش دداشق د شيك لك د شيكع يددا‪،‬شراأد ش عددلشيكفعددلي ش‬
‫يكد دايسلشا د د شيكق ددا ااشيكفح دداس ش اح ددسشيكق ددا ااش‪-58‬ش‪50‬شيك ددؤسيشي دداش‪50‬شي يسي ددسش‪0558‬شيك ددذ ش‬
‫يلفللثش اح دشيك سعشإحسيكي شاايستشيكلي ‪،‬شاكذكيشيكفعدلي شيكدايسلشا د شقدا ااشيكعقا دا ‪،‬ش‬
‫اذكدديش احددسشيكقددا ااش‪-50‬ش‪04‬شيك ددؤسيشيدداش‪0550/20/05‬شيكددذ ش د يش اح دددشيك ددسعشلد لط ش‬
‫فقليسشك قاضاشيي اشيفع ش عقا شيكر يس شيك قسس شياشحسي شإأليسش ييشلااشسأيل‪ .‬ش‬
‫ك شلذاشيكف اقضا شاكل شكل شيكسغ شياشيك لثشياشلذيشيك اضاع‪ .‬ش‬
‫أهداف الدراسة‪:‬‬
‫فهلفشلذاشيكلسيل شيك فع قد ش ددشاحدسيئبشيك ديياشإكد شيك لدثشيداشيكقايادلشيكقا ا يد شيكفداشفد ابش‬
‫شايكقدا ااش‬
‫الكابشيك يي‪،‬شاكذيشف يشيكفاشفحسبشيأليعا شيكايسل شا يد‪،‬شياشك ش داشيكقدا ااشيكح يائدس ش‬
‫يك أس ‪،‬ش شاذكيش اللط عشا ش اقفشك شايللش ه اشياشلذيشيك حا شكردستشفقدليبش داشيفدسيك ش‬
‫كاش اشيقفسيلا ش اش دأ هاشيكفق يد شااشيكاقايد ش داشحدسيئبشيك ديي‪،‬شاف كدياشيكلا د ش داشيكلأدا ش‬
‫ا شلقدشيك ا شياشيك ييشافقاي شيك ق شايلئف ااشيكفاشيحسشااشفلدالشيداشيكفعا د ش هدذاشيكاسقد ش‬
‫كألي شاياكش ياشيأليسيل‪ .‬ش‬

‫‪3‬‬

‫إشكالية البحث‪:‬‬
‫يعلشيك دييش داشاك دسشالدائ شيكدلي شيكفداشف يدسشك يدسيش داشيي دكال شيداشيكليدا شيكع يد شيداش‬
‫فلاي شيك عا‬

‫شيك اكيد ش دياشيأليدسيل‪،‬شيدإك شا ش دل شايد شيك دسعشيكح يائدس ش شاكدذيشيك أدس شيداش‬

‫ف كدياشيك ددييش دداشاليكشااي فدددشكددألي شايدداكش لي د شادداشيك قددالشيدداشفلدداي شيك عددا‬
‫ادداشلطسيد ش دداشرأد‬

‫شكدددش دداشالكددابشراأد ‪،‬ش هددلفشيلددفقسيسشيك عددا‬

‫ش ددياشيأليدسيلش‬

‫شيك اكيد ش ددياشيأليدسيل‪،‬ش‬

‫راأ شف يشيأللكابشيكحايئيد شيكفداشيهدلفش داشاسيئهداشيك دسعشإكد ش كايلد شحدسيئبشيك دييششايكاقايد ش‬
‫ها‪ .‬ش‬
‫مناهج البحث‪:‬‬
‫لشي كاشك الثشااشيأد شإكد شلليددشإذيشكدبشيف د ش دالثشيك لدثشيكع داشيكفداشفف ا د ش د ش‬
‫اضاعش ل دش‪،‬ش شاكدذكيشيقدلشيف عد شيك د هثشيك قداساشك د هثشالالداشيداشل يسلدفاش ااف اسلداشل يسلد ش‬
‫قاس ‪،‬شكرستشإحسيكش قاس ش ياشيأللكابشيكقا ا ي شيكفاشفد ابشحدسيئبشيك دييشيداشكد ش داشيكقدا ااش‬
‫يكحايئس شاشيكقا ااشيك أس ‪ .‬ش‬
‫اقلشاحسي شيك قاس شا شيك لفا شيكسالا‪،‬شإذشفبش لثشك شحائي ش اش اضاعشيك لثشيداش‬
‫ك شيكقا ا يياشياشآاشايلل‪،‬شك عسي شايه اشا ح شياش عاكح شلذاشيكحسي ششايكللش ها‪.‬ش ش‬
‫ك اشيف ع شايضاشيك د هثشيكفل ي دا‪،‬ش ااف داساش داشاك دسشيك دالثشيلدفع الشيداش حدا شيكع دابش‬
‫يكقا ا يد ‪،‬شكرددستشفل يد شيكقاياددلشيكقا شا يد شيكفدداشف د ابشحدسيئبشيك ددييشيدداشكد شيكقددا ا ياشيكح يائددس ش‬
‫شايك أس ‪،‬ش شاكذيشفل ي شيآلسيكشيك قهي ششايلحفهالشيكقضائاشكحا سشفلط يقاشك اضاعشيكلسيل ‪ .‬ش‬
‫اق ددلشيل ددفع ش د داك هثشيكف دداسيراش شاذك دديش دداكسحاعشإكد د شيك اض دداشك عسيد د شيكفلط دداسشيكف دداسيراش‬
‫كحسيئبشيك يي‪،‬شذكيشااشيكسحاعشإك شيك اضاشيلداالشليئ داشا د شيهدبشيكلاضدس‪،‬ش شافح دسش داش داسش‬
‫لذيشيك اضاعش اش قائ‬

‫شكفقليبشيقفسيلا شياشلذيشيك حا ‪.‬ش ش‬
‫‪4‬‬

‫خطة البحث‪:‬‬
‫شكإلحا د شا د شيي ددكاكي شيك دداسشإكيهدداشاا د ا‪،‬شيقددلشفددبشفقلدديبشيك لددثشإك د ش ددا ياش ل د اقياش‬
‫شكإللط دداسشيك ددالي اشك اض دداعشيك ل ددث‪،‬ش ي دداشرأد د‬

‫شيك دداسشيألا ش‬

‫أد د شف هي ددل شرأد د‬

‫كل يسلد شيكفلطدداسشيكف دسيعاشكحدسيئبشيك ددييششااسكا هددا‪،‬شا دداشيك دداسشيك ددا اشيقددلشرأ د‬

‫شكل يسلد ش ل د ش‬

‫حسي د د شإأ ددليسش ددييشلااشسأ دديل‪،‬ششايحد دسيكي شيك فا عد د شييه ددا‪،‬ش شا ه دداشيك ل ددثش راف د د شففضد د اش‬
‫ح اا ش اشيك فائثششايلقفسيلا ‪.‬ش ش‬

‫‪5‬‬

‫الفصل التمهيدي‪:‬‬
‫ماهية الشيك‬
‫ش‬

‫يعف د د د ددسشيك د د د ددييش د د د دداشالد د د ددبشيكلد د د د د لي شيكفحاسي د د د د شف د د د ددليالش د د د ددياشيأليد د د د دسيل‪،‬شل د د د دايكشك د د د ددا ايش‬
‫فحد د د د دداسيشااشا راأ د د د د داشاد د د د ددالييا‪،‬إذشيعف د د د د ددسشالي شايد د د د دداكشفل د د د د د ش ل د د د د د شيك قد د د د ددالشيد د د د دداشفلد د د د دداي ش‬
‫يك ع د د د د ددا‬

‫شيكفحاسيد د د د د د شايك اكيد د د د د د ششايك أ د د د د ددسيي شيكف د د د د دداشفق د د د د ددابش د د د د ددياشل د د د د ددؤلك‪،‬شلد د د د د دايكشك د د د د ددااش‬

‫ذكد د د دديش د د د ددياشيأليد د د د دسيلشا لد د د ددهبشااش د د د ددياشيكفحاس‪ ،‬شالد د د ددافش فع د د د ددستشيد د د دداشل د د د ددذيشيك أ د د د د شإكد د د د د ش‬
‫هد د د د د د ددابشيك د د د د د د ددييش شافلليد د د د د د ددلشلط يعفد د د د د د دددشيكقا ا ي د د د د د د د شيد د د د د د دداشيك لد د د د د د ددثشيألا ‪،‬ش د د د د د د ددبشيكفلطد د د د د د دداسش‬
‫يكفاسيراشي اكشيك ييشياشيك لثشيك ا ا‪ .‬ش‬

‫‪7‬‬

‫المبحـث األول‪:‬‬
‫مفهوم الشيك وتحديد طبيعته القانونية‬
‫د د د د دداكسحاعشإكد د د د د د شيكف د د د د د دسيعا شيكف د د د د دداشفد د د د د د ابشالك د د د د ددابشيكلد د د د د د لي شيكفحاسيد د د د د د ‪،‬ش ح د د د د ددلشااش‬
‫اغ يفه د د د دداشك د د د ددبشففع د د د ددستشإكد د د د د شفعسي د د د ددفشيك د د د دديي‪،‬ششايكف د د د د د شيق د د د ددلطش فللي د د د ددلشالكا د د د دددش شاك د د د ددذيش‬
‫د د د ددسالطشأ د د د ددلفد‪،‬شك د د د دداشا ه د د د دداشك د د د ددبشففع د د د ددستشايض د د د دداشكفللي د د د ددلشيكلط يعد د د د د شيكقا ا يد د د د د شك د د د ددييش‬
‫اك ش اشيع ش اك ل شك ل فح شيكفاشيافسي ش فحاسيفها‪.‬ش ش‬
‫شالد د د د ددافش فعد د د د ددستشيد د د د دداشلد د د د ددذيشيك لد د د د ددثشإك د د د د د شفعسيد د د د ددفشيك د د د د ددييشيد د د د دداش لط د د د د ددسشاا ‪،‬ش‬
‫بشفلليلشلط يعفدشيكقا ا ي شياش لط سش ا ا‪ .‬ش‬
‫المطلـب األول‪:‬‬
‫تعريـف الشيـك‬
‫ك د د د د ددبشفع د د د د ددسفشاغ يد د د د د د شيكف د د د د د دسيعا شيك د د د د ددييش شافسكد د د د د د شذك د د د د دديشك ق د د د د ددد‪،‬ششالشيع د د د د ددلشذك د د د د دديش‬
‫فقأيسيش اشلذاشيكف سيعا شذكيشااشيكفعاسيفش اشيرفأا‬

‫شيك قهاك‪ .‬ش‬

‫الفـرع األول‪:‬‬
‫التعريـف القانوني للشيك‬
‫ك د د د د ددبشيع د د د د ددسفشيك د د د د ددسعشيكح يائ د د د د ددس شاك د د د د ددذيشيك أ د د د د ددس شيك د د د د دديي‪،‬ش د د د د ددأ ه اشي د د د د دداشذك د د د د دديش‬
‫د د د د ددأاشاغ ي د د د د د شيكف د د د د دسيعا شيكعاك ي د د د د د ‪،‬شغيد د د د ددسشااشلد د د د ددذيشلشيع د د د د دداشإغ د د د د دداكهبشكهد د د د ددذاشيكاسق د د د د د ش‬
‫يكها د د د د د شيد د د د دداشليد د د د ددا شيألي د د د د دسيلشايكفحد د د د دداسش أ د د د د د شاا د د د د د ‪،‬شإذش ا د د د د دداشالكد د د د ددابشيك د د د د ددييشيد د د د دداش‬
‫يكق د د د ددا ااشيكفحد د د د دداس ‪،‬شال د د د ددلليشيك د د د د ددسالطشييك يا يد د د د د شيكفد د د د دداشيح د د د ددسشااشيلفد د د د ددا شا يه د د د ددا‪،‬شيقد د د د ددلش‬

‫‪8‬‬

‫ا د د د دداسشيك د د د ددسعشيكح يائ د د د ددس شإكد د د د د شل د د د ددذاشيك يا د د د ددا شي د د د دداش د د د د د‬

‫شيك د د د ددال ش‪370‬ش د د د دداشيكق د د د ددا ااش‬

‫يكفحاس ‪،1‬شاليأفاشذكسشلذاشيك يا ا شياش اضعها‪.‬ش ش‬
‫افعف د د د د د ددسشل د د د د د ددذاشيك يا د د د د د ددا ش ا د د د د د د د ش د د د د د ددسالطش د د د د د ددك ي شيل د د د د د ددف ابشيكق د د د د د ددا ااشض د د د د د ددساس ش‬
‫فاييسل د د د ددا‪،‬شك د د د ددي شي د د د ددا شيلكفد د د د دايبشي د د د دداشيك د د د دديي‪،‬شاي د د د دداشي د د د دداكشيك د د د ددييش ااف د د د دداساشلد د د د د ليش‬
‫د د د د ددك ياشلشيق د د د د ددابشإلشإذيشفد د د د د داييس شل د د د د ددذاشيك يا د د د د ددا شييك يا يد د د د د د ‪،‬شال د د د د ددافش د د د د ددأفاشكف أ د د د د ددي ش‬
‫لذاشيك يا ا شياش اضعها‪ .‬ش‬
‫ال د د د ددايش د د د دداشيك د د د ددساياش د د د دداشا د د د ددسفشيك د د د ددييشاش د د د د د هبشيك د د د ددسعشيك س ل د د د ددا‪،‬شاذك د د د دديش‬
‫احسشيكقا ااشيك ؤسيشياش‪23‬شحاياش‪،2508‬شإذشاسيدش أ د‪:‬ش ش‬
‫«محـــــــــرر علـــــــــل شـــــــــكل حوالـــــــــة يمكـــــــــن الحامـــــــــل مـــــــــن ســـــــــحب لحســـــــــابه أو‬
‫لحســــــاب ال يــــــر كــــــل أو جــــــزس مــــــن النقــــــود المودعــــــة فــــــي حســــــابه والمتــــــوفرة لــــــد‬
‫المسحوب عليه»‪ .2‬ش‬
‫ك د د د د د دداشاسي د د د د د دددشيك د د د د د ددسعشيك س ل د د د د د دداش اح د د د د د ددسشيكق د د د د د ددا ااشيك د د د د د د د ابشك د د د د د دديي‪،‬شكع د د د د د ددابش‬
‫‪2608‬ش أ د‪:‬ش ش‬
‫«محــــــــرر مكتــــــــوب فــــــــي شــــــــكل توكيــــــــل بالــــــــدف ليــــــــتمكن الســــــــاحب وال يــــــــر‬
‫النقـــــــود المقيـــــــدة بذمـــــــة الســـــــاحب علـــــــل‬

‫بمقتضـــــــاه مـــــــن اســـــــترداد كـــــــل أو بعـــــــ‬
‫حسابه لد المسحوب عليه»‪.‬‬

‫‪-1‬شا ددسشسق ددب‪:‬ش‪86/78‬ش ددؤسيشي ددا‪:‬ش‪05‬شس ض ددااش‪2468‬شيك اييد د شكد دد‪:‬ش‪00‬شلد د ف سش‪،2678‬شيفضد د اشيكق ددا ااشيكفح دداس شيك ع ددل ش‬
‫ايك ف ب‪ .‬ش‬
‫‪-2‬ش دداسشإكيدددشيدداشا ددلشيكسل ددااشر ي ددافا‪،‬شيكل ايد شيكقا ا ي د شك فعا د ش اك ددييشيدداشيكقددا ااشيكح يائددس شيك قدداسا‪،‬شليسشيكر لا ي د ‪،‬ش‬
‫يكحايئس‪،‬ش‪،0556‬ش‬

‫‪ .57‬ش‬

‫‪9‬‬

‫د د د دداشحهفد د د دددشيقد د د ددلشاد د د ددسفشيك د د د ددسعشيألسل د د د دداشيك د د د ددييشيد د د دداشيك د د د ددال ش‪200‬ش د د د دداشقد د د ددا ااش‬
‫يكفحاس شك اشي ا‪:‬ش ش‬
‫االشــــــيك هــــــو محــــــرر مكتــــــوب وفــــــق شــــــرائط مــــــذكورة فــــــي القــــــانون‪ ،‬ويتضــــــمن‬
‫أمــــــ ار صــــــاد ار مــــــن شــــــخص هــــــو الســــــاحب إلــــــل شــــــخص آخــــــر يكــــــون مصــــــرفا هــــــو‬
‫المســــــحوب عليــــــه بــــــأن يــــــدف لشــــــخص ثالــــــث أو ألمــــــره أو لحامــــــل الشــــــيك‪ -‬وهــــــو‬
‫المستفيد‪ -‬مبل ا معينا بمجرد االطالع علل الشيكا‪.1‬‬
‫ي د د د د د د د ددلاش د د د د د د د دداشيكفعسي د د د د د د د ددفشيكل د د د د د د د ددا شااشالطد د د د د د د د دسيفشيك د د د د د د د ددييش‬

‫د د د د د د د د د ش يكل د د د د د د د ددالسش‬

‫ايك للاسشا يدشايك لف يل)‪ .‬ش‬
‫اش‬

‫د د د د د د ددسعشيكح يائد د د د د د ددس ‪،‬شكد د د د د د ددبشيعد د د د د د ددسفشيك د د د د د د ددسعش‬

‫د د د د د د دداشلد د د د د د دداشيكلد د د د د د ددا ش اك ل د د د د د د د شك‬

‫يك أ د د د د ددس شيك د د د د دديي‪،‬شايكف د د د د د د ش فللي د د د د ددلشيك د د د د ددسالطشيك د د د د ددك ي شي د د د د ددائدشكيك د د د د ددااشأ د د د د ددليلاش‪2‬ش‬
‫‪،‬شا د د د د دداشيك د د د د ددسالطشيك اضد د د د ددااي شيهد د د د دداشيك د د د د ددسالطشيك لط ا د د د د د شكأد د د د ددل شا شفأد د د د ددسفش احد د د د دددش‬
‫اابشك اشل س شللقا‪ .‬ش‬
‫اسغ د د د د ددبشفللي د د د د ددلشيك د د د د ددسعشيك أ د د د د ددس شكه د د د د ددذاشيك يا د د د د ددا شييك يا يد د د د د د ‪،‬شإلشا د د د د دددشي ل د د د د دداش‬
‫ر د د د دداشيكقد د د ددا ااشيكفحد د د دداس ش د د د دداشيكح د د د دايكشيك فسفد د د ددسشا د د د د شغيد د د دداسشلد د د ددذاشيك يا د د د ددا شييك يا ي د د د د ش‬
‫يد د د د دداشيك د د د د دديي‪،‬شاكد د د د ددذكيشيلد د د د ددفقسشيك د د د د د اس شا د د د د د شفلط ي د د د د د شيك د د د د ددال ش‪370‬شفحد د د د دداس ش أد د د د ددس ‪،‬ش‬
‫ايكراأ ش اكك ياك شا شيك يي‪ .3‬ش‬

‫‪-1‬ش دداسشإكيدددشيدداشاي دداشللدداشيكعسي ددا‪،‬شااكددسبشلط دسيلشيك ددايا‪،‬شيك لددؤاكي شيكحايئي د شادداشح دسيئبشيك ددييشيدداشضدداكشيك قدددشاالكددابش‬
‫يكقضاك‪،‬شليسشيك قاي شك سشايكفااي ‪،‬شا اا‪،‬ش‪،0525‬ش‬

‫‪ .20‬ش‬

‫‪-2‬شا اسشيك ال ش‪374‬ش اشيكقا شااشيكفحاس شيك أس شسقبش‪27‬شكل ش‪ .2666‬ش‬
‫‪-3‬ش حل ش ل الش لسشلايا‪،‬شحسيئبشيك يي‪،‬ش لااشليسش س)‪،‬شيكقالس ‪،‬ش‪،0553‬ش‬

