HUSSEIN ARBAOUI

Tamsalt n leâmeô

Attan tezzi-d ccetwa
Lehwa avu d ubruri
Yiwwas nnan am akka
Yemlil wuccen d inisi
Lluéen bdun anadi
La ttnadin acu ara ççen
Xas iruê lexrif-nni
A tazart i s-d-inessren
Uccen ihi ad yaf tazart
Am akal deg lqaâa
£er tenqeltt inîeq yin-as :
Jmeâ lxir-im a wletma !
Tura mi yâedda ddaw-as
Yin-as : ahah âmu-yi-d !
Yesseqnunuê akk fell-as
Ayen akka deg-i teççiv-tt-id
Ne$ di$ asmi ara ywali
Tarbibt n wavil di tecwawt
N ttejôa yenîeq yini
Yin-as : semmum a tinnat !

Deg ubrid afen ini$em
Äanwa win iwmi ye$li
Yeânu inisi ad t-yeddem
Yin-as : ad t-nebvu a wali
Yin-as Mêemmed : ad teççev !
Di tigi rray efk-iyi-t
Ar win yugaren wayev
Di leâmer deg-ne$ yeçç-it !
Yenîeq inisi yin-as :
Melmi tlulev ? d$a hder
Yecmumeê wuccen yerr-as :
Asmi akken yer$a lebêer !
Yin-as inisi : telhiv !
Ay amxix deg-k yersen
Times-nni ma ur teériv
D nekk i s-tt-id imekknen !
D$a yenna wuccen gem
Yekka-d u$aref nnig-s
Inisi yin-as : hrem !
Yeçç ini$em-nni weêd-s
Kemmlen abrid la leêêun
Ad afen aftat n tasa
Acu n umsewweq ad d-yeqvun
Ye$li-yas-d $er lqaâa

Yin-as wuccen : wa d ablav
Iwakken ad t-yeçç iman-is
Yin-as nisi : ay aseqqav
D tasa ad tebvu ay ukyis
Yin-as Mêemmed : ad teççev !
Di tigi rray efk-iyi-t
Ar win meééiyen $ef wayev
Di leâmer deg-ne$ yeçç-it !
Yezwir inîeq inisi :
Melmi i tlulev ? ini-yi-d
Yerra-s-d wuccen : ivelli !
D ayenni i k-yeooan tusiv-d !
Ïîef-iyi-n tura ad n-lale$ !
Inisi i as-yenna
D$a yebda ad d-iteffe$
Si tebvant-is $er berra
Ad yewwet $ef ini$em-nni
Yeçç-it di$enni weêd-s
Ar uccen ad t-yeoo akkenni
Siwa laé-is d amwanes
Ad as-tt-iîîef akken d tuêsift
Fell-as ad yebbu$eddi
Yin-as : tagi d ddunit
Ass fell-ak wayev fell-i

Di tedwirt n tzizwa

Ay asmi iddukel inisi
Netta d wuccen ad d-akren
Tamment i tzizwa lâali
I tedwirt ad as-kkren
Ad afen ahat ad ilint
Miyya d ta$rast n uqeccuc
F tqamtin tiden ad ssnint
Ad $umment s kra n umeccuc
Xtiren yiwet n te$rast
Nnan d tamment tergel
Yu$al Mêemmed yin-as :
Aé a Muêend nekk fiêel
Nni$-as keçç meééiyev
Ur k-id yettwali yiwen
Ciî n tamment ad a$ d-tekksev
Lêu wi da$-d-ittafen
Yin-as inisi : ulamek
Muêend afus-is wezzil
Taluft attan $er $ur-k
Kkes-ana$-d kra n têedrin

