ADITZA Egitura .pdf



Nom original: ADITZA Egitura.pdf

Ce document au format PDF 1.4 a été généré par Calc / OpenOffice 4.1.7, et a été envoyé sur fichier-pdf.fr le 08/03/2020 à 09:27, depuis l'adresse IP 78.224.x.x. La présente page de téléchargement du fichier a été vue 300 fois.
Taille du document: 326 Ko (5 pages).
Confidentialité: fichier public
Ce document a été actualisé le 24/11/2020, son contenu peut ainsi différer des résultats présentés par les moteurs de recherche.


Aperçu du document


benat.sarasola@ni.eus

EUSKAL ADITZA
Aditza balinbada mintzairaren "bizkar ezurra", ohart gaiten "euskalki" deitzen ditugun guzietan egitura berdina
dela. Horrek erran nahi luke, "euskalkiak" "ENBOR" beraren "ADARRAK" direla. Badirudi, Mendebaleko eta
Ekialdeko adarrak, oinarrizko "Enborra"ri hurbilago egon direla, Erdialdekoa baino, nahiz mintzazaile eta idazle
gehienak Erdialdekoak diren.
Hizkiz hizki aztertzez, Euskal Aditzaren hiru giltzak agertzen dira.

1 - NOR ↔ NORK
2 - ZINEZ ↔ USTEZ
3 - NOR 1°2° ↔ NOR/ZER 3°

NOR
zinez

NORK
ustez

zinez

ustez

nor 1°2°
nor/zer 3°

Badirudi, Euskal Aditza erreskiago menperatzeko eta zabaltzeko, hobe lizakela "Euskal" egitura erabili, eta ez
"Latin" egitura.
Argi da “Latin” egituratik azkatzea ez datekela denentzat, ez aise ez gustuko. Hori ulertu behar da, hoinbeste urtez
eta mendez, bai ikerlariek, gehienak latinista zorrotzak, bai erakasleek, mereximendu handiz, erabili eta erakutsi
dutena baida.
“[Piarres] Lafitte abadearen gramatika hartzen badugu, adibidez, berehala ohartuko gara hark latinaren kategoria gramatikalak euskarari
egokitzen lan egin zuela. Oraingo egunean hizkuntza modu horretara erakustea izorramendia litzateke.” (J.P. Bronckart, ARGIA agerkaria,
2019/12/01)

Lau Aditz Laguntzaileen Erabilera

NOR

NORK

aa

erakusle
“ egite ”
(aditz jokatuekin)

iZa

adierazle
“ egite ”

“ izate ”

mintzatu zen/liz/da/dateke

atzo Maulen zen

mintzatzen zen/liz/da/dateke

umor on da / baliz

mintzatuko zen/liz/da/dateke

bihar eder dateke

eU

aditzoin soil laguntzaile

e

i

nahi du mintza naiteken (nain/nadin)
nahi luke / zuen mintza neinteken (nendin)

“ jabetza ”

(aditz jokatuekin)

erosi zuen/lu/du/duke

atzo etxe bat zuen

erosten zuen/lu/du/duke

umore ona du / balu

erosiko zuen/lu/du/duke

bihar osagarri ona duke

aditzoin soil laguntzaile

EZA

nahi du biak eros detzadan
nahi luke / zuen biak eros netzan

LAU ADITZ LAGUNTZAILE
NOR

NORK

zinez

ustez

zinez

n

a

iza

ke

ba

n

inza

ke

n

n a

u

ke

t

ba

n

e nd

u

ke

h

a

iza

ke

"

h

inza

ke

n

h a

u

ke

k-n

"

h

e nd

u

ke

g

a

iza

(ira)

ke

"

g

inza (inra)

ke

n

g a e tz

u

ke

gu

"

g

e n

tz

u

ke

z

a

iza

(ira)

ke

"

z

inza

ke

n

z a e tz

u

ke

zu

"

z

e n

tz

u

ke

z

a

iza

(ira)

ke

"

z

inza (inra)

ke

n

z a e tz

u

ke

"

z

e n

tz

u

ke

ke

"

l/z

ke

n

d

a

u

ke

tz ke

"

l/z

tz ke

n

d

a

tz u

ke

d/- a
d/-

-/za
-/za

(ira)

tz

e iza/iza

(ira)

e

e

n

zue

n

-

-

n

e

e

n

zue

"
"
"

n
h
g
z
z
d
d

a

n
h
g
z
z
d
d

a

a
a
a
a

a
a
a
a
a
a

a
a
a
a
a
a

iza
iza
iza
iza
iza
za
za
i
i
i
i
i
i
i
i
i
i
i
i
i
i

i
i
i
i
i tz
i
i tz

ke
ke
ke
ke
ke
ke
ke
ke
ke
ke
ke

tz

ke
ke

tz

ke
ke
ke
ke
ke

tz

ke
ke

tz

ke

nori
zue
zu
e
k/a-na
ta/da
gu
o

"
"
"
"
"
"
"

n
n
n
n
en
n
en

"

n
n
n
n
n
n
n

"