‫‪10‬‬

‫‪،25‬ش‪ 00‬ش‬

‫د د د د دداشفق د د د د ددلبشي ك د د د د دداشيكقد د د د د د شا شااشيك د د د د ددييشيفك د د د د ددااش د د د د دداش‬

‫د د د د د د شالطد د د د د دسيف‪،‬شيكلط د د د د ددسفش‬

‫يألا شلد د د د دداشيكد د د د ددذ شيل د د د د ددسسشايأد د د د ددلسشيك د د د د دديي‪،‬شايكلطد د د د ددسفشيك د د د د ددا اشل د د د د دداشف د د د د دديشيك ؤللد د د د د د ش‬
‫يك د د د د د دي)شال د د د د دداشيك ل د د د د ددلاسشا ي د د د د ددد‪،‬شال د د د د دداش ؤللد د د د د د ش ا د د د د د د ش د د د د ددلي شيك د د د د د د شيك ل د د د د ددللش‬
‫اك د د د ددييشك ح د د د ددسلشيللطد د د د د عشا ي د د د دددش د د د ددسلطشفد د د د داييسشيكسأ د د د دديل‪،‬شا د د د دداشيكلط د د د ددسفشيك اك د د د ددثشيه د د د دداش‬
‫يك لد د د د ددف يلش د د د د دداشيك د د د د دديي‪،‬شايد د د د دداشغاكد د د د ددسشيألليد د د د ددااشفكد د د د ددااشل د د د د ددايشا ق د د د د د شقا ا ي د د د د د ش د د د د ددياش‬
‫يأللط د د د د دسيفشيك‬

‫د د د د د شك د د د د دديي‪،‬شيكلد د د د ددالسشايك لد د د د ددلاسشا يد د د د دددشايك لد د د د ددف يل‪،‬شالد د د د ددذاشيكع ق د د د د د ش‬

‫فف د د د د د د شي د د د د دداشااشيكل د د د د ددالسشيأ د د د د ددلسشا د د د د د دسيش اك د د د د ددلي شك لط د د د د ددسفشيك د د د د ددا اشال د د د د دداشيك ل د د د د ددلاسش‬
‫ا ي د د د دددشا شيك د د د ددي‪،‬شك ائ د د د ددل شيكلط د د د ددسفشيك اك د د د ددثشال د د د دداشيك ل د د د ددف يل‪،‬شذك د د د دديشااشيك د د د دداك ش فايح د د د ددل ش‬
‫كد د د د ددل شيك لد د د د ددلاسشا يد د د د ددد‪،‬شا اكفد د د د دداكاشيلد د د د ددف ابشاحد د د د ددالشا ق د د د د د شقا ا ي د د د د د ش د د د د ددياشيكلطد د د د ددسييا‪.‬ش‬
‫اككد د د د د د دداشل د د د د د د ددلش د د د د د د دداشاحد د د د د د ددالشا ق د د د د د د د شقا ا ي د د د د د د د ش ل د د د د د د د ق ش د د د د د د ددياشيكلد د د د د د ددالسشايك لد د د د د د ددف يلش‬
‫كاك ليا ي د د د د د د ‪،‬شال د د د د د ددذاشيكع ق د د د د د د شيكقا ا يد د د د د د د شف فهد د د د د دداش ح د د د د د ددسلشيلد د د د د ددف بشيك ل د د د د د ددف يلشك‬

‫دد د د د د د ش‬

‫يك اكاشيك لااشياشيك يي‪ .‬ش‬
‫اق د د د د ددلشفكد د د د د ددااشيكع ق د د د د د د شيكقا ا يد د د د د د ش د د د د د ددياشيكلد د د د د ددالسشايك ل د د د د ددلاسشا يد د د د د دددشيقد د د د د ددلط‪،‬شا ش‬
‫ا قد د د د د د ش ائيد د د د د د ‪،‬شاذك د د د د دديشا د د د د ددل اشيك د د د د ددااشيكل د د د د ددالسشل د د د د دداشيك ل د د د د ددف يل‪،‬شا شيل د د د د ددسسش د د د د دديكاش‬
‫ك لد د د ددد‪،‬شك د د د دداشا د د د دددشي كد د د دداشااشيكد د د ددااشيك لد د د ددف يلشغيد د د ددسش عد د د دديا‪،‬شايكد د د ددااشيد د د دداشلد د د ددذاشيكلاك د د د د ش‬
‫يك ييشكلا د‪ .‬ش‬
‫ا د د د دداكششا د د د د ش د د د دداشفقد د د ددلبشي كد د د دداشفعسيد د د ددفشيك د د د ددييش أ د د د دددشا د د د دداس شاد د د دداشل د د د د لش كفد د د دداسش‬
‫ايد د د د د ش يا د د د ددا ش ل د د د ددلل شيد د د د دداشيكق د د د ددا اا‪،‬اشيفضد د د د د اشا د د د د دسيشأد د د د ددالسيش د د د دداش د د د ددر‬
‫يكلد د د ددالسشإك د د د د ش د د د ددر‬

‫شيل د د د د د ش‬

‫شآرد د د ددسشيل د د د د شيك لد د د ددلاسشا يد د د دددشيكد د د ددذ شيحد د د ددسشااشيكد د د ددااشليئ د د د دداش‬

‫ك د د د ددا‪،‬ش د د د ددلي ش د د د د د ش ق د د د ددل ش ل د د د ددللشكأ د د د دداكيشااشأل د د د ددسش د د د ددر‬
‫ااشيكلا شاذكيشكل شيللط عشاياش كااش عياشااشقا شك فعييا‪.‬ش ش‬

‫‪11‬‬

‫ش اك د د د ددثشيلد د د د د شيك ل د د د ددف يلش‬

‫الفـرع الثاني‪:‬‬
‫التعريـف الفقهي للشيك‬
‫كقد د د د ددلشفعد د د د ددلل شفعد د د د دداسيفشيك قهد د د د دداكشك د د د د ددييشكاسق د د د د د شفحاسي د د د د د ‪،‬شاذكد د د د دديشلط قد د د د دداشك اياي د د د د د ش‬
‫يكفد د د دداشي اد د د ددسش هد د د دداشك د د د د شيقيد د د دددشكهد د د ددذاشيكاسق د د د د ‪،‬شي د د د د هبش د د د دداشياف د د د ددلشيد د د دداشيكفعسيد د د ددفشا د د د د ش‬
‫يكااي د د د د شيكفد د د دداشيؤليهد د د دداشكد د د ددألي شايد د د دداكشفقد د د ددابش قد د د ددابشيك قد د د ددالشيد د د دداشفلد د د دداي شيك عد د د ددا‬

‫ش د د د ددياش‬

‫يأليد د د د دسيل‪،‬شا د د د د د هبش د د د دداشياف د د د ددلشا د د د د د شيك يا د د د ددا شييك يا يد د د د د شيكف د د د دداشل د د د ددلللاشيك د د د ددسعشاذك د د د دديش‬
‫كف ييد د د دداشيك د د د ددييشاد د د دداشغي د د د دساش د د د دداشيألا يس شيكفحاسي د د د د شيألرد د د ددس ‪،‬ش شا د د د دداشلد د د ددذاشيكفعد د د دداسيفش د د د دداش‬
‫ي ا‪:‬ش ش‬
‫" يك د د د د د ددييشاسقد د د د د د د شففضد د د د د د د اشا د د د د د د دسيش د د د د د دداش د د د د د ددر‬
‫د د د ددر‬

‫شيلد د د د د د د شيكل د د د د د ددالسشإكد د د د د د د ش‬

‫شآر د د د ددسشال د د د دداشيك ل د د د ددلاسشا ي د د د دددش–شايك د د د ددااشي د د د دداشيكع د د د ددال شال د د د ددلشيك د د د ددايش–ش د د د ددأاش‬

‫ي د د ددلي ش ح د د ددسلشيللطد د د د عشا يه د د دداش ر د د دداش د د دداشيك ق د د ددالشإكد د د د ش د د ددر‬
‫ااشيذ دشااشك لا‬

‫ش اك د د ددثشال د د دداشيك ل د د ددف يلش‬

‫" ‪.1‬‬

‫ال د د د ددايش د د د دداشاسي د د د دددش الاف د د د ددالشا د د د د د شيك د د د ددسالطشيك د د د ددك ي شيكف د د د دداشل د د د ددلللاشيك د د د ددسع‪،‬ش‬
‫اذكد د د د دديشكف ييد د د د دداشيك د د د د ددييشاد د د د دداشغي د د د د دساش د د د د دداشيألا يس شيكفحاسي د د د د د شيألرد د د د ددس ‪،‬شيعد د د د ددسفشيك د د د د ددييش‬
‫أ د د د ددد‪:‬ش" أ د د د دديش ل د د د ددسسش د د د دداشق د د د د د ش د د د ددر‬

‫شل د د د دداشيكل د د د ددالسشي د د د ددأ سشيي د د د دددش أ د د د ددسياشل د د د دداش‬

‫يك ل د د د ددلاسشا ي د د د ددد‪،‬ش د د د ددأاشي د د د ددلي ش ر د د د دداش د د د دداشيك ق د د د ددالشا د د د ددلشيللطد د د د د عشك أد د د د د ل ش د د د ددر‬
‫اكثشلاشيك لف يلشااشيكلا‬

‫" ‪.2‬‬

‫ش‬

‫‪-1‬ش ألط شك ا شلطد‪،‬شيكقا ااشيكفحاس شاشيلا يس شيكفحاسي شايلي‬

‫شا‪،‬شيللك لسي ‪،‬ش‪،2650‬ش‬

‫‪-2‬شا اشل ي ااشيكع يل ‪،‬شيلا يس شيكفحاسي شياشيكف سي شيك رس ا‪،‬شيكس الط‪،‬شلطدش‪،2‬ش‪،2675‬ش‬

‫‪12‬‬

‫‪.050‬ش ش‬

‫‪،340‬ش‪ .344‬ش‬

‫ش‬

‫د د د د دداشيكفعد د د د د دسي ياشيكل د د د د ددا قياش ل د د د د ددف فثشااشالطد د د د د دسيفشيك د د د د ددييش‬
‫الد د د دداشيك د د د ددر‬

‫د د د د د د ‪،‬شل د د د د ددبشيكل د د د د ددالسش‬

‫شيكد د د ددذ شيلد د د ددسسشيك د د د دديي‪،‬شايك لد د د ددلاسشا يد د د دددشالد د د دداشيك د د د دديشايك د د د ددابش د د د ددلي ش‬

‫قي د د د د شيك د د د دديي‪،‬شا د د د دداشيكلطد د د ددسفشيك اكد د د ددثشيهد د د دداشيك لد د د ددف يل‪،‬شايقفضد د د دداشيك د د د ددييشاحد د د ددالشا ق د د د د ش‬
‫قا ا ي د د د د د ش د د د د ددياشيكلد د د د ددالسشايك لد د د د ددف يل‪،‬شياكع ق د د د د د ش د د د د ددياشيكلد د د د ددالسشايك لد د د د ددلاسشا يد د د د دددش ا ش‬
‫يك ي)‪،‬شايكع ق ش ياشيكلالسشايك لف يلشف فهاش الف بشقي شيك يي‪ .‬ش‬
‫لد د د دداش د د د دداشر د د د د‬

‫شيكع ق د د د د شيك د د د ددذكاس شاا د د د د اشا هد د د دداشفقد د د ددابش د د د ددياش‬

‫د د د د شالط د د د دسيفشاشلد د د دداش‬

‫يكل د د د د ددالسشايك ل د د د د ددلاسشا ي د د د د دددشايك ل د د د د ددف يل‪،‬ش شاي ك د د د د دداشااشفك د د د د ددااشيكع قد د د د د د شيك اكيد د د د د د ش د د د د ددياش‬
‫رأد د د د ددياشيقد د د د ددلطشل د د د د دداشيكلد د د د ددالسشايك لد د د د ددلاسشا يد د د د ددد‪،‬شاذكد د د د دديشا د د د د ددل اشيكد د د د ددااشيكلد د د د ددالسش‬
‫ل د د دداشيك ل د د ددف يل‪،‬شييقد د د ددابش إأ د د ددليسش د د د ددييشك ل د د ددد‪،‬شك د د دداشقد د د ددلشلشيلف د د ددا شيك د د د ددييشا د د د د شيلد د د ددبش‬
‫يك لف يل‪،‬شاياشلذاشيكلاك شيكااشيك ييشكلا د‪ .‬ش‬
‫ا اشيك قيهااشيك س ليااشغيسشاغا ا يقلشاسياشيك ييشك اشي ا‪:‬ش ش‬
‫الد د د د د د لش لد د د د د ددسسشأل د د د د ددسش د د د د د ددر‬

‫ش ع د د د د ددياشا د د د د د د ش أ د د د د ددسفشااش ؤلل د د د د د د ش أد د د د د ددسيي ش‬

‫كي د د د د ددلي شل د د د د ددذيشيك أ د د د د ددسفشااشيك ؤللد د د د د د شك د د د د ددذكيشيك د د د د ددر‬

‫ش ر د د د د دداش د د د د دداشيك ق د د د د ددالشاضد د د د د د ش‬

‫فل شفأسيدا‪ .1‬ش‬
‫ا اشيك قيدشأ حشلاسااشيقلشاسفشيك ييش أ د‪:‬ش ش‬
‫اا د د د د ددسشي د د د د دداس شيل د د د د ددفرل دشأ د د د د ددالسشيكلل د د د د دداسشيكح د د د د دداس ش يك أ د د د د ددسياشااشيك سي د د د د ددل )ش‬
‫كللسشحاكش اشيك اك شيك لح شياشللا د‪-‬شاليئعد‪-‬شا‪ 2.‬ش‬

‫‪-1‬ش إكيا شلليل‪،‬شيألا يس شيكفحاسي شياشيكقا ااشيكحايئس ‪،‬شلياياشيك لط ااا شيكحا عي ‪،‬شيكحايئس‪،‬ش لااشفاسيخ)‪،‬ش‬
‫‪-2‬شيك سح ش لد‪،‬ش‬

‫‪ .475‬ش‬

‫‪13‬‬

‫‪.477‬ش ش‬

‫ا د د د دداشي ل د د د دداشا د د د د د شل د د د ددذيشيكفعسي د د د ددفشإغ اك د د د دددشأل د د د ددرا‬

‫شيك د د د دديي‪،‬شإذشك د د د ددبشي د د د ددذكسشلش‬

‫يكل د د د ددالسشالشيك ل د د د ددلاسشا ي د د د دددشالشيك ل د د د ددف يل‪،‬شا د د د د د شذك د د د دديشيق د د د ددلشا د د د ددسفشيك د د د ددييشفعسي د د د دداش‬
‫ق الشا رفأسي‪ .‬ش‬
‫ك د د د د د دداشاسي د د د د د دددشيك قي د د د د د دددشا د د د د د ددلشييلاش د د د د د دداشاشا شآر د د د د د ددذيشي د د د د د دداشيلاف د د د د د دداسشيكفع د د د د د دداسيفش‬
‫يكلا ق ‪،‬شافعاسي اشارس ش قاكدشيك ييشلا‪:‬ش ش‬
‫اأد د د د دديش لد د د د ددسسشايقد د د د دداشك د د د د ددسالطش د د د د ددك ي ش لد د د د ددلل شيد د د د دداشيكقد د د د ددا اا‪،‬شايفض د د د د د اشا د د د د دسيش‬
‫شيل د د د د شيكلد د د ددالس‪،‬شإك د د د د ش د د د ددر‬

‫شآرد د د ددسشيل د د د د شيك لد د د ددلاسشا يد د د دددشي رد د د دداش‬

‫د د د دداش د د د ددر‬

‫ااشيكد د د د د د ددااش أد د د د د د ددسيا‪،‬ش د د د د د د ددأاشيد د د د د د ددلي شك د د د د د د ددر‬

‫ش اكد د د د د د ددثشااشأل د د د د د د دساشااشك لا د د د د د د د شالد د د د د د دداش‬

‫يك ل د د د ددف يل‪،‬ش ر د د د دداش عي د د د دداش د د د دداشيك ق د د د ددال‪،‬ش ح د د د ددسلشيللطد د د د د عشا د د د د د شيك د د د ددييشا د د د ددلشفقلي د د د دددش‬
‫ك اياكا‪ .1‬ش‬
‫ال د د د د ددايش د د د د دداشاسيد د د د دددش أ د د د د دددشاسق د د د د د شسل د د د د د ي ‪،‬شأد د د د ددالس شاد د د د دداش ؤلل د د د د د شا ا ي د د د د د شااش‬
‫راأ د د د د شفل د د د د شيك د د د ددي‪،‬شيلد د د ددفع هاشأد د د ددال هاشالد د د دداشيكلد د د ددالس‪،‬ش د د د دداشاح د د د د شلد د د ددلسش د د د د ش‬
‫د د د د دداكاش د د د د دداشا ايكد د د د دددشيك الا د د د د د شكد د د د ددل شلد د د د ددذاشيك ؤلل د د د د د ‪،‬شاقد د د د ددلشيلد د د د ددسساشك لد د د د ددف يلشايد د د د ددأ سش‬
‫اح د د د د د د دددشيك لد د د د د د ددلاسشا يد د د د د د دددش يك ي)‪،‬يكد د د د د د ددذ شي فد د د د د د ددابش د د د د د د ددلي شقي د د د د د د د شيك د د د د د د ددييش حد د د د د د ددسلش‬
‫يللط عشا يد‪.‬ش ش‬

‫‪-1‬شا ددلشييلاش ددااا ‪،‬ش يكل اي د شيكقا ا ي د شكلا د شيك ددييشيدداشيكف دسي شيك رس دداشليسشيك ددسشيك رس ي د ‪،‬شيكددليسشيك يضدداك‪،‬ش‪،0555‬ش‬
‫‪ 24‬ش‬

‫‪14‬‬

‫المطلـب الثانـي‪:‬‬
‫الطبيعة القانونية للشيك‬
‫كقد د د د د د ددلشارضد د د د د د ددع شاغ ي د د د د د د د شيكف د د د د د د دسيعا شيكل د د د د د د د لي شيكفحاسي د د د د د د د شأللكد د د د د د ددابشيكقد د د د د د ددا ااش‬
‫يكفح د د د د دداس ش د د د د دداشي د د د د دداشذك د د د د دديشيكف د د د د د شدسي شيكح يائ د د د د ددس ‪،‬اشذك د د د د دديش ر د د د د ددتشيك ا د د د د ددسشا د د د د دداشأد د د د د د ش‬
‫يك فع د د ددا ياش د د دددشااشلط يعد د د د شيكع قد د د د شيكف د د دداشل د د ددسسش د د دداشاح ه د د ددا‪،‬شكك د د دددشك د د ددبشيلد د د دللشيكلط يعد د د د ش‬
‫يكقا ا ي د د د د د شكد د د د ددد‪،‬ش د د د د دداشيلد د د د ددف ابشيكسحد د د د دداعشآل يسكشيك قد د د د دددشيد د د د دداشلد د د د ددذيشيك د د د د ددأا‪،‬شاكقد د د د ددلشيرف د د د د د ش‬
‫يآلسيكش د د د ددياش د د د دداشياف د د د ددسشيكفعا د د د د د ش اك د د د ددييش د د د دداشق د د د د د شيألا د د د ددا شيكفحاسيد د د د د ‪،‬شا د د د ددياش د د د دداش‬
‫ياف سلاش اشق شيألا ا شيك ل ي ‪ .‬ش‬
‫الفـرع األول‪:‬‬
‫اعتبار التعامل بالشيك من قبل األعمال التجارية‬
‫يألأد د د د د شي د د د دداشيألا د د د ددا شا ه د د د دداش ل يد د د د د شالشي ف د د د ددستشييه د د د دداشأد د د د د شيكع د د د د د شيكفح د د د دداس ش‬
‫إلشإذيشف د د د د داييس ش د د د د ددسالطد‪،1‬ششايذيشف د د د د داييس شلد د د د ددذاشيك د د د د ددسالطشا د د د د دلشيكع د د د د د ش اك د د د د ددييشا د د د د د ش‬
‫فحاسيا‪ .‬ش‬
‫اي د د د ددس شحا د د د ددسش د د د د دداشيك ق د د د دددشااشكد د د د د شفأد د د د ددسفشيفع د د د د د ش اك د د د ددييشيعف د د د د ددسش د د د دداشق د د د د د ش‬
‫يكع د د د د شيكفحد د د دداس شيك لط د د د د ش‪،2‬شالحد د د ددفهبشيد د د دداشذكد د د دديشيلد د د ددفع ا شلد د د ددذاشيكاسق د د د د شا د د د د ش لطد د د ددا ش‬
‫ايلد د د د د د شي د د د د دداشيك ع د د د د ددا‬