£er te$rast yaé lem$effel
Yekkes-as tadimt s tu$mas
Aâeggun ar d-ineêêel
Tid-nni ddunt-d fell-as
Tizizwa ad d-grent deg-sen
Ad d-mm$ent $ef umbrid
£lint s twaqsa $ef uccen
Armi t-rrant am uyeddid
Deg yinisi ageswaê ad yerr
Taqerruct-is $er daxel
Yettavsa $ef bu drader
Sidi Mêemmed lemqeggel
Yu$al s aglilez iâeddi
Ineq di tizizwa t-yulin
Armi d asmi yessali
Yeçç-itent ruêent akin
Teqqim deg uccen afuêan
Geddac netta di l$ar-is
Yessetêa seg tin s-ivran
Acêal ur d-iskin udem-is
Nnan-ak seg assen-nni
Isserked iman-is yecâef
Ur yu$al ad as-yundi
I yinisi wala ad t-yeîîef

Taseqqart n zzwao

Nnan-ak yiwwas uccen
Yennu$ netta d tâeggalt-is
D allen-is dayen i yufraren
Fell-as iâiwed zzwao-is
Ad yekker iciwer inisi
Yu$al yesnejma-d lewêuc
Lhedda atna-ya irkelli
Ggugin-d qeccuc meccuc
Ad tûellim $ef nnbi ay atma
Abbuh a medden nenîer
R $ur-ne$ yiwet n lâadda
Ma ulac u$ilif texser
Tagi di zzwao-nni-nne$
Nekkni s leqbayel n tkessart
Ardeqqal ad wen-tt-mmle$
Awal nessa-d tazeggart !
Yyaw tura ad i-temlem
Melt-iyi d acu i $-yeooan
Awtul am akken t-tessnem
D tawtult i yetta$ kan

Amerkub akken nniven
Al$em yetta$ kan tal$emt
Wa d lbaîel ay atmaten
D asawen nnig n tsawent !
Yessefk-ana$ ad nbeddel
Ad nemxalav di nnesba
Aslen ad yefk i mâuqqel !
Iwakken ad tbeddel ccetla
Si Mêemmed d bab n tmenna
Lewêuc am wid yemseâyan
Qeblen-as ayen i d-yenna
Nnan-as : awi-d ukan !
Änun tulawin-nnsen
Ternani tezmi tkeffart
D inisi i yeskellfen
Ad sent-iger taseqqart
Yal yiwen i t-id iûaêen
Uccen tûaê-it-id tel$emt
Al$em a ééher-is yeîîsen
Meskin ad t-id tûaê tuccent
Al$em yekker ad iberri
Yin-as inisi : wesseâ !
Awal nefka-t dayenni
A wlidi yezla-k ccreâ !

D$a ugeswaê yessusem
Yawi-yas wuccen lalla-s
Deg yinisi yerban al$em
Mêemmed uccen yessexten-as
S teslit tajdivt yefreê
Uccen tbeddel fell-as
Älayet tqebba tecbeê
Ulama te$leb-it aîas !

Tame$ra n wuccen

Yewqem wuccen tame$ra
Taqbaylit ur tt-yexdim
Tislit ur as-d-iqvi ara
Wa luken d tadla n walim
La urar la ti$ratin
Ur inawel ur issawel
Lêaûun tame$ra am tin
Nni$-ak yif-itt fiêel
Asen-d akk ad as-barken
Inin-as ad ten-yesseçç
Jjekk yellan ad t-kksen
Wi k-yennan la tette$ ad yeçç
Mi yas yenna walebâev :
Mebruk a Mêemmed meîîu
Yerr-as yin-as : ma tebrek !
Akken armi d aneggaru
At Rebbi d-yettnezzihen
Di tme$ra-nni tamessast
Di tegnewt ad t-id beggnen
Xellven-tt-id deg yiwen wass

Ageffur iîij avu
Lebraq rrâud d ubruri
A Sidi Rebbi ddu
D nnger n ddunit wagi
Lewêuc r berra ad d-ff$en
Ayen a win ur nettsevêi
Ad bheddlen akk uccen
Ad as-qqaren akkagi :
Ya Laîif ! Ya laîif !
Rwalut rwalut !
Lehwa tafukt !
Uccen yewwi-d tameîîut !
Ya laîif ! Ya laîif !
Rwalut rwalut !
Ur a$-d-yefki taqessult :
Yefk-as Rebbi taqeééult !
S tqeslin-is tilmawin
Fell-asen uccen yeddu-tt-id
Ijeqduren-is ayen din
Frurin ruê jmeâ-iten-id !
Ssin d tel$emt yelêa
Alarmi i yufa tâedda-t
Yekker yerr-itt i tyerza
Yin-as : i tnuda tufa-t !