"
"
"
"
"
"

"
"
"
"
"
"

n
h
g
z
z
l/z
l/z

inza
inza
inza
inza
inza
iza
iza

n
h
g
z
z
l/z/b
l/z/b

e

n
h
g
z
z
l/z/b
l/z/b

e

e
e
e
e
e
e

e
e
e
e
e
e

in
in
in
in
in
i
i
in
in
in
in
in
i
i

i
i
i
i
i tz
i
i tz

ke
ke
ke
ke
ke
ke
ke
ke
ke
ke
ke

tz

ke
ke

tz

ke

ke
ke
ke
ke
tz

ke
ke

tz

ke

nori
gu
o
k/a-na
ta/da
zue
zu
e

n
n
n
n
n
n
n

d
d
d
d
d
d
d

a

n
n
n
n
en
n
en

n
h
g
z
z

a

n
n
n
n
n
n
n

E
Z
a

u
u
u
u
u
u
u

a
a
a
a
a
a

a
a
a
a

e tz
e tz
e tz

za
za
za
za
za

tz

ke

tz

ke

tz

ke

tz

ke

tz

ke

tz

ke

tz

ke
ke
ke
ke
ke
ke

e

t
k-n
gu
zu
zue

-

d
d
d
d
d
d
d

e
e
e
e
e
e
e

i
i
i
i
i
i
i

tz
tz
tz
tz
tz
tz
tz

za
za
za
za
za
za
za

ke
ke
ke
ke
ke
ke
ke

nori
e
t/da
k/a-na k/a-na
o
gu
ta/da
zu
zu
zue
gu
zue
e

"
"

"
"

e

e

"

"

-

t/da
k/a-na
gu
zu
zue

"

"

"

n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n

"

nor 1° 2°

a

"
"
"
"

n
h
gu
zu
zu
l/z
l/z
n
h
gu
zu
zu
l/z
l/z
n
h
g
z
z

tz
tz
tz
tz
tz
tz
tz

e
e
n e
n e
n e
e
e
e
e
n e
n e
n e
e
e
e
e
e
e
e

u
u
u
u
u
u
u
u
u
u
u
u
u
u

n
n
n
n
n

tz
tz
tz

za
za
za
za
za

e

ke
ke
ke
ke

e

ke
ke

e

ke
tz

ke

tz

ke

tz

ke

tz

ke

tz

ke

tz

ke

tz

ke

nori
ta/da
zue
e
k/a-na
o
zu
gu

ke
ke
ke
ke
ke

e

e
e
t/da
k/a-na
gu
zu
zue

-

e
"

nor / zer 3°

n
h
g
z
z
-

nor / zer 3°

"

nori
gu
k/a-na
ta/da
e
o
zue
zu

k/a-na n
zu

E
U

nori
zu
k/a-na
gu
o
zue
ta/da
e

n

n

"

nori
e
zu
gu
zue
k-n
o
t

t/da
gu

nor 1° 2°

tz

(inra)

I
Z
a

E
I

ustez

"
"
"
"
"
"

e
n
e
h
gu n e
zu n e
zu n e
e
l/z/b
e
l/z/b

i
i
i
i
i
i
i

tz
tz
tz
tz
tz
tz
tz

za
za
za
za
za
za
za

ke
ke
ke
ke
ke
ke
ke

nori
k/a-na
o
zu
zue
gu
e
ta/da

e
e

n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n
n

Zinez

Ustez
NOR 1°2° ( ni, hi, gu, zu, zue )
OIN ezaugarriak

oinean "a" sartzen da

oinean "n" sartzen da

(euskalki gehienetan)

(euskalki guzietan)

[ iragana, ustezkoan sartzen da (omen !) : baninz → ninzan ]
naiz; naiteke; zaitezen...

baninz; hinteke; zinzaion...

nauzu; zaitut; nazak...

bagintuk; henzakegu; nenzakezu...

NOR / ZER 3° ( hura, hurak )
PERSONA ezaugarriak
(oineko "a" ez beharrezko)

(oineko "n" beharrik ez)

d / - (± tz)

l/z/b (nor) // -/tz (nork)

ditezke = daitezke; -zaio, -zaitzo...(Nor)

baliz ; ziten ; bedi....(Nor)

dugu

= daugu ;

deitzut = dautzut...(Nork)

balu- ; baleitzo ; ginuke ; neitzon ; beza....(Nork)


Aperçu du document ADITZA Egitura.pdf - page 1/5

Aperçu du document ADITZA Egitura.pdf - page 2/5

Aperçu du document ADITZA Egitura.pdf - page 3/5

Aperçu du document ADITZA Egitura.pdf - page 4/5

Aperçu du document ADITZA Egitura.pdf - page 5/5




Télécharger le fichier (PDF)


ADITZA Egitura.pdf (PDF, 326 Ko)

Télécharger
Formats alternatifs: ZIP



Documents similaires


aditza egitura
aditza oinarria
aditza
aditza erranaldiak
aditza xiberoan
aditza alokutiboa elaidekoa

Sur le même sujet..