‫شيكفحاسيد د د د د د ‪،‬ش ايض د د د د دداي شإكد د د د د د شرض د د د د دداعشل د د د د ددذاشيكاسقد د د د د د شأللك د د د د ددابش‬

‫يكلد د د د د فح شيكف د د د دداشيعف د د د ددسشيكع د د د د د ش ه د د د دداش د د د دداشق د د د د د شيألا د د د ددا شيكفحاسيد د د د د شيك لط قد د د د د ش‪،3‬شك د د د ددذكيش‬

‫‪-1‬شا اسشيك ال شيألاك ش اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس ‪ .‬ش‬
‫‪-2‬شياا ش ل لشلا اشا سحشيكقا ااشيكفحاس شاشيألا يس شيكفحاسي ‪،‬شليسش كف شيكفس ي ‪،‬ش يسا ‪،‬ش‪.2667‬ش‬
‫‪-3‬شي اسشيك ال ش‪456‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس ‪ .‬ش‬

‫‪15‬‬

‫‪ .25‬ش‬

‫ي د د د ددفسلطشيد د د دداش د د د دداشي فد د د ددابش احد د د ددسشيك د د د ددييشااشفف د د د داييسشييد د د دددشيألل ي د د د د شيكفحاسي د د د د ‪،1‬شإضد د د دداي ش‬
‫إكد د د د د شراأ د د د ددي شيكك ايد د د د د شيكذيفيد د د د د شيكف د د د دداشفعف د د د ددسشال د د د ددلشسك د د د ددائاشيكلد د د د د لي شيكفحاسيد د د د د شايكف د د د دداش‬
‫اللد د د د دداشاد د د د ددلبشيك حد د د د دداكشإك د د د د د شا شل د د د د د لشإضد د د د ددايا‪،‬شااشا شايقع د د د د د شراسح د د د د د شاد د د د دداشيك د د د د دديي‪،‬ش‬
‫د د د د دداشاح د د د د د شيكلأد د د د ددا شا د د د د د شيكل د د د د د شيك د د د د دايسلشييد د د د ددد‪،‬شذكد د د د دديشااشيلكف د د د د دايبشيكأد د د د ددسياشيكف د د د د دايبش‬
‫لفق شااشيألل اسشيكفاشال شإك شإ ائدش‪ .2‬ش‬
‫الفـرع الثانـي‪:‬‬
‫اعتبار العمل بالشيك من قبل األعمال المدنية‬
‫ا د د د د شرد د د د د فشيأل د د د ددسش اك لد د د د د شك لد د د د د فح شايد د د دداشياف د د د ددسشيك د د د ددسعشيكع د د د د د ش ه د د د دداش د د د دداش‬
‫ق د د د د شيألا د د ددا شيكفحاسيد د د د شيك لط قد د د د شال د د ددذيش د د دداشل د د دداشايض د د دديش د د دداش د د د د‬

‫شيك د د ددال ش‪456‬ش د د دداش‬

‫يكقا ااشيكفحاس شيكحايئس ش قاكها‪:‬ش ش‬
‫" تعتبر السفتجة عمال تجاريا مهما كان األشخاص "‪.‬‬
‫كد د د د د ددبشيش د د د د د ددسشيك د د د د د ددسعشيكح يائد د د د د ددس شإك د د د د د د شيكلط يع د د د د د د شيكقا ا ي د د د د د د شك د د د د د دديي‪،‬شغيد د د د د ددسشا د د د د د دددش‬
‫ا د د د دداكسحاعشإكد د د د د شآسيكشحا د د د ددسش د د د دداشيك ق د د د دددشايض د د د ددا‪،‬ش ح د د د ددلشااشل د د د ددايش د د د دداشيعف د د د ددسشيكع د د د د د ش‬
‫اك د د د د ددييش د د د د دداشق د د د د د د شيألا د د د د ددا شيك ل يد د د د د د ‪،‬ششالح د د د د ددفهبشي د د د د دداشذك د د د د دديشااشيلكف يا د د د د ددا شيكف د د د د دداش‬
‫فل د د د د ددا ش ايل د د د د ددلط شيك د د د د ددييشفك د د د د ددااشكفرلطيد د د د د د شا ي د د د د ددا ش ل يد د د د د د ش ااف د د د د دداسشيك د د د د ددييشا د د د د د د ش‬
‫د د د ددل يا‪،‬شك د د د دداشااشيك د د د ددييشيل د د د ددفع شيكي د د د ددابشا د د د د د ش لط د د د ددا شايلد د د د د ش د د د ددياشا د د د ددرا‬

‫شكيلد د د د دايش‬

‫فحد د د د ددا يس‪،‬شكد د د د دداك اا ياششايكع د د د د ددا شاغيد د د د ددسلب‪،‬شك د د د د دداشقد د د د ددلشفلد د د د ددفع شيك د د د د دديكا شايضد د د د دداشك د د د د دسيكش‬

‫‪-1‬شي اسشيك ال ش‪35‬ش اشيكقا ااشيك ل اشيكحايئس ‪ .‬ش‬
‫‪-2‬ش يي اشللياشيكعسي اشااكسبشلطسيلشيك ائس‪،‬شيك لؤاكي شيكحايئي شااشحسيئبشيك ييشياشضداكشيك قددشاالكدابشيكقضداكش‪،‬شليسشيك قايد ش‬
‫ك سشايكفااي شيألسلاش‪،0525‬ش‬

‫‪05‬ش ش‬

‫‪16‬‬

‫ل د د د د د شيلد د د د ددفه كي شكيل د د د د د ش ه ي د د د د د ش‪1‬ش‪،‬شغيد د د د ددسشا د د د د دددشا ه د د د د دداشكد د د د ددااشيأل د د د د ددسشيد د د د ددإاشيك د د د د د اس ش‬
‫يكد د د د دسيحيشل د د د دداشياف د د د دداسشيك د د د ددييشفحاسي د د د ددا‪،‬شإذيشل د د د ددسسش د د د دداشاحد د د د د شفل د د د دداي شا يد د د د د شفحاسيد د د د د ‪،‬ش‬
‫ا اشإذيشلسسش ال شا ش ل اشالشيكع ش دش اشق شيألا ا شيك ل ي ش‪.2‬‬
‫المطلـب الثالـث‪:‬‬
‫التطور التاريخي للشيك‬
‫شكقد د د د د د ددلشكد د د د د د ددااشيكفعا د د د د د د د ش اك د د د د د د ددييشيد د د د د د دداشيك ليي د د د د د د د ش قفأ د د د د د د دسيشا د د د د د د د شيك حد د د د د د ددا ش‬
‫يكفحد د د دداس ‪،‬شكك د د د دددش د د د دداشك د د د ددثشااشي فق د د د د ش لد د د ددسا شإك د د د د شيكفعا د د د د شيد د د دداشيك حد د د ددال شيألرد د د ددس ‪،‬ش‬
‫إك شااشاأ شإك شيك عا‬

‫شيكعالي ش ياشح ي شايسيلشيك حف ‪ .‬ش‬

‫ششاقد د د د ددلشيرف د د د د ددفشيك قهد د د د دداكشيد د د د دداشفلليد د د د ددلشفد د د د دداسيخش شا كد د د د ددااشاهد د د د دداسشيك د د د د دديي‪،‬شك د د د د دداش‬
‫ااشل د د د د ددايشير د د د د ددف فشيي د د د د دداشيفع د د د د د د ش أأد د د د د د شك د د د د د د ش د د د د دديي‪،‬شي د د د د ددسغبشااشاغ د د د د ددسشيك قه د د د د دداكش‬
‫يسحعد د د د د ددااشاهد د د د د دداسشيك د د د د د ددييشإك د د د د د د شيكقد د د د د ددسااشيكالد د د د د ددلط شيد د د د د دداشيكح هاسيد د د د د ددا شيييلطاكي د د د د د د ‪،‬ش‬
‫ا أ د د د د شراأ د د د د ش لي د د د د شيك لقي د د د د ‪،‬شا هد د د دداشي فق د د د د شإك د د د د شلاك د د د ددليشا سيلطا يد د د ددا‪،‬شيد د د دداشاايرد د د ددسش‬
‫يكقساشيكلا شا س‪.3‬ش ش‬
‫شال د د د ددايش د د د دداشيك قهد د د دداكشيكعد د د ددسسش د د د دداشيسح د د د د شاأ د د د د شك د د د د ش د د د ديي‪،‬شإك د د د د شيألأ د د د د ش‬
‫يكعس ا‪،‬شإذشيس ش ل لشيل لشلسيجشاا‪:‬ش ش‬

‫‪-1‬شا اشل ااشيكع يل ‪،‬ش اسشإكيدشياشيي اشللياشيكعسي اشاآرساا‪.‬شيك سح شيكلا ش ‪ .02‬ش‬
‫‪2‬‬
‫‪-Michel Germain et Louis Vogel ,Traité de droit commercial,Librairie générale de droit et de‬‬
‫‪jurisprudence,Paris France 1998,p 225‬‬
‫‪-3‬شا اشل ااشيكع يل ‪،‬ش لاا شلا شالكابشيك ييشياشيكف سي شيك رس اش اشليثشيك اسي شايكفلط ي ‪،‬ش« لا شلا شس شقساش‬
‫اشيكقا ااشيك رس ا»‪،‬شيك ح شيك رس ي شك قدا ااشايكليالد شايلقفأدال‪،‬شيكعدلل‪:‬ش‪،52‬شيك أدفشيك دا اش داشلد ش‪،2652‬شليسشيك دسش‬
‫يك رس ي ‪،‬ش‬

‫‪ .64‬ش‬

‫‪17‬‬

‫«‪...‬يكف د د د د د د د د د د دسيعا شيكرس يد د د د د د د د د د د شيلف اد د د د د د د د د د د ش د د د د د د د د د د د عتشيك أ د د د د د د د د د ددلط لا شيك قهيد د د د د د د د د د د ش‬
‫كاكأد د د د ددي‪،‬شاااد د د د ددال شفأد د د د ددلسيهاشكقاي ي هد د د د دداشيكفحاسي د د د د د ش عد د د د ددلشإح د د د د دسيكشيكفريي د د د د د يس شيكأد د د د ددافي ش‬
‫يك ا د د د د د د شلفد د د د د د شأ د د د د دداسش« د د د د دديكا»شايعفق د د د د ددلشااشيكف د د د د دداسيخشيكق د د د د ددا ا اشك د د د د ددبشي د د د د ددهلشفحس د د د د د د ش‬
‫ا شكهذاشيكفحس »‪ .1‬ش‬
‫شااضافشيي اشير‬

‫شيألأ شيكعس اشكك ش ييش قاكد‪:‬ش ش‬

‫شاحي د د د ددا شا د د د د د شيك د د د ددييش ح د د د ددلش أ د د د دددشا د د د ددسفشا د د د د د ش د د د ددك ش‬
‫« إكق د د د دداكشك لد د د د د شفاسيريد د د د د ش‬
‫أ د د د ددكايشي د د د دداش ي د د د ددلياشيك ع د د د ددا‬

‫شإ د د د ددااشيكق د د د ددساشيك يس د د د د د شيكهح د د د ددس ‪،‬شال د د د دداشيك ف د د د ددس شيكف د د د دداش‬

‫اسي ش فس شيكفحاس شييل ي شاسق شلسح »ش‪ .2‬ش‬
‫شال د د د ددايش د د د دداشي د د د ددس ش د د د ددأاشك د د د د د ش د د د ددييشح د د د دداك ش د د د دداشيعد د د د د ش‪check‬ش‪to‬شافع د د د دداش‬
‫اك ر شيي ح ياي شيل‬

‫شااش سيحع ‪ .‬ش‬
‫الفـرع األول‪:‬‬
‫التطور التاريخي للشيك في بع‬

‫الدول األوروبية‬

‫يد د د د ددس ش عد د د د ددتشيك د د د د دسيحشااشي ف د د د د داسشيلد د د د ددفع ا شيك د د د د ددييشكد د د د ددااشيد د د د دداشإيلطاكيد د د د دداشاذكد د د د دديش‬
‫ا د د د ددل اشاأ د د د د يشيك د د د دديش ف د د د دسيشيد د د دداشااسا د د د ددا‪،‬شيد د د دداشاايرد د د ددسشيكقد د د ددساشيكلد د د ددا شا د د د ددس‪،‬شا د د د دداش‬
‫إيلطاكيد د د دداشي فق د د د د شإك د د د د ش سيلطا يد د د ددا‪،‬شليد د د ددثشكد د د ددبشيقفأد د د ددسشيد د د ددفيشللد د د ددا ا شا د د د د شيكفحد د د دداس‪،‬ش د د د د ش‬
‫ي ف د د د د د ددسشكد د د د د ددذكيش د د د د د ددياشاا د د د د د د شيك د د د د د ددا ‪،‬شإذشاأ د د د د د د لايشيالاد د د د د ددااشا د د د د د دايكهبشيد د د د د دداشيك د د د د د ددايش‬
‫رف د د د د ددفشيك د د د د ددلاشيك سيلطا يد د د د د د ‪،‬ش شايفلأد د د د د د ااشا د د د د د د شلد د د د د د لي شك لا د د د د د د ش ل د د د د ددفلق شيك د د د د ددلي ش‬
‫ا د د د د ددلشيللط د د د د د ع‪،‬شيأأ د د د د د ل شيك د د د د دديكا شفلد د د د ددفع ش د د د د ددللش د د د د دداشيك قد د د د ددال‪،‬اياشل د د د د د ش‪2730‬ش‬
‫‪-1‬ش ل لشال لشلسيج‪،‬شيألا يس شيكفحاسي شياشيك سيع شييل ي ‪،‬شليسشيك قاي شك سشايكفااي ‪،‬شيكس الط‪،‬ش‪،2655‬ش‬
‫‪-2‬شا لشييلاش ااا ‪،‬ش سح شلا ‪،‬ش‬

‫‪ .27‬ش‬

‫‪18‬‬

‫‪ .57‬ش‬

‫ا د د د د ددل اشاأ د د د د د د يش د د د د د دديشإ ح ف د د د د د دسيشيف فد د د د د د ش ا فيد د د د د ددا يا شإأد د د د د ددليسشيألا يس شيك قلي د د د د د د ‪،‬ش ع د د د د د د ش‬
‫يك د د د د د ددايشيك د د د د د ددذكاس ش د د د د د دداشإأ د د د د د ددليسشيكلد د د د د د د لي ‪،‬شال د د د د د د د ش ل ه د د د د د دداشيكك ي د د د د د ددال ‪،‬شال د د د د د دداش‬
‫لد د د د د ددفلق شيألليكشا د د د د د ددلشيللط د د د د د د ع‪،‬شاا د د د د د ددلشي ف د د د د د دداسشلد د د د د ددذاشيكل د د د د د د لي ‪،‬شاأ د د د د د د يشيلط د د د د د د ش‬
‫ا يهاش يي‪،‬شذكيشااشيك يشآ ذييشكااشلشيلي شااشلطسي ش سيحع شللا ي ‪ .1‬ش‬
‫شاشي د د د دداشيس ل د د د دداشك د د د ددااشيل د د د ددفع‬

‫شك د د د د د ش‪check‬‬

‫‪to‬شيي ح يايد د د د د شإكد د د د د شغايد د د د د ش‬

‫‪،2502‬شإذشف س ل شك ش ييشااأ ل ش‪chèque‬شإك شيا اشلذيش‪ .2‬ش‬
‫ش د د د د د ددبشي فق د د د د د د شيك د د د د د ددييشإك د د د د د د ش د د د د د دلياشااسا ي د د د د د د شارد د د د د ددس ‪،‬شاذكد د د د د دديشا د د د د د د شيك لد د د د د دداش‬
‫يكفاكا‪:‬ش ش‬
‫‪-‬‬

‫لاك ليشل ش‪2545‬ش قا ااش ابشيك يي)‪ .‬ش‬

‫‪-‬‬

‫يس لاشل ش‪2508‬ش قا ااش‪ .)2508‬ش‬

‫‪-‬‬

‫حيكاشل ش‪2574‬ش قا ااش‪ .)2574‬ش‬

‫‪-‬‬

‫يكالي د د د د د ددا شيك فل د د د د د ددل شيأل سيكيد د د د د د د شلد د د د د د د ش‪2567‬ش يكق د د د د د ددا ااشيك د د د د د د د ابشك لد د د د د د د لي ش‬

‫يكقا شك فلي شا )‪ .‬ش‬
‫ششا فيح د د د د د شل ف د د د د دداسشيك د د د د ددييشيد د د د دداشلد د د د ددذاشيك د د د د ددليا‪،‬شي ف د د د د ددس ش عد د د د دددشيك عد د د د ددا‬
‫ل د د د د دايكش د د د د ددياشيكفح د د د د دداس‪،‬شااش د د د د ددياشيأل د د د د ددرا‬

‫ش‬

‫شيكعد د د د ددالييا‪،‬شافسف د د د د ددسشا د د د د د د شذك د د د د دديش د د د د دداك ش‬

‫عق د د د ددل ‪،‬ش ه د د د دداشيك ل د د د ددا ش أ د د د دداكيشيكد د د د د عتش فيحد د د د د شف د د د ددااعشيكقد د د د داي يا‪،‬ش لد د د د د سشير د د د ددف فش‬
‫يكقد د د د د داي ياش د د د د ددياشيك د د د د ددلا ‪،‬شال د د د د دداش د د د د دداش ه د د د د ددلشك ف كي د د د د ددسشي د د د د دداشفالي د د د د ددلشيكقد د د د د داي ياشيكراأد د د د د د ش‬

‫‪-1‬ش ال لش لسا‪،‬شيكل لي شيكفحاسي شياشيكقا ااشيكفحاسي شيكحايئس ‪،‬شليسشيك هض شيكعس ي ‪،‬شيكقالس ‪،‬ش‪،2656‬ش‬

‫‪ .005‬ش‬

‫‪-2‬ش ل لشيك ايعا‪،‬شيألا يس شيكفحاسي شياشضاكش لا شيكفحاس شيك رس ي ‪،‬شليسشكي شك لط اا شايك س‪،‬شلط‪،52‬ش‪،2665‬ش‬

‫‪19‬‬

‫‪ .058‬ش‬

‫اك د د د دديي‪،‬شالد د د دداش د د د دداشفد د د ددبشيع د د د د شيد د د دداش‪26‬ش د د د دداس ش‪2642‬ش احد د د ددسش د د د ددؤف سشح يد د د ددف‪،‬شايد د د دداش‬
‫فبشيكفاقي شا ش ثشيف اقيا ‪.1‬ش ش‬
‫شاشق د د د د د ددلشفضد د د د د د د‬