Tameîîut lâali akka
Deg yir rrgaz i d-t$elli
Azal ur s-t-issin ara !
Akkagi si zik-nni

Uccen d ta$avt

Ad tenîeq tixsi tin-as :
Ad d-nnve$ i wvar-iw ôwi$
Ad tenîeq ta$avt terr-as :
Nekk alma i ddunit d-zzi$
Yiwwas ad teffe$ i tqevâit
Ad truê ad tehmel weêd-s
Tin-as : i telha ddunit
Lemmer ulac uccanen deg-s
Ad tebdded s iri n wasif
Ataya iâeddi-d wuccen
S aman ad s-tevher tili-s
Yi$il d nettat uyen
D$a ad ineggez $er temda
Akken ad tt-id yeîîef ulac-itt
D lexyal ad yettmeréa
Akka n wakka yettnadi-tt
Ad yu$al yeffe$-d ssin
Tevher-as s ufella n tenqeltt
La tett$eé di tbexsisin
Lalla amzun d taâeloett !

Yin-as : ah ! awi-d ukan !
£ile$ a wletma dayenni
Nwi$ ççan-kem waman
Ers-d ad neddukel ihi !
Terr-as-d : ugade$ ad y-teççev
A si Mêemmed âahed-iyi !
Yin-as : Buh ! awer nawev !
Mêemmed macci n tigi !
Mi yelêan akka acemma
Miga ibren-d fell-as
Ay yugad d tarewla
Ad as-terwel temneâ-as
Miga ad yenîeq yin-as :
La d-tesmejgirev tikli-w ?
Yyawiyyam cfu-yas
La d-yettali ujenniw-iw
Tin-as : ad yi-imneâ Rebbi
A si Mêemmed ! ad zwire$
D$a r zdat ad tâeddi
Rou a mmi ad ssusme$
Mi ymuqel di lefêul-is
La ceîîêen yeffe$-it leâqel
La d-yettarew aman yimi-s
Ugeswaê yeb$a ad yemxell

Ad yenîeq $ur-s yin-as :
La di yi-d tes$ubburev !
Yyawiyyam cfu-yas
Ad kem-ççe$ ur tettniklalev
Tin-as : ad yi-imneâ Rebbi
Teb$iv kan ad i-teççev
D tisebbiwin a wlidi
Kan i la yi-d tettafev !
Armi d asmi i tt-yeééemlal1
Tin-as gall-i teççev-iyi !
Lemêibba yid-k d uzzal
A win tt-id yeççan deg-i
Yin-as : anida ? a wletma
Tin-as : deg uéru amellal
La leêêun armi d dinna
Anda i yettqeyyil lmal
La leêêun alarmi wwven
Wven taérutt tamellalt
Annect uccay i d-yeff$en
A Mêemmed tewwi têemmalt
Ad t-yerki igzer-it irkel
Teslek ta$avt mm twu$a
Ar uccen amcum ad yerwel
Yin-as : tagi d leêqara !

1

Iééemlal-itt : Iêreû-itt, yeçça-tt-id deg-s.

Uccen d uyaziv

Yiwwas uccay d uyaziv
Inigen inig ameqran
Vallen i yidurar d t$altin
Acêal d tamurt i d-nudan
Ass-en ye$li-d fell-asen
Ad ten-iêaz yiv di teégi
£er yiwet n tasaft akken
Ad yeânu uyaziv yali
Deg uccay yekcem s uruz
£er daxel-is ad yeddari
Iâas lheé n lehéué
Ïul n yiv netta akkenni
Akken d-issenqer lefjer
Ququâu ihuz afriwen-is
Yes$uggu wi ib$an yekker
D tagi i d tafellaêt-is
Werâad yessali tuddna-s
Yawev-it-id wuccen r loedra
A tagerjumt-ik ! yin-as
Ta$ect-ik acêal telha

A win i das d-yeslan
Yeb$u-d wul-is taéallit
Isemmeê di kra yellan
Iruê yeddem taéerbit
Akken d-sli$ i ûûut-is
Ndekwale$-d seg yives
Ad iruê ala avar-is
D acu n lfayda ay deg-s
Tura mi d tuddna tekfa
Ers-d a lêao ad neééal
Rebbi di lqaâa i yella !
Ma ur tuminev ad k-neggal
Imuqel-it-id uyaziv
Ugeswaê yefhem kulci :
D aqerru-s i t-id yewwin
Maççi d îîaâa n Rebbi
Yin-as : atan umrabev
Deg uruz i k-qqare$
Äeddi ad t-id tessekrev
Si leâvil ard ad n-rse$ !
Ival akka si Mêemmed
S uruz yellan di loedra
Ivher-as wuccay yeîîes
Iâus îul n yiv yeâya

Yebda wuccen ittergigi
Yeqqar i wyaziv : rou !
Ad d-seb$e$ luvu a wlidi
Ar d-u$ale$ a Dda Maâmu !
Ad yexdem akka yenser
Am tlafsa deg us$ar
Iruê ur s iban lateô
La g udrar la deg uéa$ar
D awal kan i tt-id yewwin
Xas ulama la theddrev
Ay amanun $er ddin
Ay ul-ik dayen tjemmlev
èal luvu ta$ev-t s tergin
I nniyya ma ad ak-tawev

Tamsalt n nnesba

Ad yawev wuccen s axxam
Deg yir êala
Tlawi-t tuccent geddac
D wamek iêla
Armi d ass-nni tin-as :
Yya ad n-vebbre$
Tura ivan ay argaz
D atmaten-nne$ :
Nekkni aqcic r $ur-ne$
£ur-sen taqcict
Ad nemnasab gar-ane$
Tekfu tuêsift
Yerr-as yin-as : a lalla
Xzu cciîan
Ur a$-ttnasaben ara
Yehwa-yam kan
D tidett atmaten d atmaten
Yella g-wawal
Maâni aâebbuv yebva-ten
Tagmatt d uzzal

Alarmi t-teêreû yin-as :
Xdem ôôay-im !
Nekk aqerru-w d afervas
Ddnub i yiri-m !
Tcebbeê tuccent tnawel
Truê ad d-texveb
Akken tewwev tessawel
Tebda aseqreb
Alarmi i d-ff$en widi
Tenîeq tenna :
Nekkni d nnesba n Rebbi
I$er d-nusa !
Ur as s-issemêes yiwen
Teçça ti$rit
Nnwal-nni ad s-tezzuzren
Tekfa ddunit
D ivarren-is i tt-imenâen
Tili temmut
Akkenni ad tt-id tebâen
Armi d tawwurt
Yaf-itt-id wuccen akkenni
Nnig n tmes
Tetteqqed titwin-nni
Tettru weêd-s

Yemmuqel-itt tmuqel-it-id
Zemmem qemmem !
Eçç ibiw ne$ err-it-id
Segri ini$em

Lmut n wuccay

Yeqqim wuccen d yiman-is
Ya âaoaba !
Lewlegga iruêen ad d-texveb
Tu$-d tiyita
D ivarren-is i tt-imenâen
Tili tt-nn$an
D acu akka i d-yeqqimen
Ul’i d-yegran
Ayen akk i yekkan fell-as
Si zik-nni
Yexva maççi iêulfa-yas
Am ass-nni
Segmi ur as-yezmir ara
I weydi iman-is
Amcum ijbed-d tura
Ixalev ifis !
Ad u$alen d imdukal
Eçç-n teççev-d
Yir netta d gmas yemlal
Mmet-n temtev-d