‫شيلف اقيد د د د د د د شيألاكد د د د د د د ش أ د د د د د ددا‬

‫شيك ا د د د د د ددابشيك ال د د د د د ددلشك د د د د د دديي‪،‬ش‬

‫د د د د شف د د ددسيش ع د د ددتشيك ل د د ددائ شيكف د د دداشيح د د ددااشك لاكد د د د شيكر د د ددساجشا ه د د دداش د د دداشي د د ددف كبشااسايه د د دداش‬
‫يكلير ي ش‪ .2‬ش‬
‫شا د د د دداشيلف اقيد د د د د شيك ا يد د د د د شيق د د د ددلشااكحد د د د د ش ع د د د ددتشيكقايا د د د ددلشيكف د د د دداشي ك د د د دداش اح ه د د د دداش‬
‫عاكح شيك اياا شيكراأ ش اك يي‪.‬ش ش‬
‫ش ي د د د د د د د دداشااكح د د د د د د د د شيلف اقي د د د د د د د د شيك اك د د د د د د د د شسلد د د د د د د ددبشيكل ر د د د د د د د د شيك د د د د د د د ددساتشا د د د د د د د د ش‬
‫يك يكا ‪3.‬ش ش‬
‫الفـرع الثانـي‪:‬‬
‫التطور التاريخي للشيك في مصر‬
‫شكق د د د د ددلش د د د د ددلاشيك د د د د ددسعشيك أ د د د د ددس شي د د د د دداش عاكحد د د د د د شالك د د د د ددابشيك د د د د ددييشلد د د د د د ش‪،2554‬ش‬
‫اح د د د د ددسشيكق د د د د ددا ااشيكفح د د د د دداس ‪،‬شاشق د د د د ددلشك د د د د ددااشذك د د د د دديش إيح د د د د دداا‪،‬شإذشك د د د د ددبشيرأد د د د د د‬

‫شك د د د د ددييش‬

‫ل د د د د ددا ش د د د د د د ثش ‪)54‬ش د د د د د دايلشال د د د د دداش‪-262‬ش‪-260‬ش‪،264‬شاح د د د د دداكشذك د د د د دديشفلد د د د د د شا د د د د د دايا‪:‬ش‬
‫اا يس شيكل د د د د د دايل شايح د د د د د د شيكد د د د د ددلي شكد د د د د ددل شيللط د د د د د د عشا يهد د د د د ددا‪،‬شايألا يس شيك فض د د د د د د‬

‫شا د د د د د دسيش‬

‫اكلي ‪ .‬ش‬

‫‪-1‬شا لشييلاش ااا ‪،‬ش سح شلا ‪،‬ش ‪ .25‬ش‬
‫‪2‬‬
‫‪-Michel Vosseur,Xavier Marin,Le cheque,éditions Delta,Paris,France 1969,p 11.‬‬
‫‪-3‬ش ا لشيك فاحشل ي اا‪،‬شيلدفرليبشيك ديي‪،‬شيكلط عد شيك ا يد شيك دسك شيكالط يد شيك الدل شك فاايد ‪،‬شيكسيداتشيك كد شيكعس يد شيكلدعالي ‪،‬ش‬
‫‪،0550‬ش‬

‫‪ .0‬ش‬

‫‪20‬‬

‫شإلشااشيك قد د د د د د دددشيك أد د د د د د ددس شيلد د د د د د ددفقسشا د د د د د د د شفل د د د د د د د ي شاا يس شيكلد د د د د د د شدايل شايح د د د د د د د ش‬
‫يكلي ش حسلشيللط عشا يهاش يك يكا )‪ .1‬ش‬
‫شاق د د د د د ددلشفد د د د د د ددبشفحد د د د د د دسيبشيع د د د د د د د شإأ د د د د د ددليسش د د د د د د ددييشلااشسأ د د د د د دديلش احد د د د د د ددسشقد د د د د د ددا ااش‬
‫يكعقا د د د د د ددا شيك أد د د د د ددس شكل د د د د د د ش‪،2647‬شإذشحد د د د د ددسبشيك د د د د د ددسعشإأد د د د د ددليسش د د د د د ددييشلااش قا د د د د د د ‪،‬ش‬
‫احد د د د ددسشيك د د د د ددال ش‪،447‬ش شالط د د د د د شاقا د د د د د شيك أد د د د ددسشا د د د د د شك د د د د د ش د د د د دداشاالط د د د د د ش د د د د دديكاشلش‬
‫يقا دشسأيلشااشكااشيكسأيلشاق ش اشقي فدا‪ .2‬ش‬
‫شاش‬

‫شيك ال شك اشي ا‪:‬ش ش‬

‫"كــــــل مــــــن أعطــــــل بســــــوس نيــــــة شــــــيكا ال يقابلــــــه رصــــــيد قــــــائم وقابــــــل للســــــحب‬
‫أو كـــــــان الرصـــــــيد أقـــــــل مـــــــن قيمـــــــة الشـــــــيك أو ســـــــحب بعـــــــد إعطـــــــاس الشـــــــيك كـــــــل‬
‫الرصيد أو بعضه‪"...‬‬
‫اقد د د د د د ددلشسفد د د د د د ددسشيك د د د د د د ددسعشيك أد د د د د د ددس ش احد د د د د د ددسشيك د د د د د د ددال ش‪447‬شاقا د د د د د د د شيكل د د د د د د د‬

‫شااش‬

‫يكر يس د د د د د د شيكف د د د د ددا لشففح د د د د دداااشر ل د د د د ددياشح يه د د د د ددا‪،3‬شاشاضد د د د د د شيك د د د د ددسعشيك أ د د د د ددس ش د د د د ددسلطاش‬
‫ك عقاسشااشيكااشيك فهبشيع بش أاشيكسأيلشلشي اش قي شيك يي‪.‬ش ش‬

‫‪-1‬ش اي ش ل لشس الشا لشيككسيب‪،‬شيكل اي شيكح ائي شك يي‪،‬شسلاك شلكفاسيا‪،‬شحا ع شيكقالس ‪،‬شك ي شيكلقا ‪،‬ش‪،0554‬ش‬

‫‪.35‬ش ش‬

‫‪ ،2‬ش عات شا ل شيكفايس‪ ،‬شيك اسي شيكعا شكحسيئب شيك يي‪ ،‬ش كف شااكب شيك كس شايكقا اا شك س شايكفااي ‪ ،‬شلط لطا‪ ،‬ش أس‪ ،‬ش‪،0550‬ش‬
‫‪ .225‬ش‬
‫‪-3‬ش عاتشا لشيكفايس‪،‬شيك سح ش لد‪،‬ش‬

‫‪ .226‬ش‬

‫‪21‬‬

‫الفـرع الثالـث‪:‬‬
‫التطور التاريخي للشيك في الجزائر‬
‫كقد د د د د ددلشكا د د د د د د شيكح يائد د د د د ددسش لد د د د د ددفع س شيس لد د د د د ددي شر د د د د د د‬

‫شيك فد د د د د ددس شيكفد د د د د دداش د د د د د ددلاشيكفعا د د د د د د ش‬

‫اك د د د د ددييشيد د د د دداشيل ف د د د د دداس‪،‬شاكد د د د ددذكيشكا د د د د د شيكق د د د د داي ياشيك س لد د د د ددي شيك فع ق د د د د د ش اك د د د د ددييشلد د د د دداش‬
‫ذيفه د د د د دداشيكل د د د د ددائل شي د د د د دداشيكح يائ د د د د ددس‪،‬ش شاق د د د د ددلشاللد د د د د د شا د د د د دداكشيلل د د د د ددف‬

‫شيك س ل د د د د دداشي د د د د دداشلا ش‬

‫يك ر د د د ددسسشيكعس د د د دداشف د د د ددا شايك ر د د د ددسسشايكح يائ د د د ددسشا د د د ددل ش د د د ددايشكه د د د ددا‪،‬شاك د د د ددذيشيسااه د د د دداشي د د د دداش‬
‫ل د د ددذاشيك د د ددليا‪،‬شإذشالد د د د ش د د دديشيكح يائ د د ددسشي د د ددساعشك د د دددشي د د دداشا د د ددل ش د د ددلاش رس يد د د د شاذك د د دديشلد د د د ش‬
‫‪2653‬شب‪،‬شكاك د د د د د د دديشيكعق د د د د د د دداس شيكح يائ د د د د د د ددس ششايكفا ل د د د د د د ددا‪،‬شغي د د د د د د ددسشااشاغ د د د د د د ددسشيك فع د د د د د د ددا ياش‬
‫ايلد د د د ددلط شيك د د د د دديكا ش د د د د د شلد د د د ددذاشيك د د د د ددايش د د د د دداشيألاسا يد د د د ددياش‪،.1‬ا عد د د د ددلشيلد د د د ددفق‬

‫شيكح يائد د د د ددسش‬

‫قاشيكع ش اكقاي ياشيك س لي ‪،‬ش اشاليش اشفعاستش هاش شيكليال شيكالط ي ‪ .‬ش‬
‫اقد د د د د ددلش اد د د د د ددبشيك د د د د د ددسعشيكح يائد د د د د ددس شالك د د د د د ددابشيك د د د د د ددييش احد د د د د ددسشيأل د د د د د ددسشسق د د د د د ددب‪:‬ش‪/00‬ش‬
‫‪280‬شيك د د د د د د د ددؤسيشيد د د د د د د دداش‪55‬شيا يد د د د د د د دداش‪2600‬شيك فض د د د د د د د د اشقد د د د د د د ددا ااشيكعقا د د د د د د د ددا شإذشياف د د د د د د د ددسش‬
‫اح د د د د ددسشيك د د د د ددال ش‪473‬شيعد د د د د د شإأ د د د د ددليسش د د د د ددييشلااشسأ د د د د دديلشحسي د د د د د د ‪،‬ششارأد د د د د د‬
‫اقا د د د د شيكل د د د د‬

‫شكه د د د د دداش‬

‫ش د د د دداش د د د ددهسياشإك د د د د شر ل د د د د شل د د د د اي ششاغ يس د د د د ش اكي د د د د شلشفق د د د د شاد د د دداشقي د د د د ش‬

‫يك ييشااشقي شيك ق‬

‫شياشيكسأيل‪ .‬ش‬

‫ا د د د د د د دداشااشيك د د د د د د ددييشيعف د د د د د د ددسش د د د د د د دداشيكل د د د د د د د لي شيكفحاسي د د د د د د د ‪،‬شيقد د د د د د ددلشفد د د د د د دداك شيك د د د د د د ددسعش‬
‫يكح يائد د د د ددس شف اد د د د دديبشلد د د د ددذيشيكل د د د د د لش احد د د د ددسشالكد د د د ددابشيكقد د د د ددا ااشيكفحد د د د دداس ‪،‬شيكأد د د د ددالسش د د د د دداأل سش‬
‫سق د د د د د د د ددبش‪86/78‬شيك د د د د د د د ددؤسيشي د د د د د د د دداش‪00‬شلد د د د د د د د د ف سش‪2678‬شيك فع د د د د د د د د د ش اكق د د د د د د د ددا ااشيكفح د د د د د د د دداس ش‬
‫يك عد د د د ددل ششايك د د د د ددف ب‪،‬شإذشر د د د د د‬

‫‪-1‬شا لشييلاش ااا ‪،‬ش سح شلا ‪،‬ش‬

‫شيك أ د د د د د شيألا ش د د د د دداشيك د د د د دداسشيك د د د د ددا اش د د د د دداشلد د د د ددذيشيككفد د د د دداسش‬

‫‪ .25‬ش‬

‫‪22‬‬

‫أللكد د د د ددابشيك د د د د ددييش شالط يعفد د د د ددد‪،‬ش شاذكد د د د دديش د د د د دداشيك د د د د ددال ش‪370‬شإك د د د د د شيك د د د د ددال ش‪834‬ش شاقد د د د ددلشالر د د د د د ش‬
‫فع د د د ددلي‬

‫شلا د د د د د شيي د د د دداشيفع د د د د د ش اكفعا د د د د د ش اك د د د ددييشاذك د د د دديش اح د د د ددسشيكق د د د ددا ااشسق د د د ددبش‪58‬ش‪/‬ش‬

‫‪50‬شيك د د د د د د ددؤسيشي د د د د د د دداش‪50‬شي يسيد د د د د د ددسش‪0558‬ش‪1‬ش شال د د د د د د ددافش فعد د د د د د ددستشكه د د د د د د ددذاشيأللكد د د د د د ددابشي د د د د د د دداش‬
‫اضعها‪ .‬ش‬

‫‪-1‬شيكحسيد ددل شيكسل د د ي شك ح هاسي د د شيكحايئسي د د شيكلي قسيلطي د د شيك د ددع ي ‪،‬شاد ددلل‪،22‬شيألس عد دداكش‪45‬شذاشيكلح د د ش‪2308‬ل د ددشيك ايي د د ش‪56‬ش‬
‫ي سييس‪ 0558‬ش‬

‫‪23‬‬

‫المبحـث الثـانـي‪:‬‬
‫أنـواع الشيـك‬
‫يك د د د د د ددييشاسق د د د د د د ش أد د د د د ددسيي شياحد د د د د دددش اح هد د د د د دداشيكلد د د د د ددالسش لد د د د د ددسسشيك د د د د د دديي)شا د د د د د دسيش‬
‫ك ل د د د ددلاسشا ي د د د دددشيك د د د ددذ شيل د د د ددف ابشيكق د د د ددا ااشااشيك د د د ددااش ك د د د دداشااش ؤللد د د د د ش اكيد د د د د ش د د د ددا ه ش‬
‫‪1‬ش د د د د ددلي ش د د د د د د ش ع د د د د دديا‪،‬شإ د د د د دداشأل د د د د د دساشااشأل د د د د ددسشيك ل د د د د ددف يل‪،‬شاذك د د د د دديش ح د د د د ددسلشيللطد د د د د د ع‪.‬ش‬
‫ا د د د د ددذكيشيه د د د د دداشالي شاي د د د د دداكشاك د د د د ددي شيئف د د د د ددااشإذشلش ح د د د د ددا شك حد د د د د د شيي د د د د دددشا اد د د د د دسيشلفل د د د د دداعش‬
‫يكفعا د د د د ش اك د د ددييشيق د د ددلشااح د د ددلشيكع د د د د شاه د د دداسشا د د د دايعش د د دداشيك د د دديكا شإكد د د د شحا د د ددسشيك د د ددييش‬
‫يكعال شاذكيشا شيك لاشيكفاكا‪:‬ش‬
‫المطلـب األول‪:‬‬
‫الشيـك العـادي‬
‫كد د د د د د ددبشيعد د د د د د ددسفشيك د د د د د د ددسعشيكح يائد د د د د د ددس شيك د د د د د د دديي‪،‬ششاي د د د د د د دداشيكف د د د د د د د ش فعد د د د د د ددليلشيك يا د د د د د د ددا ش‬
‫ييك يا ي د د د د د شيكفد د د د دداشيحد د د د ددسشااشيلفد د د د ددا شا يهد د د د دداشيك د د د د دديي‪،‬شلف د د د د د شيعفد د د د ددلش د د د د دددشكل د د د د د لشفحد د د د دداس ش‬
‫ش د د د ددياشيأليد د د د دسيلش د د د دداشحهد د د د د ‪،‬شا د د د ددياشيكفح د د د دداسش‬

‫يق د د د ددابش ق د د د ددابشيك ق د د د ددالشي د د د دداشفل د د د دداي شيك ع د د د ددا‬

‫د د د دداشحه د د د د د شار د د د ددس ‪،‬شإضد د د د دداي شإك د د د د د ش يا د د د ددا شارد د د د ددس شي كد د د د دداشك يد د د د دسيلشإضد د د د ددايفهاشافل د د د د د ش‬
‫اك يا ا شيلرفياسي ‪ .‬ش‬

‫‪-1‬شا اسشيك ال ش‪373‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس ‪ .‬ش‬

‫‪24‬‬

‫الفـرع األول‪:‬‬
‫البيانات اإللزامية‬
‫لد د د د د ددللشيك د د د د د ددسعشيكح يائد د د د د ددس ش يا د د د د د ددا شإك يا ي د د د د د د شيحد د د د د ددسشااشيلفد د د د د ددا شيك د د د د د ددييشا يهد د د د د دداش‬
‫فل شلطائ شيك لط اشالا‪:‬ش ش‬
‫‪ -2‬ذكسشك ش ييشياش فاشيكل لش شا اك ر شيك لفع شياشفلسيسا‪ .‬ش‬
‫‪ -0‬ا سشغيسش ع شا شقيلشااش سلطش لي ش‬

‫ش عيا‪ .‬ش‬

‫‪ -4‬يلبشيك للاسشا يدشيكذ شيكااش يشااش ؤلل ش اكي ‪ .‬ش‬
‫‪ -3‬يااشيك كااشيكذ شيحسشييدشيكلي ‪ .‬ش‬
‫‪ -8‬يااشفاسيخشإ اكشيك ييش شا كا د‪ .‬ش‬
‫‪ -0‬فاقي ش اشاألسشيك يي‪.‬‬
‫‪-7‬‬

‫شش‬

‫شيك يي‪ .‬ش‬

‫اشإذيشر د د د د د شيك د د د د ددييش د د د د دداشيك يا د د د د ددا شيك لد د د د ددلل شاا د د د د د اشي د د د د د شيعفد د د د ددلش د د د د دددشك د د د د ددييشإلش‬
‫ياشيكلال شيكفاكي ‪:‬ش ش‬
‫‪2‬ش–شإذيشر د د د د د شيك د د د د ددييش د د د د دداش يد د د د ددااش كد د د د ددااشيكايد د د د دداكشيعد د د د ددلشيك كد د د د ددااشيك د د د د ددياش حا د د د د ددسش‬
‫يلد د د د د ددبشيك لد د د د د ددلاسشا يد د د د د دددش ا د د د د د د ش كد د د د د ددااشيكد د د د د ددلي ‪،‬ششايذيشفعد د د د د ددلل شيأل د د د د د دداكاشيك اح د د د د د ددال ش‬
‫حا د د د ددسشيل د د د ددبشيك لد د د ددلاسشا ي د د د ددد‪،‬شيكد د د ددااشيك د د د ددييشايحد د د ددسشيك د د د ددلي شيد د د دداشيك ك د د د ددااشيك د د د ددذكاسش‬
‫اال‪،‬ششايذيشك د د د ددبشيد د د د ددذكسشا ش كد د د د ددااشيد د د د دداشيك د د د د ددييشا د د د د دلشايحد د د د ددسشيكد د د د ددلي شيد د د د دداشيك كد د د د ددااشيكد د د د ددذ ش‬
‫ياحلش دشيك ل شيألأ اشك للاسشا يد‪ .‬ش‬
‫‪0‬ش–ششايذيشرد د د د د د د شيك د د د د د ددييش د د د د د دداشذك د د د د د ددسش ي د د د د د ددااش ك د د د د د ددااشإ د د د د د ددائد‪،‬شيعف د د د د د ددسشيك ك د د د د د ددااش‬
‫يك احالش حا سشيلبشيكلالسشلاش كااشك لي ‪ .‬ش‬

‫‪25‬‬

‫الد د د د د دداش د د د د د دداشذلد د د د د ددسشإكيد د د د د دددشيك د د د د د ددسعشيك أد د د د د ددس شا د د د د د ددلشف اي د د د د د دددشأللكد د د د د ددابشيك د د د د د ددييش‬
‫احد د د د د ددسشيك د د د د د ددال ش‪374‬ش د د د د د دداشالكد د د د د ددابشيكقد د د د د ددا ااشيكفحد د د د د دداس شيكد د د د د ددذ شيلد د د د د ددف ابشااشيلفد د د د د ددا ش‬
‫يك ييشا ش اشي ا‪:‬ش ش‬
‫‪-‬‬

‫ك ش ييش كفا شياش فاشيكأيش شا اك ر شيكفاشكفسش ها‪ .‬ش‬

‫‪-‬‬

‫ا د د د ددسشغي د د د ددسش ع د د د د د شا د د د د د ش د د د ددسلطش اي د د د دداكش د د د د د ش ع د د د ددياش د د د دداشيك ق د د د ددالش كف د د د دداسش‬

‫اكلسافشايألسقاب‪ .‬ش‬
‫‬‫‪-‬‬

‫يلبشيك يشيك للاسشا يد‪ .‬ش‬
‫كااشيكاياكش يي‪ .‬ش‬

‫ يلبش شافاقي ش اشاألسشيك يي‪ .‬ش ش‬‫اشق د د د ددلش ي د د د د د شيك د د د ددال شااد د د د د اشيك يا د د د ددا شييك يا يد د د د د شيكف د د د دداشيح د د د ددسشااشيلف د د د ددا شا يه د د د دداش‬
‫يك د د د ددييشلفد د د د د شيعف د د د ددلش د د د ددد‪،‬ششايك ل د د د دداشااشيك د د د ددسعشيك أ د د د ددس شي د د د ددفسلطشااشيكف د د د ددسش د د د د د ش‬
‫يك د د د ددييش د د د دداأللسفشاذك د د د دديش ع د د د دداشك فلسي د د د ددف‪،‬شي د د د دداشل د د د ددياشك د د د ددبشي عد د د د د شيك د د د ددسعشيكح يائ د د د ددس ش‬
‫ذكد د د د ددي‪،‬شايكف د د د د د شيقد د د د ددلطشيد د د د دداشلاك د د د د د شكفا د د د د د ش د د د د د شيك د د د د ددييش د د د د دداأللسفش شا األاد د د د ددليل‪،‬شيع د د د د ددلش‬
‫يلرف فشفكااشيكع شس ش اك‬

‫شيك كفاسش األلسفش‪ .1‬ش‬

‫ك د د د دداشقض د د د د شيك د د د ددسعشيك أد د د ددس شايضد د د دداشا د د د دددشيد د د دداشلاك د د د د شر د د د دداشيك د د د ددييش د د د دداش يد د د ددااش‬
‫ك د د ددااشيكاي د د دداكشياف د د ددسش ل د د ددفل شيكاي د د دداكشي د د دداشيك ك د د ددااشيك د د ددذ شياح د د ددلش د د دددشيك سك د د دداشيكسئيل د د دداش‬
‫ك يشيك للاسشا يد‪ .‬ش‬

‫‪-1‬شي اسشيك ال ش‪376‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس ‪ .‬ش‬

‫‪26‬‬

‫اشإذيشر د د د د شيك د د د ددييش د د د دداش يد د د ددااش كد د د ددااشإأد د د ددليسا‪،‬شياف د د د ددسشا د د د دددشأد د د ددلسشيد د د دداش د د د ددالطاش‬
‫يكلد د د ددالس‪،1‬شلد د د ددذيشاي يد د د ددلشذكد د د ددسشك د د د د ش د د د ددييشيد د د دداش د د د ددفاشيكل د د د د لش شا اك ر د د د د شيك لد د د ددفع شيد د د دداش‬
‫فلسيد د د د دساشكف يي د د د دداشيك د د د ددييشا د د د دداشيكلد د د د د فح شيكايح د د د د د شيك د د د ددلي شك د د د ددل شيللطد د د د د عش‪،2‬شإ د د د دداش ي د د د ددااش‬
‫ا د د ددسشغيد د د ددسش ع د د د د شا د د د د شقيد د د ددلشااش د د د ددسلطش د د ددلي ش د د د د ش عد د د ددياشف ا د د د ددياش د د د د ش د د د ددلاشيكك اي د د د د ش‬
‫يكذيفي د د د د د د د شيكفد د د د د د دداشفقد د د د د د ددابشا يهد د د د د د دداشيكل د د د د د د د لي شيكفحاسي د د د د د د د ‪،‬ششايكفد د د د د د دداشلشي ك هد د د د د د دداشااشفد د د د د د ددؤل ش‬
‫ااي فهد د د د دداشيأللالد د د د ددي ‪،‬شالشالد د د د دداشيكقيد د د د ددابش قد د د د ددابشيك قد د د د ددالشإذيشكد د د د ددبشفكد د د د دداشكايي د د د د د ش د د د د ددذيفها‪،‬ك اش‬
‫يحد د د د ددسشااشيك د د د د ددااشيأل د د د د ددسش اك د د د د ددلي شايح د د د د ددسشيكف ي د د د د ددذشك د د د د ددل شيللطد د د د د د ع‪،‬شذك د د د د دديشااشيك د د د د ددييش‬
‫ايحد د د د ددسشيكد د د د ددلي شكد د د د ددل شيللط د د د د د ع‪،‬ششاا ش د د د د ددسلطشيقضد د د د دداش ر د د د د د فشذكد د د د دديشلشيفسفد د د د ددسشا يد د د د دددش‬
‫لط اشيك ييششاي اشيعلش سلطاشكأاشكبشيكاش‪ .3‬ش‬
‫ا د د د دداشذك د د د ددسشف د د د دداسيخشإ د د د دداكشيك د د د دديي‪،‬شيف د د د ددلاشال يف د د د دددشي د د د دداشفق د د د ددليسشال يد د د د د شيكل د د د ددالس‪،‬ش‬
‫يي د د دداشإذيشك د د ددااشالد د د د شكل د د ددلسشيك د د ددييشاك د د ددذيشيكفاقيد د د د شا ي د د ددد‪،‬ش شاك د د ددذكيشيكفأك د د ددلش د د دداشاحد د د ددالش‬
‫قا د د د د د شيكايد د د د دداك‪،‬شألاشلد د د د ددلسشيك د د د د ددييشلااشيكايد د د د دداكشيعد د د د ددلشرسقد د د د دداشيعاقد د د د ددسشا يد د د د دددشيكقد د د د ددا ااش‬
‫‪،4‬شك اشف لايشال ي شذكسشفاسيخشإ اكشيك ييشياشيلفلاسش ل شيكفقالب‪ .‬ش‬
‫اشي يد د د د ددلشيلف د د د د دايكشيك د د د د ددييشا د د د د د شيلد د د د ددبشيك لد د د د ددلاسشا يد د د د دددش‪5‬ش شاكد د د د ددذيشا اي د د د د ددشألح د د د د د ش‬
‫يكد د د ددذلاسشإكيد د د دددشكد د د ددلي شقي فد د د ددد‪،‬شا د د د دداشيلد د د ددبشيكلد د د ددالسشافاقيعد د د دددشلف د د د د شيعف د د د ددسشأد د د ددالسيشا د د د دددش‬
‫شاي فد د د ددابش د د د ددلي شقي فد د د دددشا د د د ددلشاد د د ددلبشليعهد د د دداش د د د دداشق د د د د شيك لد د د ددلاسشا يد د د ددد‪،‬ش ااف د د د دداسشا د د د دددشلش‬

‫‪-1‬شي اسشيك ال ش‪376‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيك أس ‪ .‬ش‬
‫‪-2‬شي اسشيك ال ش‪325‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس ‪ .‬ش‬
‫‪-3‬شي اسشيك ال ش‪ 855‬اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس ‪ .‬ش‬
‫‪-4‬شي اسشيك ال ش‪845‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس ‪ .‬ش‬
‫‪-5‬ش‬

‫لا شيحسشااشيكااش كاش اك ل شك‬

‫سعشيك أس شا اشيك سعشيكحايئس شإ اش كاشااش ؤلل ش اكي ش ش‬

‫‪27‬‬

‫يكفد د د د د دايبشلااشيكفع ي د د د د ددسشا د د د د دداشييسيل ‪،‬شايكفاقيد د د د د د شيع د د د د ددلشفع يد د د د د دسيشا د د د د دداشإسيل شيكل د د د د ددالس‪،‬شك د د د د دداش‬
‫ااشيلكفايبشيكأسياشيلف لش اشفاقي شيك ر‬

‫شا شيكل لشيكفحاس ‪.‬ش‬

‫اشيك لد د د د د دداشااشيك د د د د د ددسعشيكح يائد د د د د ددس شكد د د د د ددبشيكد د د د د دداشلقيقد د د د د دداشيد د د د د دداشذكد د د د د ددسش يد د د د د ددااشيلد د د د د ددبش‬
‫يك ل د د د ددلاسشا ي د د د ددد‪،‬شراأد د د د د شإذيشا د د د دداشااشذك د د د ددسش ي د د د ددااشيك ل د د د ددلاسشا ي د د د دددشي د د د دداشيك د د د ددييش‬
‫يحد د د ددسشااشيكد د د ددااش كد د د ددا‪،‬ششالد د د دداش د د د دداشا د د د دداسشإكيد د د دددشيك د د د ددسعشيك أد د د ددس شلي د د د دداشقض د د د د ش أ د د د دددش‬
‫إذيشكد د د ددبشيد د د ددذكسشيد د د دداشيك د د د ددييش يد د د ددااش كد د د ددااشيكايد د د دداك‪،‬شياف د د د ددسش لد د د ددفل شيكايد د د دداكشيد د د دداشيك كد د د ددااش‬
‫يكذ شياحلش دشيك سكاشيكسئيلاشك يشيك للاسشا يد‪ .‬ش‬
‫ي د د ددإذيشرد د د د شيك د د ددييش د د دداشذك د د ددسش ك د د ددااشإ د د ددائدشيعف د د ددسشإ د د دداؤاشق د د ددلشف د د ددبشي د د دداشيك ك د د ددااش‬
‫يك اح د د د ددالش حا د د د ددسشيل د د د ددبشيكل د د د ددالس‪،‬شال د د د دداش د د د دداشذل د د د ددسشإكي د د د دددشيك د د د ددسعشيك أ د د د ددس شايض د د د ددا‪،‬ش‬
‫لي اشا اسشياش‬

‫شيك ال ش‪373‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شإك شا د‪:‬ش ش‬

‫اشإذا خــــــــال الشــــــــيك مــــــــن بيــــــــان إصــــــــداره اعتبــــــــر أنــــــــه صــــــــدر فــــــــيشمــــــــوطن‬
‫الساحبشا‪ .‬ش‬
‫غي د د د د ددسشااشيك د د د د ددسعشيكح يائ د د د د ددس شك د د د د ددبشيح د د د د دداشل د د د د ددلسشيك د د د د ددييشإلشا د د د د د د ش أ د د د د ددسفشااش‬
‫قااك د د د د د د د شااش ؤلل د د د د د د د ش اكي د د د د د د د شااشا د د د د د د د ش أ د د د د د د د ل شيكأد د د د د د ددكايشيك سيلي د د د د د د د شااش أ د د د د د د د ل ش‬
‫يكاليئ ششايأل ا ا ‪،‬شااشيكراي شيكعا شااشق اض ش اكي ‪ .‬ش‬
‫شالشيح د د د د ددااشل د د د د ددلسشيك د د د د ددييشإلشا د د د د د د ش ؤلل د د د د ددا شيكق د د د د ددستشيك د د د د ددل شااشأد د د د د د الي ش‬
‫يكق د د د د ددستشيك ل د د د د ددا‪،‬ش د د د د ددسلطشااشيك د د د د ددااشك د د د د ددليهاشاقد د د د د د شإ د د د د ددائهاشك لد د د د د د لشسأ د د د د دديليش د د د د دداش‬

‫‪28‬‬

‫يك ق د د د د د ددالشفلد د د د د د د شفأ د د د د د ددسفشيكل د د د د د ددالس‪،‬ش شا اح د د د د د ددسشيف د د د د د ددا شأد د د د د د دسييشااشضد د د د د د د اشيلد د د د د د د ش‬
‫قفضااشك لالسشااشيفأسفشياشلذاشيك قالش لطسيق شإأليسش ييش‪ .1‬ش‬
‫ياشلياشف‬

‫شيك ال ش‪378‬شفحاس ش أس شا شا د‪:‬ش ش‬

‫اشالشـــــــيك الصـــــــادر فـــــــي مصـــــــر والمســـــــتحق فيهـــــــا ال يجـــــــوز ســـــــحبه إال علـــــــل‬
‫بنــــــك‪ ،‬والصــــــك المســــــحوب فــــــي صــــــورة شــــــيك علــــــل غيــــــر بنــــــك أو المحــــــرر علــــــل‬
‫غير نماذج البنك المسحوب عليه ال يعتبر شيكا "‪.‬‬
‫يفضد د د دديش د د د دداشلد د د ددذاشيك د د د ددال شا د د د دددشلشيحد د د ددااشلد د د ددلسشيك د د د ددييشإلشا د د د د ش د د د ددي‪،‬شك د د د دداشلش‬
‫يح د د د ددااشفلسي د د د ددسشيك د د د ددييشإلشا د د د د د ش د د د دداذجشيك د د د ددي‪،‬ش شا د د د ددذكيشي د د د ددإذيشل د د د ددلسشيك د د د ددييشا د د د د د ش‬
‫ؤلل شغيسش كي ش شاكفسشياش اذجشاالي شلشيعفلش دشك يي‪ .‬ش‬
‫ك د د د دداشي لد د د د دداشا د د د د د شيك د د د د ددسعشيكح يائد د د د ددس شايض د د د دداشا د د د د دددشيكف د د د د د شي د د د دداش د د د د د‬

‫شيك د د د د ددال ش‬

‫‪370‬ش د د د ددأاشيلفد د د ددا شيك د د د ددييشا د د د د شا د د د ددسشغيد د د ددسش ع د د د د شا د د د د شقيد د د ددل‪،‬شااش د د د ددسلطش د د د ددلي ش د د د د ش‬
‫ع د د د دديا‪،‬ش شاك د د د ددبشي د د د ددفسلطشكفا د د د د د شل د د د ددذيشيك د د د د د ش د د د دداأللسفشااش األسق د د د دداب‪،‬شا د د د د د شرد د د د د فش د د د دداش‬
‫يع د د د د شيك د د د ددسعشيك أد د د ددس شا د د د ددل اش د د د د‬

‫شأ د د د دسيل شا د د د د شااشيلفد د د ددا شيك د د د ددييشا د د د د شا د د د ددسش‬

‫غيد د د ددسش ع د د د د شا د د د د شقيد د د ددلشااش د د د ددسلطش ايد د د دداكش د د د د ش عد د د ددياش د د د دداشيك قد د د ددالش كفا د د د دداش د د د دداكلسافش‬
‫شايألسقد د د د دداب‪،‬شككد د د د دداشيك د د د د ددسعشيكح يائد د د د ددس شفد د د د ددليسيشيأل د د د د ددسشيد د د د دداش د د د د د‬

‫شيك د د د د ددال ش‪376‬شفحد د د د دداس ش‬

‫ح يائد د د د ددس ‪،‬شا د د د د ددل اشا د د د د دداسشإكد د د د د د شا د د د د دددشإذيشكفد د د د ددسشيك د د د د ددييش د د د د دداأللسفشيككا د د د د د د ش شا األسق د د د د ددابش‬
‫عد د د د د د د ددا‪،‬شيد د د د د د د دداكع س شا د د د د د د د ددلشيلرد د د د د د د ددف فش د د د د د د د دداك‬
‫يكلسافشيأعسشفلسي ها‪ .‬ش‬

‫‪-1‬شي اسشيك ال ش‪373‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس ‪ .‬ش‬

‫‪29‬‬

‫شيك كفد د د د د د د دداسش د د د د د د د دداأللسفشيككا د د د د د د د د ‪،‬شألاش‬

‫اشي د د د دداشلاكد د د د د شكفا د د د د د شيك د د د د د شا د د د ددل ش د د د د د يس شلد د د د دايكش د د د دداأللسفشيككا د د د د د شااش األسق د د د دداب‪،‬ش‬
‫ي د د د دداكع س شا د د د ددلشيلر د د د ددف فشألق ه د د د دداش ر د د د ددا‪،‬ش شاذك د د د دديشل ايد د د د د شك د د د ددلياش قي د د د د د شل د د د ددذيشيك د د د ددييش‬
‫ااف د د د دداسشااشا شفلسيد د د ددفشيق د د د د شا د د د د شيك د د د ددييشيكد د د ددااشيكهد د د ددلفش د د د دددشيكايد د د ددال شيد د د دداشيك د د د د ش‬
‫يكايسلش د‪ .‬ش‬
‫اش د د د د د دداكسحاعشإك د د د د د د ش د د د د د د‬

‫شيك د د د د د ددال ش‪370‬شفحد د د د د دداس ش أد د د د د ددس ‪،‬ش حد د د د د ددللاشفلي د د د د د د شيد د د د د دداش‬

‫يك ل د د د ددائ شيك فع قد د د د د ش اك د د د دديي‪،‬ششايكف د د د دداشك د د د ددبشي د د د ددسلش د د د ددأ هاش أ د د د ددا‬
‫يك رأ د د د د د د‬

‫شراأد د د د د شي د د د دداشيك أد د د د د ش‬

‫شأللكد د د د د ددابشيك د د د د د ددييشإك د د د د د د شالكد د د د د ددابشيكك ياك د د د د د د ‪،‬ش د د د د د ددسلطشالشففعد د د د د دداستشلد د د د د ددذاش‬

‫يأللك د د د د ددابش د د د د د د شلط يعد د د د د د شيك د د د د دديي‪،‬شراأد د د د د د ش د د د د دداشفع د د د د د د ش كا د د د د دددشالي شاي د د د د دداكشاك د د د د ددي شالي ش‬
‫يئف د د د دداا‪،‬ش ع د د د د د شلش ح د د د ددا شك حد د د د د شيي د د د دددشإذشيح د د د ددسشااشي د د د ددلي ش قا د د د دددشك ح د د د ددسلشيللطد د د د د عش‬
‫ا يد‪،‬ششاا شيف ا شيقضاش ر فشذكيشيعلشكأاشكبشيكاش‪ .1‬ش‬
‫ي د د د د د دداشالد د د د د ددا شيك د د د د د ددسعشيكح يائد د د د د ددس شا د د د د د د شالكد د د د د ددابشيكل د د د د د د فح شيك لد د د د د ددائ شيك فع ق د د د د د د ش‬
‫اكل لشأل س‪،‬شإذشقض شياش‬

‫شيك ال ش‪307‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شا شا د‪:‬ش ش‬

‫اشتطبــــــق علــــــل الســــــند ألمــــــر األحكــــــام المتعلقــــــة بالســــــفتجة فيمــــــا ال يتعــــــار‬
‫م طبيعته‪ ،" ...‬شالك شااشيك يي‪ .‬ش‬
‫غي د د د ددسشا د د د دددشا د د د دداكسحاعشإكد د د د د ش أ د د د ددا‬

‫شيكق د د د ددا ااشيكفح د د د دداس شيكح يائ د د د ددس ‪،‬شيكف د د د دداشفد د د د د ابش‬

‫الكد د د د ددابشيك د د د د ددييش لد د د د دداشفلطد د د د ددا شيأللكد د د د ددابشيك فع ق د د د د د ش اكل د د د د د فح ‪،‬ش شاكد د د د ددذيشيك د د د د دديي‪،‬ش د د د د د ش‬
‫ددددددد‬

‫شيك د د د د د ددال ش‪464‬شيك فع قد د د د د د د ش لك د د د د د ددبشيكلد د د د د د د فح شيك اقعد د د د د د د ش د د د د د دداشق د د د د د د د شيكقأ د د د د د ددس‪،‬شإذش‬

‫ففلط د د د د ددا شف ا د د د د دداش د د د د د د شالك د د د د ددابشيك د د د د ددال ش‪355‬شيك فع قد د د د د د ش اك د د د د دديي‪،‬شاك د د د د ددذكيشيك د د د د ددال ش‪463‬ش‬
‫يكف د د دداشف د د د دديسشإكد د د د شض د د د د ااشيكل د د ددالسشك ايد د د دداكش قي د د د د شيكل د د د د فح شيكف د د دداشففلطد د د ددا ش د د د د ش د د د د‬
‫‪-1‬شي اسشيك ال ش‪854‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيك أس ‪ .‬ش‬

‫‪30‬‬

‫ش‬

‫يك د د د د د ددال ش‪350‬شيك فع ق د د د د د د ش اك د د د د د دديي‪،‬ش شا د د د د د د شيكفلطد د د د د ددا ش حد د د د د ددلاشيد د د د د دداش د د د د د د‬

‫شيك د د د د د ددال ش‪464‬ش‬

‫يك فع ق د د د د د د ش اك لد د د د د ددؤاكي شيك رأد د د د د ددي ‪،‬شكك د د د د د د ش د د د د د دداشاق د د د د د د شا د د د د د د شيكل د د د د د د فح ش يا د د د د د د شاد د د د د دداش‬
‫ر‬

‫شلااشفاكي ش دشإذشفقا هاشيك ال ش‪355‬شيك فع ق ش اك ييششاغيسلا‪ .‬ش‬

‫اشفقلبشي كاشسلبش اذجشيك ييشا شيك ك شيكفاكا‪:‬ش ش‬
‫ش‬

‫‪CPA‬‬

‫ش‬
‫ش‬
‫ش‬
‫ش‬
‫الفـرع الثاني‪:‬‬
‫آثار تخلف أحد البيانات اإللزامية في الشيك‬
‫شيفسف د د د ددسشا د د د د د شفر د د د ددفش ي د د د ددااشااشاك د د د ددسش د د د دداشيك يا د د د ددا شييك يا يد د د د د شي د د د دداشيك د د د ددييش‬
‫آ د د د دداسشفرف د د د ددفش د د د ددارف فشال ي د د د د شك د د د د ش يد د د دداا‪،‬شي د د د دداشيك يا د د د ددا ش د د د دداشيد د د ددؤل شفر ه د د د داشإك د د د د ش‬
‫لط د د د د اشيك د د د دديي‪،‬ش‬

‫د د د دداشلد د د دداشيك د د د ددأاشا د د د ددلشاد د د ددلبشذكد د د ددسش د د د د شيك د د د ددييشااشاد د د ددلبشيلف د د د دايكش‬

‫يك ييشا شفاقي شيكلالسشإذشلشيسفسشلذيشيك ييشا شا سشقا ا ا‪ .‬ش‬
‫شا د د د دداشيك يا د د د ددا ش د د د دداشي د د د ددؤل شفر هد د د د داشإكد د د د د شفل د د د ددا شيك د د د ددييشإكد د د د د شلد د د د د لشفح د د د دداس ش‬
‫آرد د د د ددس‪،‬ش‬

‫د د د د دداشلد د د د دداشيك د د د د ددأاشإذيشكد د د د ددبشيد د د د ددذكسشيد د د د دداشيك د د د د ددييشيلد د د د ددبشيك لد د د د ددلاسشا يد د د د ددد‪،‬شإذش‬

‫يفلد د د د ددا شإك د د د د د شل د د د د د لشأل د د د د ددسشيفعهد د د د ددلش اح د د د د دددشيكلد د د د ددالسشأل د د د د ددسشيك لد د د د ددف يلش د د د د ددلي ش د د د د د ش‬
‫يك د د د دديي‪،‬ش شا د د د دداشيك يا د د د ددا ش د د د دداشي د د د ددؤل شفر ه د د د دداشإكد د د د د شفل د د د ددا شيك د د د ددييشإكد د د د د شلد د د د د لشا د د د ددال ‪،‬ش‬

‫‪31‬‬

‫د د د دداشل د د د دداشيأل د د د ددسشا د د د ددلشا د د د ددلبشذك د د د ددسشك د د د د د ش د د د دديي‪،‬شااشا د د د ددل اشيل د د د ددلسشا د د د د د شغي د د د ددسش‬
‫يك ي‪،‬شااشكبشيذكسشييدشفاسيخشيي اك‪ .‬ش‬
‫اشإذيشرد د د د د د شيك د د د د ددييش د د د د دداشال د د د د ددلشيك يا د د د د ددا شيك ل د د د د ددلل شي د د د د دداشيك د د د د ددال ش‪374‬شفح د د د د دداس ش‬
‫أد د د د د ددس ‪،‬ش شاكد د د د د ددذيشيك د د د د د ددال ش‪374‬شفحد د د د د دداس شح يائد د د د د ددس ‪،‬شي د د د د د د شيعفد د د د د ددلش د د د د د دددشك د د د د د ددييشإلشيد د د د د دداش‬
‫يكلال شيكفاكي ‪:‬ش ش‬
‫شا‪ -‬إذيشرد د د د د شيك د د د ددييش د د د دداش ي د د د ددااش ك د د د ددااشيكاي د د د دداك‪،‬شي د د د ددإاشيك ك د د د ددااشيك د د د ددياش حا د د د ددسش‬
‫يلبشيك للاسشا يدشيعف سش ا ش كااشيكاياك‪ .‬ش‬
‫شس‪ -‬إذيشذك د د د د ددس شا د د د د ددل شا ك د د د د د د ش حا د د د د ددسشيل د د د د ددبشيك ل د د د د ددلاسشا ي د د د د دددشييك د د د د ددااشيك د د د د ددييش‬
‫ايحسشيكلي شياشيك كااشيك ذكاسشاالش‪ .1‬ش‬
‫شج‪ -‬اشإذيشك د د د د ددبشف د د د د ددذكسشل د د د د ددذاشيك يا د د د د ددا شااشغيسل د د د د دداشيك د د د د ددااشيك د د د د ددييشايح د د د د ددسشيك د د د د ددلي ش‬
‫ياشيك كااشيكذ شييدشيك ل شيألأ اشك للاسشا يد‪ .‬ش‬
‫ال د د دداش د د دداشذل د د ددسشإكي د د دددشيك د د ددسعشيك أ د د ددس ‪،‬شايض د د دداشاي د د دداشاق د د ددسشا د د دددشإذيشك د د ددااشيك د د ددييش‬
‫راكي د د دداش د د دداش ي د د ددااش ك د د ددااشيكاي د د دداكشياف د د ددسش ل د د ددفل شيكاي د د دداكشي د د دداشيك ك د د ددااشيك د د ددذ شياح د د ددلش د د دددش‬
‫يك سكاشيكسئيلاشك يشيك للاسشا يدش‪ .2‬ش‬
‫اشإذيشر د د د د شيك د د د ددييش د د د دداشذكد د د ددسش يد د د ددااش كد د د ددااشإ د د د ددائد‪،‬شيعف د د د ددسشإ د د د دداؤاشقد د د ددلشفد د د ددبشيد د د دداش‬
‫يك كااشيك ياش حا سشيلبشيكلالس‪.‬ش ش‬

‫‪-1‬شي اسشيك ال ش‪374‬شفحاس شحايئس ‪ .‬ش‬
‫‪-2‬شي اسشيك قس شيك ا ي ش اشيك ال ش‪373‬شفحاس ش أس ‪ .‬ش‬

‫‪32‬‬

‫الفـرع الثالث‪:‬‬
‫البيانات االختيارية‬
‫فلد د د د ددهي شكفد د د د ددليا شيك د د د د ددييشيقد د د د ددلشاحد د د د ددااشيك د د د د ددسعشأللط د د د د دسيفشيكع ق د د د د د شيد د د د دداشيك د د د د ددييش‬
‫إ كا يد د د د د د شإض د د د د دداي ش يا د د د د ددا شيرفياسيد د د د د د ‪،‬شإذيشك د د د د ددااش د د د د دداش د د د د ددأاشذك د د د د دديشفلقيد د د د د د ش أد د د د د د ل ش‬
‫الط د د د د دسيفشيك د د د د دديي‪،‬ش د د د د ددسلطشالشفد د د د ددؤل شلد د د د ددذاشيك يا د د د د ددا شإك د د د د د شاسق د د د د د شفد د د د ددليا شيك د د د د ددييششاالش‬
‫فر د د د د دداكفشيك ا د د د د ددابشيكع د د د د ددابششايآلليسشيكعا د د د د د د ‪،‬شاشلد د د د د دأكف اش د د د د ددذكسش ع د د د د ددتشيك يا د د د د ددا شيق د د د د ددلط‪،‬ش‬
‫أل هاشحاك شا شل ي شيك ا شا شي كاشيكقيا شا يها‪ .‬ش‬
‫أوال‪ :‬شرط الوفاس في محل مختار‬
‫ساي د د د د دداشااشيك د د د د ددييشيكرد د د د د دا ش د د د د دداش ك د د د د ددااشيكاي د د د د دداكشلشيع د د د د ددلش د د د د ددالط ‪،‬ششاي د د د د دداشيك د د د د ددااش‬
‫ايحد د د د ددسشيكد د د د ددلي شيد د د د دداشيك كد د د د ددااشيكد د د د ددذ شياحد د د د ددلش د د د د دددشيك ل د د د د د شيألأ د د د د د اشك لد د د د ددلاسشا يد د د د ددد‪،‬ش‬
‫يك د د ددذ شيح د د ددسشااشيك د د ددااش ك د د ددا‪،‬شغي د د ددسشا د د دددشافل د د ددهي شكف د د ددليا شيك د د ددييشيق د د ددلشاح د د ددااشيك د د ددسعش‬
‫يكح يائ د د د د ددس ش اح د د د د ددسشيك د د د د ددال ش‪375‬ش د د د د دداشيكق د د د د ددا ااشيكفح د د د د دداس شااشيك د د د د ددااشيك د د د د ددييشايح د د د د ددسش‬
‫يكد د د د ددلي شيد د د د دداش د د د د ددالطاشيكريد د د د ددس‪،‬ش د د د د ددسلطشااشيكد د د د ددااشيكريد د د د ددسش أد د د د ددسياشااش كف د د د د دداشك أد د د د ددكايش‬
‫يك سيلي ‪ .‬ش‬
‫الد د د دداش د د د دداشذلد د د ددسشإكيد د د دددشيك د د د ددسعشيك أد د د ددس شايضد د د دداشاذكد د د دديشيد د د دداش د د د د‬

‫شيك د د د ددال ش‪353‬ش‬

‫اشيكقا ااشيكفحاس ش قاكها‪:‬ش ش‬
‫ايجـــــــوز بموجـــــــب اتفـــــــاق خـــــــاص بـــــــين الســـــــاحب والمســـــــحوب عليـــــــه الـــــــنص‬
‫في الشيك علل الوفاس به في مقر بنك آخر"‪ .‬ش‬

‫‪33‬‬

‫يفض د د دديش د د دداش د د د د‬

‫شيك د د د ددال شااد د د د ا‪،‬شا د د دددشيح د د ددااش شا اف د د د ددا ش د د ددياشكد د د د ش د د دداشيكلد د د ددالسش‬

‫ايك ل د د د ددلاسشا ي د د د ددد‪،‬شفللي د د د ددلش ك د د د ددااش رف د د د دداسشك د د د ددلي شقي د د د د د شيك د د د ددييش د د د ددسلطشااشي د د د ددسلشل د د د ددذيش‬
‫يك كااشياشيكأيشذيفدش شايكااشلذيشيك كااشيك رفاسش ي‪ .‬ش‬
‫شا د د د د ددذكيشيك د د د د ددااشيك د د د د ددييشايح د د د د ددسشيك د د د د ددلي شيد د د د د دداش ق د د د د ددسش د د د د دديشآر د د د د ددسشغي د د د د ددسشيك د د د د د دديش‬
‫يك لد د د د د ددلاسشا يد د د د د ددد‪،‬ششاا د د د د د د شلا د د د د د د شلد د د د د ددذيشيك د د د د د ددييشااشيقل د د د د د دددشك ايد د د د د دداكشيد د د د د دداشيك كد د د د د ددااش‬
‫يك رفد د د د د دداسش يك د د د د د ددي)‪،‬ششايذيشي ف د د د د د د شلد د د د د ددذيشيألريد د د د د ددسشاد د د د د دداشيكايد د د د د دداكشي د د د د د د شيحد د د د د ددااشك لا د د د د د د ش‬
‫يللفح د د د دداجشا ي د د د دددش د د د دداشاحد د د د د شيكلأ د د د ددا شا د د د د د شقي د د د د د شيك د د د ددييشااش لطاك ف د د د دددش د د د دداكفعايتش‬
‫يد د د د دداشلاك د د د د د شلد د د د ددلاثشضد د د د ددسسشح د د د د دسيكشاد د د د ددلبشيكد د د د ددلي ‪،‬شألاشأد د د د ددالسشيك ل د د د د د شيك رفد د د د دداسشلش‬
‫ي فد د د ددابشفحد د د ددااشيكلا د د د د ش د د د ددأ شيكف د د د دايب‪،‬ششاي د د د دداشيل د د د د شك د د د دداشاد د د ددياشيك كد د د ددااشيك رفد د د دداسشيكسحد د د دداعش‬
‫ا يد‪،‬شأل دشكبشي فابش اشفبشيلف ا شا يدش‪.1‬ش ش‬
‫ثانيـا‪ :‬شرط الرجوع دون احتجاج‬
‫ا د د د د ددلشفق د د د د ددليبشيك د د د د ددييشك اي د د د د دداكشاي ف د د د د دداعشيك ل د د د د ددلاسشا ي د د د د دددشا د د د د دداشيك د د د د ددلي ‪،‬شيلد د د د د د ش‬
‫كلا د د د د د شيك د د د د ددييشيكسحد د د د دداعشا د د د د د شك د د د د د شيك فد د د د ددا ياش قفض د د د د د شلد د د د ددذيشيك د د د د ددييشل د د د د دايكشكد د د د ددااش‬
‫ل د د د د ددال اشااش اهد د د د د دسيشااشض د د د د ددا اشيلفيالطي د د د د ددا‪،‬ش شاذك د د د د دديش ع د د د د ددلشفلسي د د د د ددسش لض د د د د ددسشيللفح د د د د دداجش‬
‫عد د د د ددلبشيكايد د د د دداكش‪،2‬ششالد د د د ددذيش د د د د دداشذلد د د د ددسشإكيد د د د دددشيك د د د د ددسعشيك أد د د د ددس شايضد د د د دداش احد د د د ددسشيك د د د د ددال ش‬
‫‪802‬ش اشيكقا ااشيكفحاس ش قاكها‪:‬ش ش‬

‫‪-1‬شا لشيك علطاش ل لشل ال‪،‬شيك ييشسؤي ش أسيي شاقا ا ي شجش‪،2‬ش كف شليسشيكعس ي شك كفاس‪،‬ش‪،0553‬ش‬
‫شيك ال ش‪825‬ش اشيكقا ااشفحاس شيك أس ش‬

‫‪،2‬شي اسشيك ال ش‪828‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس شايقا هاش‬

‫‪34‬‬

‫‪ .006‬ش‬

‫اشاألشــــــــــخاص الملتـــــــــــزمين بموجــــــــــب شـــــــــــيك مســــــــــ ولون بالتضـــــــــــامن قبـــــــــــل‬
‫حاملــــــــه وللحامــــــــل الرجــــــــوع علــــــــل هــــــــ الس الملتــــــــزمين منفــــــــردين أو مجتمعــــــــين دون‬
‫أن يلزم بمراعاة ترتيب التزاماتهم‪." ...‬‬
‫يفضد د د د دديش د د د د دداش د د د د د د‬

‫شيك د د د د ددال شااد د د د د د اشااشح يد د د د د د شيأل د د د د ددرا‬

‫شيك ف د د د د ددا ياش اح د د د د ددسش‬

‫د د د ددييش ل د د د ددؤاكياش اكفض د د د ددا اشفح د د د ددااشيكلا د د د د د ‪،‬شإذشيلد د د د د شكه د د د ددذيشيألري د د د ددسشيكسح د د د دداعشا د د د دديهبش‬
‫ي د د دداشلاكد د د د شا د د ددلبشيكاي د د دداكش قي د د د د شيك د د دديي‪،‬ش شاذك د د دديش ع د د ددلشفلسي د د ددسش لض د د ددسشيللفح د د دداجش ع د د ددلبش‬
‫يكد د د د ددلي ‪،‬شغيد د د د ددسشا د د د د دددش شافلد د د د ددهي شكفد د د د ددليا شيك د د د د ددييشااشيكفعا د د د د د ش د د د د ددد‪،‬شيقد د د د ددلشاحد د د د ددااشيك د د د د ددسعش‬
‫ك لد د د د د ددالسشااشأل ش اهد د د د د ددسشااشضد د د د د ددا اشيكايد د د د د دداك‪،‬شااشيع د د د د د دداشيكلا د د د د د د ش د د د د د دداشيللفحد د د د د دداجش‬
‫ك اسل د د د د د شل د د د د د شيكسحد د د د دداع‪،‬ش شاذكد د د د دديش د د د د دداكششا د د د د د ش د د د د ددسلطشيكسحد د د د دداعشلااش أد د د د دداسيفشااشلااش‬
‫يلفح د د د د دداجشااشا ش د د د د د شدسلطش ا د د د د د د شيضد د د د د د اشي د د د د دداشيك د د د د ددييشاياقد د د د د د شا ي د د د د ددد‪،‬ششايذيشالسجشل د د د د ددذيش‬
‫يك ي د د د ددااشيلرفي د د د دداس شي د د د دداشيك د د د ددييش د د د دداشق د د د د د شيكل د د د ددالسشيه د د د دداشيسف د د د ددسشآ د د د دداساشا د د د د د شح يد د د د د ش‬
‫يك د د د د دداقعياشا د د د د د شيك د د د د دديي‪،‬شا د د د د دداشإذيشكف د د د د دددشالد د د د ددلشيك اه د د د د دسياشااشيكضد د د د ددا ياشي د د د د د شفلد د د د ددس ش‬
‫آ اساشإلشا يدشاللا‪ .‬ش‬
‫اشإذيشق د د د ددابشيكلا د د د د د ش فلسي د د د ددسشيللفح د د د دداجشا د د د د د شيك د د د ددسغبش د د د دداشيك د د د ددسلطشيك د د د ددذ شالسح د د د دددش‬
‫يكلالسشياشيك ييشفكااش أاسيفشلذيشيللفحاجشا ش قفدشكاللا‪.1‬ش ش‬
‫شالد د د د دداش د د د د دداشذلد د د د ددسشإكيد د د د دددشيك د د د د ددسعشيك أد د د د ددس شايضد د د د دداشيد د د د دداشيك د د د د ددال ش‪332‬ش د د د د دداش‬
‫يكقا ااشيكفحاس ش قاكها‪:‬ش ش‬
‫اشيجــــــــوز أن يكتــــــــب فــــــــي الشــــــــيك شــــــــرط الرجــــــــوع بــــــــال مصــــــــاريف وتســــــــري‬
‫عندئذ األحكام المنصوص عليها في المادة ‪ 444‬من هذا القانون"‪.‬‬
‫‪-1‬شي اسشيك ال ش‪825‬شفحاس شحايئس ‪ .‬ش‬

‫‪35‬‬

‫اشالكد د د د د د د ددابشيك د د د د د د د ددال ش‪332‬شففع د د د د د د د د ش د د د د د د د ددسلطشيكسحد د د د د د د دداعش د د د د د د د د ش أد د د د د د د دداسيفشاا لااش‬
‫يلفح د د د د دداجشا‪ ،‬إذشيلد د د د د د ش اح د د د د ددسشل د د د د ددذاشيك د د د د ددال شك ل د د د د ددالسش شاك د د د د ددذيشيك اه د د د د ددسشااشيكض د د د د ددا اش‬
‫يللفيد د د د ددالطاشإا د د د د دداكشيكلا د د د د د ش د د د د دداشا د د د د د شيللفحد د د د دداجشكعد د د د ددلبشيكد د د د ددلي ‪،‬شااشكعد د د د ددلبشيكق د د د د ددا ش‬
‫ا د د د د ددلشيلد د د د ددفلقا شلقد د د د دددشيد د د د دداشيكسحد د د د دداع‪،‬ش شاذكد د د د دديشاد د د د دداشلطسي د د د د د شإلسيجش د د د د ددسلطشيكسحد د د د دداعشلااش‬
‫يلفحاجشااشلااش أاسيفشياشيك يي‪،‬شااشا ش سلطشآرسشي يلشلذيشيك ع ‪ .‬ش‬
‫اشإذيشالسجشل د د د ددذيشيك د د د ددسلطش د د د دداشق د د د د د شيكل د د د ددالسشفل د د د ددس شآ د د د دداساشفح د د د ددااشكد د د د د شيك د د د دداقعياش‬
‫ا د د د د د شيك د د د دديي‪،‬شا د د د د دداشإذيشالسجشل د د د ددذيشيك د د د د ددسلطش د د د دداشق د د د د د شالد د د د ددلشيك اهد د د د دسياشااشيكضد د د د ددا ياش‬
‫يللفيالطيياشيفلس شآ اساشا يدشاللاشيقلط‪ .‬ش‬
‫اشإذيشقد د د د ددابشيكلا د د د د د ش فلسيد د د د ددسشيللفحد د د د دداجشا د د د د د شيكد د د د ددسغبش د د د د دداشكفا د د د د د شلد د د د ددذيشيك د د د د ددسلطش‬
‫يد د د د دداشيك د د د د ددييش د د د د دداشق د د د د د شيكلد د د د ددالس‪،‬شفكد د د د ددااش أد د د د دداسيفشلد د د د ددذيشيللفحد د د د دداجشا د د د د د ش قفد د د د دددش‬
‫كال د د د ددلاشا شيكلا د د د د د ‪،‬شا د د د دداشإذيشكد د د د دااشق د د د ددلشكف د د د ددسشيك د د د ددسلطش د د د دداشق د د د د د شال د د د ددلشيك اهد د د د دسيا‪،‬شااش‬
‫يكض د د د د د د ددا ياشيللفي د د د د د د ددالطيياشح د د د د د د ددااشيكسح د د د د د د دداعشا د د د د د د د د شكد د د د د د د د شيك د د د د د د دداقعياشي د د د د د د دداشيك د د د د د د ددييش‬
‫أاسيفشيللفحاجش‪.1‬ش ش‬
‫الفـرع الراب ‪:‬‬
‫تقديم الشيك للوفاس‬
‫د د د د دداكسحاعشإك د د د د د ش أد د د د ددا‬

‫شيكقد د د د ددا ااشيكفحد د د د دداس شيكح يائد د د د ددس ‪،‬شاكد د د د ددذيشيكقد د د د ددا ااشيكفحد د د د دداس ش‬

‫يك أد د د د ددس ‪،‬شيك ا د د د د د شأللكد د د د ددابشيك د د د د دديي‪،‬ش لد د د د دداشا ه د د د د دداشياف د د د د د يسشيك د د د د ددييشالي شايد د د د دداك‪،‬شإذش‬
‫شيك سعشيكحايئس شياشيك ال ش‪855‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شا شاا‪:‬ش ش‬

‫‪-1‬شي اسشيك قس ش‪،4‬ش‪3‬ش اشيك ال ش‪332‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيك أس ‪.‬ش ش‬

‫‪36‬‬

‫االشـــــــيك واجـــــــب الوفـــــــاس لـــــــد االطـــــــالع وكـــــــل شـــــــرط مخـــــــالف لـــــــذلك يعتبـــــــر‬
‫باطالا‪ .‬ش‬
‫افقا د د د د د شل د د د ددذاشيك د د د ددال شي د د د دداشيكق د د د ددا ااشيك أ د د د ددس ‪،‬شيك د د د ددال ش‪854‬شيكف د د د دداشح د د د دداك شك د د د دداش‬
‫ي ا‪:‬ش ش‬
‫«يكــــــون الشــــــيك مســــــتحق الوفــــــاس بمجــــــرد االطــــــالع‪ ،‬وكــــــل بيــــــان يخــــــالف ذلــــــك‬
‫يعتبر كأن لم يكن‪ .»...‬ش‬
‫دسشيك د د د د د ددييشالي شايد د د د د دداكش حد د د د د ددسلش‬
‫اي لد د د د د دداش د د د د د دداشل د د د د د د شااشك د د د د د د شيكقد د د د د ددا ا ياشياف د د د د د دشي‬
‫يللطد د د د د ع‪،‬شاكد د د د د ش د د د ددسلطشير د د د دداكفشذك د د د دديشلشيعف د د د ددلش د د د ددد‪،‬ش شا د د د ددذكيشيد د د د د شيح د د د ددااشك ل د د د ددلاسش‬
‫ا يد د د د دددشااشيف د د د د د ش د د د د د د شيك لد د د د ددف يلشا د د د د د د شياف د د د د دداسشيك د د د د ددييشكضد د د د د د اا‪،‬شك د د د د دداشااشيك د د د د ددسعش‬
‫يكح يائد د د د ددس شاكد د د د ددذيشيك أد د د د ددس ‪،‬شياف د د د د دسيشيد د د د دداشيك قد د د د ددس شيك ا ي د د د د د ش د د د د دداشيك د د د د ددال ش ‪855‬شح يائد د د د ددس ش‬
‫ا‪854‬ش أ د د د د د ددس )شااشفق د د د د د ددليبشيك د د د د د ددييشك اي د د د د د دداكشق د د د د د د د شيكي د د د د د ددابشيك ع د د د د د ددياشك اي د د د د د دداكشكف د د د د د دداسيخش‬
‫يأد د د د ددليساشيكد د د د ددااشايحد د د د ددسشيكايد د د د دداكشيد د د د ددابشفقلي د د د د ددد‪،‬شياك د د د د ددييشي ق د د د د د شأد د د د ددليلاشلف د د د د د شيد د د د دداش‬
‫لاك د د د د د شيرد د د د ددف فشيكف د د د د دايسيخ‪،‬شذكد د د د دديشااشيك د د د د ددييشيكد د د د ددااش لد د د د ددفل شيكد د د د ددلي شكد د د د ددل شيللط د د د د د عش‬
‫اك ش سلطش راكفشكذكيشيعلشكأاشكبشيكا‪.1‬‬

‫شش‬

‫اي د د د د دداشل د د د د ددذيشيكأ د د د د ددللشأ د د د د ددلسشقد د د د د دسيسش د د د د دداشيك لك د د د د د د شيكع ي د د د د دداش يكحايئسيد د د د د د )شغسيد د د د د د ش‬
‫يكح يشايك راك ا ش فاسيخ‪:‬ش‪2665/53/00‬شفل شسقب‪:‬ش‪00632‬شك اشي ا‪:‬ش ش‬
‫ا د د د د دداشيك قد د د د ددسسشقا ا د د د د ددا‪،‬شا د د د د دددشإذيشقد د د د ددلبشيك د د د د ددييشك ايد د د د دداكشق د د د د د شيكيد د د د ددابشيك عد د د د ددياشييد د د د دددش‬
‫كف د د د دداسيخشيأ د د د ددليساشيك د د د ددااشايح د د د ددسشيكاي د د د دداكشي د د د دداشي د د د ددابشفقلي د د د ددد‪،‬شا د د د دداشيك ق د د د ددسسشايض د د د دداشااش‬
‫اد د د د ددلبشيلد د د د ددفي اكشيكد د د د ددلياشيد د د د دداشفد د د د دداسيخشإأد د د د ددليسشيك د د د د ددييشافقد د د د ددليبشيللفحاحد د د د ددا شلشيلد د د د ددقلط‬
‫‪-1‬ش ألط شك ا شلطد‪،‬ش سح شلا ‪،‬ش‬

‫‪ .044‬ش‬

‫‪37‬‬

‫لد د د د شيكلا د د د د شي د د دداشيل د د ددفي اكشلي د د دددشيك د د ددذ شي قد د د د شقائ د د دداش كد د د د ش د د دداشك د د دددش د د دداشضد د د د ا ا شإكد د د د ش‬
‫ااشيفبشاياكشقي شيك يي‪ .‬ش‬
‫اك د د د دداشكد د د ددااش د د د دداشيك ا د د د د شيد د د دداشقضد د د ددي شيكلد د د ددا شااشلا د د د د شيك د د د ددييشقد د د ددلبشيلفحاحد د د ددا ش‬
‫حد د د د ددسلشااشف د د د د ددياشكد د د د دددشااشسأد د د د دديلشيك د د د د ددييشلشيرلطد د د د دداشقي فد د د د ددد‪،‬شيد د د د ددإاشيك ح د د د د د ش قضد د د د ددائدش‬
‫ا د د د د د د ش أ د د د د ددلسشيك د د د د ددييش د د د د ددلي شيك د د د د د د شايكفع د د د د ددايتشك د د د د ددااش لط ق د د د د دداشك ق د د د د ددا ااشيكفلط يد د د د د د ش‬
‫يكألييشا ف شكااشكذكيشيلفاحسشسيتشيكلطعاشا‪ .1‬ش‬
‫المطلـب الثانـي‪:‬‬
‫الشيكـات الخاصـة‬
‫فاحد د د د د ددلشإكد د د د د د د شحا د د د د د ددسشيك د د د د د دديكا شيكعالي د د د د د د ش ح ااد د د د د د د ش د د د د د دداشيك د د د د د دديكا شيسض د د د د د ددفهاش‬
‫يك ع د د د د ددا‬

‫ش د د د د ددياشيأليد د د د د دسيل‪،‬شلد د د د د دايكشا د د د د دداليياشااشفح د د د د دداسشال د د د د دداشف د د د د ددؤل ش د د د د د د شااي د د د د د د ش‬

‫يك د د د ددييشيكعد د د ددال شا شيكايد د د دداكش اكد د د ددليااش د د د ددياشلد د د ددؤلكشك د د د ددلي شك قد د د ددال‪،‬شغيد د د ددسشا هد د د دداشفرف د د د ددفش‬
‫ا هاشياش عتشيأل اسش اضلهاشيي اشي ا‪:‬ش ش‬
‫الفـرع األول‪:‬‬
‫الشيـك المسطـر‬
‫لد د د د د شاااش ي د د د دداشااشيك د د د ددييشلد د د د د لشيفضد د د د د اشا د د د د دسيش د د د دداشيكل د د د ددالسشإكد د د د د شيك ل د د د ددلاسش‬
‫ا ي د د د دددش يك د د د ددي)شك د د د ددلي ش د د د د د ش د د د دداشيك ق د د د ددالشك ح د د د ددسلشيللطد د د د د عشإكد د د د د ش د د د ددر‬

‫ش اك د د د ددثشل د د د دداش‬

‫يك لد د د د ددف يل‪،‬شا ا د د د د دسيشك د د د د دداشيلد د د د دديلطشلد د د د ددذاشيك عا د د د د د ش د د د د دداش رد د د د ددالطسشكاكلد د د د ددسق شااشيكضد د د د ددياعش‬
‫لد د د ددي اشاا د د د دددشيد د د دداشك يد د د ددسش د د د دداشيأللي د د د ددااش د د د دداشيل د د د د بشيك د د د ددييشا د د د د ش يد د د دداتشااشلااشذك د د د ددسش‬

‫‪-1‬شيك ح شيكقضائي ‪،‬شقلبشيكا ائ ش اك لك شيكع يا‪،‬شيكعللش‪،0‬ش‪،2662‬شيكحايئس‪،‬ش‬

‫‪38‬‬

‫‪ .258‬ش‬

‫يلد د د ددبشيك لد د د ددف يل‪،‬شالف د د د د شيد د د دداشلاك د د د د شذك د د د دساشيإ د د د دددشي كد د د دداشيلد د د ددفع اكدش د د د دداشيكريد د د ددسش فاهي د د د دساش‬
‫إك شآرس‪ .‬ش‬
‫اكف د د د د ددال شلد د د د ددذاشيك رد د د د ددالطسش يكضد د د د ددياعشايكلد د د د ددسق )شاهد د د د ددسشيك د د د د ددييشيك لد د د د ددلطس‪،1‬شالد د د د دداش‬
‫ا د د د د دداس شاد د د د دداش د د د د ددييشلشيحد د د د ددااشفلأد د د د ددي دشإلش عسي د د د د د شإلد د د د ددل شيك د د د د دداي‪،‬شيد د د د ددإذيشضد د د د دداعشااش‬
‫لد د د د ددس ش د د د د دداشلا د د د د دددشااشأد د د د ددال د‪،‬شيإ د د د د دددشلشي كد د د د دداشك ريد د د د ددسشااشيفلأ د د د د د شا د د د د د شيك قد د د د ددالش‬
‫ال د د د د د ددفع اكدش ل د د د د د دددشا د د د د د ددابشيك د د د د د دداي‪،‬شألاشل د د د د د ددذاشيألري د د د د د ددس شلشفق د د د د د ددابش د د د د د ددذكيشا د د د د د ددال شإلش‬
‫كلل د د د د دداسشا ئه د د د د دداش‪،‬شالشفسفض د د د د دداشفلأ د د د د ددي شيك د د د د ددييشكلل د د د د دداسشيكري د د د د ددسشإلشإذيشفأك د د د د ددل ش‬
‫اش رأي شلا د ‪ .2‬ش‬
‫اق د د د د د ددلش د د د د د د د‬

‫شيك د د د د د ددسعشيكح يائ د د د د د ددس شا د د د د د د د شل د د د د د ددذيشيك د د د د د دداعش د د د د د دداشيك د د د د د ددييش يك د د د د د ددييش‬

‫يك لد د د د د د ددلطس)شيد د د د د د دداشيك د د د د د د دايلش‪-820‬ش‪-824‬ش‪823‬ش د د د د د د دداشيكقد د د د د د ددا ااشيكفحد د د د د د دداس شيكح يائد د د د د د ددس ‪،‬إذش‬
‫حاكشياش‬

‫شيك ال ش‪:820‬ش ش‬

‫ايجــــــوز لســــــاحب الشــــــيك أو حاملــــــه أن يســــــطره‪ ،‬فتكــــــون لــــــه ا ثــــــار المبينــــــة‬
‫في المادة ‪.345‬‬
‫ويحصــــــــل تســــــــطير الشــــــــيك بوضــــــــ خطــــــــين متــــــــوازيين علــــــــل وجــــــــه الشــــــــيك‬
‫ويكون التسطير عاما أو خاصا‪...‬ا‪ .‬ش‬
‫شايقأد د د د د د ددلشيك د د د د د د ددسعش اكفلد د د د د د ددلطيسشيكعد د د د د د ددابشااشيفد د د د د د ددسيشيد د د د د د دداشيك د د د د د د ددييشيك لد د د د د د ددلطسش‬
‫يك د د د د د د يس ش د د د د د ددياشيكرلط د د د د د ددياشيك فد د د د د د دايايياشي يسغد د د د د دداشااش ياض د د د د د ددا‪،‬شايكف د د د د د ددسشك د د د د د د د ش« د د د د د ددي»شااش‬
‫« أسف»شااش اشيقا ه ا‪،‬شايكااشراأاشإذيشلللشيك يشااشذكسشيل د‪ .‬ش‬
‫‪-Jacques Mestre, Droit commercial, édition Delta,Paris,France,1995,p605‬‬
‫‪-2‬ش ألط شك ا شلطد‪،‬شاأا شيكقا ااشيكفحاس ‪،‬شيألا يس شيكفحاسي شاييي ‪،‬ش ا يس شيكل اشيكلقاقي ‪،‬ش يسشا ‪،‬شك اا‪،‬ش‬
‫‪،0550‬ش‬

‫‪ .004‬ش‬

‫‪39‬‬

‫‪1‬‬

‫شايحيد د د د دداشيك د د د د ددسعشيكح يائد د د د ددس شيد د د د دداشيك قد د د د ددس شيألريد د د د ددس ش د د د د دداشيك د د د د ددال ش‪820‬شفلاي د د د د د ش‬
‫يكفلد د د د ددلطيسشيكعد د د د ددابشإك د د د د د شيكفلد د د د ددلطيسشيكرد د د د ددا‬
‫يكعابش شا‬

‫‪،‬شاي د د د د د شفلاي د د د د د شيكفل د د د د دلطيسشيكرد د د د ددا‬

‫شإك د د د د د ش‬

‫شيك ال شكاكفاكا‪:‬ش ش‬

‫االتســــــطير العــــــام يمكــــــن تحويلــــــه إلــــــل تســــــطير خــــــاص‪ ،‬غيــــــر أنــــــه ال يجــــــوز‬
‫تحويــــــــل التســــــــطير الخــــــــاص إلــــــــل تســــــــطير عــــــــام‪ ،‬إن الشــــــــطب مــــــــن التســــــــطير أو‬
‫علل اسم المصرف المعين يعتبر كأن لم يكنا‪ .‬ش‬
‫ايه د د د د ددلفشحد د د د د داياشفلايد د د د د د شيكفل د د د د ددلطيسشيكع د د د د ددابشإكد د د د د د شر د د د د ددا‬

‫شإكد د د د د د شفقايد د د د د د شضد د د د د د ااش‬

‫يكاي د د دداكش قي د د د د شيك د د د ديي‪،‬شاق د د ددلش د د د د شيك د د ددسعشفلايد د د د شيكفل د د ددلطيسشيكر د د ددا‬

‫شإكد د د د شا د د ددابشأل د د دددش‬

‫لشيفبشإلش اك لطس‪،‬شاا ش لطسشيسلشياشيك ييشيعف سشكأاشكبشيكا‪ .1‬ش‬
‫ايفسفد د د د د ددسشا د د د د د د شيكفلد د د د د ددلطيسشيكعد د د د د ددابشا د د د د د دددشلشي كد د د د د دداشك لد د د د د ددلاسشا يد د د د د دددشااشيد د د د د دداياش‬
‫يك د د د د ددييشيك ل د د د د ددلطسشإلشك‬

‫د د د د د د شحه د د د د ددا شلااشغيسل د د د د ددا‪،‬شال د د د د دداش أ د د د د ددسفش ع د د د د دديا‪،‬شسئ د د د د ددي ش‬

‫كفسشيكأكايشيك سيلي ‪،‬شااشاللشا كشيك للاسشا يد‪ .‬ش‬
‫ا د د د دداشيك د د د ددييشيك ل د د د ددلطسشفل د د د ددلطيسيشراأ د د د دداشيد د د د د شي ك د د د دداشااشي د د د دداي شإلشإكد د د د د ش أ د د د ددسفش‬
‫عد د د د ددياشااشإك د د د د د شا ي د د د د دددشإذيشكد د د د ددااشلد د د د ددذيشيك أد د د د ددسفشلد د د د دداشيك لد د د د ددلاسشا يد د د د ددد‪،‬شا د د د د د شااش‬
‫يك أسفشيك عياشي ك دشااشيلع شكل ش أسفشآرسشكق تشقي شيك يي‪ 2.‬ش‬
‫ا د د د د دداش د د د د دداشفع د د د د د د ش اكق د د د د ددا ااشيك أ د د د د ددس شيق د د د د ددلش أد د د د د د شيك د د د د ددال ش‪828‬ش د د د د دداشيكق د د د د ددا ااش‬
‫يكفحاس شيك أس شيكحليلشا شا د‪:‬ش ش‬

‫‪-1‬شي اسشيك ال ش‪820‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس ‪ .‬ش‬
‫‪-2‬شي اسشيك ال ش‪824‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس ‪ .‬ش‬

‫‪40‬‬

‫ا–شكلد د د د د ددالسشيك د د د د د ددييشااشلا د د د د د دددشااشيلد د د د د ددلطساش اض د د د د د د شرلطد د د د د ددياش ف د د د د د دايايياشا د د د د د د ش‬
‫ألسشيك يي‪ .‬ش‬
‫–شيكااشيكفللطيسشاا اشااشراأا‪ .‬ش‬
‫–شإذيشرد د د د د د ش د د د د دداش د د د د ددياشيكرلط د د د د ددياش د د د د دداشا ش ي د د د د ددااشااشإذيشكف د د د د ددسش ي ه د د د د دداش د د د د ددي)شااش‬
‫ا شا د د د دداس شارد د د ددس ش هد د د ددذيشيك ع د د د د ‪،‬شكد د د ددااشيكفلد د د ددلطيسشاا د د د ددا‪،‬شا د د د دداشإذيشكفد د د ددسش د د د دديش عد د د دديا)ش‬
‫ياشيكرلطياشكااشيكفللطيسشراأا‪ .‬ش‬
‫–ش شايحد د د د د ددااشفلاي د د د د د د شيكفلد د د د د ددلطيسشيكعد د د د د ددابشإك د د د د د د شفلد د د د د ددلطيسشرد د د د د ددا‬
‫يكرا‬

‫‪،‬شا د د د د د دداشيكفلد د د د د ددلطيسش‬

‫شي شيحااشفلاي دشإك شفللطيسشااب‪ .‬ش‬
‫–شيعف د د د د ددسش د د د د ددلطسشيكفل د د د د ددلطيسشااش د د د د ددلطسشيل د د د د ددبشيك د د د د دديشيك كف د د د د دداسش د د د د ددياشيكرلط د د د د ددياش‬

‫كأاشكبشيكا‪.‬ا ش‬
‫يفضد د د دديش د د د دداش د د د د‬

‫شلد د د ددذاشيك د د د ددال شا د د د دددشيحد د د ددااشل د د د دايكشكلد د د ددالسشيك د د د ددييشااشكلا د د د دددش‬

‫فلد د د د ددلطيسا‪،‬ش اض د د د د د شرلطد د د د ددياش ف د د د د دايايياشا د د د د د شأد د د د ددلسشيك د د د د دديي‪،‬شإ د د د د دداشفلد د د د ددلطيسيشاا د د د د دداشااش‬
‫راأا‪ .‬ش‬
‫اي يد د د د د دداش د د د د د ددياشيكفل د د د د د ددلطيسشيكعد د د د د ددابشايكفل د د د د د ددلطيسشيكر د د د د د ددا‬

‫داس شيك كفا د د د د د د د ش د د د د د ددياش‬
‫شيكع د د د د د د ش‬

‫يكرلطد د د دديا‪،‬شيد د د دداشلاك د د د د شاد د د ددلبشاحد د د ددالشكفا د د د د ش د د د ددياشيكرلطد د د دديا‪،‬شااشكفد د د ددسشا د د د دداس ش د د د دديشيقد د د ددلطش‬
‫لااشذك د د د ددسشيلد د د د د دشك د د د ددااشيكفل د د د ددلطيسشاا د د د ددا‪،‬شا د د د دداشإذيشكف د د د ددسشيل د د د ددبشيك د د د دديشك د د د ددااشيكفل د د د ددلطيسش‬
‫راأا‪.1‬ش ش‬

‫‪-1‬شا ددلشيكل يددلشيك‬

‫دداا ‪،‬شيكفع يدد شا د د شيكقددا ااشيكفح دداس شيكحلي ددلشسق ددب‪:‬ش‪27‬شكلدد ش‪2666‬شي دداشض دداكشيك ق دددشايكقضدداك‪،‬ش‬

‫يك عاسف‪،‬شييلك لسي ‪،‬ش‪،0558‬ش‬

‫‪ .335‬ش‬

‫‪41‬‬

‫ددأ ش‬

‫اك د د د د د دداشل د د د د د دداشيك د د د د د ددأاش اك لد د د د د د د شك‬
‫يكفل د د د ددلطيسشيكر د د د ددا‬

‫د د د د د ددسعشيكح يائ د د د د د ددس ‪،‬شيإ د د د د د دددشلشيح د د د د د ددااشفلايد د د د د د د ش‬

‫شإكد د د د د شفل د د د ددلطيسشا د د د دداب‪،‬شاذك د د د دديش لد د د د د سشااشيكقي د د د ددابش د د د ددذكيشي د د د ددؤل شإكد د د د د ش‬

‫يكقضاكشا شيكض ااشيك قأالش اشيكفللطيسشيكرا‬

‫‪.‬‬

‫ش‬

‫شش‬

‫ايف د د د د د د شيك د د د د ددسعشيك أ د د د د ددس ش د د د د د د شيك د د د د ددسعشيكح يائ د د د د ددس شي د د د د دداشياف د د د د دداسشا ش د د د د ددلطسش‬
‫ك فلد د د ددلطيس‪،‬شااش د د د ددلطسشيلد د د ددبشيك د د د دديشيك د د د دداسشإكيد د د دددش د د د ددياشيكرلطد د د ددياشكد د د ددأاشكد د د ددبشيكد د د ددا‪،‬شك د د د دداش‬
‫يف د د د د د شيك د د د د ددساااشايضد د د د دداشيي د د د د دداشيفع د د د د د ش اآل د د د د دداسشيكقا ا ي د د د د د شك فلد د د د ددلطيس‪،‬إذشف د د د د د‬

‫شيك د د د د ددال ش‬

‫‪820‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيك أس شيكحليلش اشي ا‪:‬ش ش‬
‫ا‪ – 14‬ال يجــــــــوز للمســــــــحوب عليــــــــه فــــــــي حالــــــــة التســــــــطير العــــــــام أن يــــــــدف‬
‫قيمة الشيك إال إلل بنك أو إلل أحد عمالئه ا‪ .‬ش‬
‫ا د د د د د د شيكلك د د د د ددبشقضد د د د د د ش د د د د دددشيك د د د د ددسعشيكح يائ د د د د ددس شي د د د د دداش د د د د د د‬

‫شيك د د د د ددال ش‪824‬ش د د د د دداش‬

‫يكق د د د د ددا ااشيكفح د د د د دداس ‪،‬ش د د د د د د شإض د د د د دداي ش كف د د د د ددسشيكأ د د د د ددكايشيك سيليد د د د د د ‪،‬شك د د د د دداش د د د د د د شيك د د د د ددسعش‬
‫يك أد د د د ددس شايضد د د د دداشيك لد د د د ددلاسشا يد د د د دددشيد د د د دداشلاك د د د د د شيكفلد د د د ددلطيسشيكرد د د د ددا‬

‫شااشيد د د د ددلي شقي د د د د د ش‬

‫يك ييشإلشإك شيك يشيكذ شكفسشيل دش ياشيكللطسيا‪ .‬ش‬
‫اشي د د د د دداشلاكد د د د د د شك د د د د ددااشل د د د د ددذيشيك د د د د دديشيكد د د د د دايسلشيلد د د د د د دش د د د د ددياشيكل د د د د ددلطسياشل د د د د دداش ل د د د د دددش‬
‫يك لد د د ددلاسشا يد د د ددد‪،‬شحد د د ددااشيكايد د د دداكشكع ي د د د د شكد د د دددش لطسي د د د د شقيد د د ددلشقي د د د د شيك د د د ددييشيد د د دداشللد د د دداسش‬
‫لد د د ددذيشيكع ي د د د د ‪،‬شك د د د دداشيحد د د ددااشك د د د دديشيكد د د ددذ شكفد د د ددسشيل د د د د دش د د د ددياشيكلد د د ددلطسياشااشيعهد د د ددلشإك د د د د ش‬
‫يشآرسشكرستشق تشقي شيك ييش شاذكيش احسشفاهيسشفاكي ‪.1‬ش ش‬
‫د د د دداكسحاعشإكد د د د د شيكق د د د ددا ااشيكفح د د د دداس شيكح يائ د د د ددس ش ح د د د ددلاشيفر د د د ددذش د د د د د شيك اق د د د ددف‪،‬شيي د د د دداش‬
‫يرد د د د د د‬

‫شاد د د د د ددلبشح د د د د د داياشلي د د د د د د شقي د د د د د د شيك د د د د ددييشإلشإك د د د د د د شيك أد د د د د ددسفش يك د د د د د ددي)شيك كفد د د د د دداسش‬

‫‪-1‬شي اسشيك قس شيكقا ي ش اشيك ال ش‪820‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيك أس ‪.‬ش ش‬

‫‪42‬‬

‫يل د د د د د‪،‬شك د د د دداشي ك د د د دداشااشيلد د د ددع شيك لد د د ددلاسشا ي د د د دددشكد د د ددل ش أد د د ددسفشآر د د د ددسشكق د د د د تشقي د د د د د ش‬
‫يك يي‪ .1‬ش‬
‫اي د د د دداشغي د د د ددسشل د د د ددذاشيكل د د د ددال شلشيح د د د ددااشك ل د د د ددلاسشا ي د د د دددشليد د د د د شقي د د د د د شيك د د د ددييشأل ش‬
‫د د د د د د ددر‬

‫‪،‬ك اشلشيحد د د د د د ددااشكد د د د د د دددشااشيلأ د د د د د د د شقي فد د د د د د دددشا شقي د د د د د د د شيك د د د د د د ددييشكللد د د د د د دداسشا ش‬

‫د د د د ددر‬

‫ش ر د د د د ددستشف ك د د د د ددياش‬

‫شآر د د د د ددس‪،‬ششايذيشل د د د د د د شيك د د د د ددييشاك د د د د ددسش د د د د دداشفل د د د د ددلطيسشر د د د د ددا‬

‫يد د د د د شيح د د د ددااشك ل د د د ددلاسشا ي د د د دددش شاي د د د دداشؤاشإلشإذيشك د د د ددااش‬

‫لا د د د دددش د د د دداشلسيد د د د د شيلرفي د د د دداس‪،‬‬

‫يل شفللطيسيا‪،‬ش شاكااشاللل اشكفلأي شقي فدشياشغسي شيك قاأ ‪ .‬ش‬
‫اشإذيشرد د د د د دداكفشيك لد د د د د ددلاسشا يد د د د د دددشلد د د د د ددذاشيأللكد د د د د ددابشا د د د د د دلش لد د د د د ددؤالشاد د د د د دداشفعد د د د د ددايتش‬
‫يكضسسشيك فسفسشااشذكيش سلطشالشففحاااشقي شيك يي‪.2‬ش ش‬
‫الد د د دداش د د د د شيكلكد د د ددبشيكد د د ددذ شقض د د د د ش د د د دددشيك د د د ددسعشيكح يائد د د ددس شيد د د دداشيك د د د ددال ش‪824‬شيد د د دداش‬
‫يقسفهد د د د د دداشيألريد د د د د ددس ش د د د د د د شاد د د د د ددلبشيلد د د د د ددفع ا شا د د د د د دداس ش«ال د د د د د د »ش د د د د د ددل ش«اغ د د د د د د »‪،‬شاكد د د د د ددذكيش‬
‫اك لد د د د د شك حد د د د دايك‪،‬شإذشيل د د د ددفع شيك د د د ددسعشيكح يائ د د د ددس شا د د د دداس ش«يإ د د د دددشيك د د د ددااش ل د د د ددؤالشا د د د دداش‬
‫يكضد د د د ددسسش د د د د دداشيع د د د د ددال ش د د د د د شيك د د د د دديي»شي د د د د دداشلد د د د ددياشحد د د د دداكشيك د د د د ددسعشيك أد د د د ددس ش ع د د د د دداس ش‬
‫«ر د د د دداكف»‪،‬شايي د د د دداشيرد د د د د‬

‫شيكحد د د د دايك‪،‬شح د د د دداك‪:‬ش«فع د د د ددايتشيكض د د د ددسسش د د د دداشلشيح د د د دداااش د د د د د ش‬

‫يك يي»شالاش ألط لا شكهاش‬

‫شيك لكا شايك ع ‪ .‬ش‬
‫الفـرع الثانـي‪:‬‬
‫الشيك المعد للقيد في الحساب‬

‫أ شيك ال ش‪823‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس شا ش اشي ا‪:‬ش ش‬
‫‪-1‬شي اسشيك قس شيك ا ي ش اشيك ال ش‪824‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس ‪ .‬ش‬
‫شش‬

‫‪-2‬شي اسشيك ال ش‪820‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيك أس ‪.‬‬

‫‪43‬‬

‫اإن الشــــــــيكات المعــــــــدة للقيــــــــد فــــــــي الحســــــــاب والتــــــــي تكــــــــون مســــــــحوبة فــــــــي‬
‫الخارج وواجبة الوفاس في الجزائر تعتبر كشيكات مسطرة ا‪ .‬ش‬
‫د د د دداش د د د د د‬

‫شيك د د د ددال شيكل د د د ددا ق شيف د د د ددياشااشيك د د د دديكا شيك ع د د د ددل شي د د د دداشيكلل د د د دداس‪،‬شايكف د د د دداش‬

‫فك د د د د ددااش ل د د د د ددلا شي د د د د دداشيكر د د د د دداسجشاايح د د د د د د شيكاي د د د د دداكشي د د د د دداشيكح يائ د د د د ددس‪،‬شفعف د د د د ددسشكاك د د د د دديكا ش‬
‫يك لد د د ددلطس ‪،‬شإذشي د د د د شإي اؤلد د د دداش قد د د ددلي‪،‬شإذشفاض د د د د شا يهد د د دداشا د د د دداس ش د د د دداش ع د د د ددااشاد د د ددلبشإ كا ي د د د د ش‬
‫يك لد د د د د ددلاسشا يد د د د د دددشفلد د د د د ددليلشقي د د د د د د شيك د د د د د ددييشإلش لطسي د د د د د د شيكقيد د د د د ددلشيد د د د د دداشيكد د د د د ددليافسشااش د د د د د دداش‬
‫للاسشكللاسشااش لطسي شيك قاأ ‪ .‬ش‬
‫شلد د د ددذيشيك د د د دداعش د د د دداشيك د د د دديكا ‪،‬شيقد د د ددلشالط د د د د ش‬

‫اكقد د د ددلشيرف د د د د شيكفل د د د د يا شيي د د د دداشير د د د د‬

‫ا ي د د دددشيك د د ددسعشيك د د ددا اش"الشـــــــيك المقيـــــــد فـــــــي الحســـــــاب"‪،‬شا د د دداشيك د د ددسعشيألسل د د دداشيق د د ددلش‬
‫االطد د ددااش د د د شيللد د ددبشيكد د ددذ شاالطد د ددااشيك د د ددسعشيكح يائد د ددس شا ش"الشـــــــيكشالمعـــــــد للقيـــــــد فـــــــي‬
‫الحســـــــــاب"‪ ،‬ي د د د دداشيك د د د ددسعشيك أ د د د ددس شيق د د د ددلشالط د د د د د شا ي د د د دددشيل د د د ددبش«ك قي د د د ددلشي د د د دداشيكلل د د د دداس»ش‬
‫اذكيش احسشيك ال ش‪827‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيك أس شيكحليلش قاكها‪:‬ش ش‬
‫ا‪ – 14‬يجــــــــوز لســــــــاحب الشــــــــيك أو حاملــــــــه أن يشــــــــترط عــــــــدم وفائــــــــه نقــــــــدا‪،‬‬
‫بـــــل يضـــــ علــــــل صـــــدره عبــــــارة (للقيـــــد فـــــي الحســــــاب) أو أيـــــة عبــــــارة أخـــــر بهــــــذا‬
‫المعنــــــل‪ ،‬وفــــــي هــــــذه الحالــــــة ال يكــــــون للمســــــحوب عليــــــه إال تســــــوية قيمــــــة الشــــــيك‬
‫بطريق قيود كتابية كالقيد في الحساب أو النقل المصرفي أو المقاصة‪.‬‬
‫‪ – 10‬ال يعتد بشطب عبارة (للقيد في الحساب)‪.‬‬
‫‪ – 15‬إذا خـــــــالف المســـــــحوب عليـــــــه األحكـــــــام المنصـــــــوص عليهـــــــا فـــــــي هـــــــذه‬
‫المادة كان مس وال عن تعوي‬

‫الضرر بما ال يجاوز مبلغ الشيك»‪ .‬ش‬

‫‪44‬‬

‫ي ل د د د د د دداش د د د د د دداشرد د د د د د د‬

‫شيك د د د د د ددال شيك د د د د د ددذكاس شااد د د د د د د ا‪،‬شااشيك د د د د د ددسعشيك أ د د د د د ددس شك د د د د د ددبش‬

‫يفلط د د د د ددس شإكد د د د د د شيك د د د د دديكا شيكف د د د د دداشالد د د د د د الاش«ك قي د د د د ددلشي د د د د دداشيكلل د د د د دداس»شإكد د د د د د ش أ د د د د ددلسلاشإاش‬
‫كد د د ددااشيد د د دداشيكرد د د دداسجشابشلير د د د د ش أد د د ددسشيقد د د ددلطشك د د د دداشيع د د د د شيك د د د ددسعشيكح يائد د د ددس ‪،‬شيكد د د ددذ شذكد د د ددسش‬
‫أ د د د د دسيل شف د د د د دديشيك د د د د دديكا شيكفد د د د دداشفكد د د د ددااش لد د د د ددلا شيد د د د دداشيكرد د د د دداسجشاايح د د د د د شيكايد د د د دداكشيد د د د دداش‬
‫يكحايئس‪ .‬ش‬
‫اياف سلد د د د د د د دداشكاك د د د د د د د دديكا شيك لد د د د د د د ددلطس ‪،‬شايذيشرد د د د د د د دداكفشيك لد د د د د د د ددلاسشا يد د د د د د د دددشيأللكد د د د د د د ددابش‬
‫يكد د د د د دايسل شي د د د د دداشيك د د د د ددال ش‪824‬ش د د د د دداشيكق د د د د ددا ااشيك أ د د د د ددس شيك د د د د ددااش ل د د د د ددؤالشا د د د د دداشفع د د د د ددايتش‬
‫يكضسسش اشلشيحاااش‬

‫شيك يي‪ .‬ش‬

‫ا د د د د دداشيك د د د د ددسعشيكح يائد د د د ددس شيقد د د د ددلشقد د د د ددسسش لد د د د ددؤاكي شيك لد د د د ددلاسشا يد د د د دددشا د د د د ددلش راك د د د د د ش‬
‫الكابش‪824‬ش فعايتشيكلطسفشيك فضسسش‬

‫شيلاا شقي شيك يي‪ 1.‬ش‬

‫الفـرع الثالـث‪:‬‬
‫الشيك المعتمد‬
‫يك د د د د د د ددييشيك عف د د د د د د ددلشلد د د د د د دداشيك د د د د د د ددييشيكد د د د د د ددذ شيلط د د د د د د ددسشيكلد د د د د د ددالسشااشيكلا د د د د د د د ش د د د د د د دداش‬
‫يك لد د د ددلاسشا يد د د دددشيكفأ د د د دديسشا يد د د دددش د د د دداشي يد د د ددلشيلاف د د د ددال‪،‬شايفسفد د د ددسشا د د د د شلد د د ددذيشيلاف د د د ددالش‬
‫فح ي د د د ددلش قا د د د د د شيكاي د د د دداكشكأ د د د دداكيشيكلا د د د د د ‪،‬شييأد د د د د يشيكاي د د د دداكش اك د د د ددييش ؤك د د د ددلي‪،‬شال د د د ددذيش د د د دداش‬
‫عشيكحايئس شياش‬
‫ا اسشإكيدشيك س ش‬

‫شيك ال ش‪354‬ش قاكها‪:‬ش ش‬

‫اكـــــــل شـــــــيك لـــــــه مقابـــــــل وفـــــــاس مطـــــــابق وموجـــــــود تحـــــــت تصـــــــرف الســـــــاحب‬
‫يجـــــــب علـــــــل المســـــــحوب عليـــــــه المصـــــــادقة عليـــــــه إذا طلـــــــب الســـــــاحب أو الحامـــــــل‬

‫‪-1‬شي اسشيك قس شيألريس ش اشيك ال ش‪824‬ش اشيكقا ااشيكفحاس شيكحايئس ‪ .‬ش‬

‫‪45‬‬


Aperçu du document tribunejuridique.jraim chik.pdf - page 1/296
 
tribunejuridique.jraim chik.pdf - page 2/296
tribunejuridique.jraim chik.pdf - page 3/296
tribunejuridique.jraim chik.pdf - page 4/296
tribunejuridique.jraim chik.pdf - page 5/296
tribunejuridique.jraim chik.pdf - page 6/296
 




Télécharger le fichier (PDF)


tribunejuridique.jraim chik.pdf (PDF, 3.4 Mo)

Télécharger
Formats alternatifs: ZIP



Documents similaires


air france groupe
dynamiques familiales socion juridiques et
fiche promotion ouvrage
vente 5 avril 2014 1
fusion et scission definition
cession acquisition d entreprises

Sur le même sujet..