Ass-en iru-yas tamevrurt
D lêif g-illa
Yin-as : âiwen-iyi g taluftN wuccay-a
Ad d-rre$ ttar-iw sseg-s
Fke$-ak lêeq-ik
Iqbel ufuêan yebges
D werfiq-is
Äassen-t alarmi d asmi
S-afen asulef
Ruêen ânun-t âinani
Ax-tt-in îîef
Ad t-id yesselqev wuccen
Ifis yewwet-it
Nn$en-t di sin ad t-ççen
A taqbaylit !
Ssin ad d-nehren ulli
Armi d abrid
Mlilen-d izem n teégi
Hatat mebâid
Uccen ad ijelleb yerwel
Ifis menîeq
Sidi Rebbi ad as-imel
Ya$-as-d lêeq

Ad t-yewwet yizem yerreé-it
Yerreé g-wammas
Ad s-yanef dinna yeoo-it
Iééel umessas
Asmi i yeêla dayen
Yekri uvar-is
Segmi yeskuââul akken
Tikli-s deg yidis
£af ayagi i s-qqaren
Aâiban n uvar
Ifis bu tlata n ivarren
Akka i s-tûar
Akka i yemmut weydi
Ameksa n lmal
Yen$a-t win ur nettevêi
Yir aâewéal

Argaz d uzrem
(Azrem n uqelmun)

Yiwet n tûebêit am akka
Deg ugris akk d usemmiv
Yeffe$ urgaz $er lexla
Yufa-n azrem deg ubrid
Argaz i$av-it ihi
Yeddem irr-it s aqelmun-is
Yesseêma-t armi d asmi
I d-yu$al $er yiman-is
Akken i d-iger s iéi$er-is
Yennev-as i yiri yexneq-it
Argaz ff$ent-d wallen-is
Yin-as : rou a tawa$it
Dâa$-k s Rebbi a wagi
Ma ur i-tqalev ! deg leânaya-k
Ufi$-k-id deg yir tizi
Ssanef$ lhem fell-ak
Ma d wa i d lxir xedme$-ak
Ma ur tezmirev err areîîal
Ay amcum yyawiyyak !
Acu akka ur nettu$al

Yin-as uzrem : Anida
Yella lxir i yi-txedmev ?
Seg umruj-iw n lfeîîa
D ddheb i yi-d-tessuf$ev
Ff$e$-d agris iwwet-iyi
Ssin tâiwed-i tafukt
Üneûle$ taglimt-agi
Akken ad âiwde$ taqendurt
Keçç d$a tawiv-iyi-d !
Tesâerqev abrid-inu !
Amek d$a tin mel-iyi-d
Ara afe$ taxxamt-inu ?
I yixf-ik tewwiv-d lmut
Tura ihi cehhed ad temmtev !
Deg awal ur ssugut
Nni$-ak bbed ad teéélev !
D$a argaz ad yenîeq :
Dâa$-k s Rebbi ihi
Efk-iyi ccreâ ma d lêeq
Ad nruê zi$ ad d-nesteqsi
Yefk-as-t ad kkren ruêen
£er wuccen d acu yenna
Äiwden-as taluft-nnsen
Si tazwara ar taggara

Amek akken amek akkenni
Ad yenîeq yin-as wuccen :
Nekk ur ssine$ i tigi
Ruêet s inisi i st-issnen
Akken wwven s inisi
D$a yemmuqel-d deg-sen
Fiêel nni$-ak tenniv-i
Ad yefhem taluft-nnsen
Ruêen ad ûellin yin-asen :
Ala rout maççi akkagi
Ccra igenni ay atmaten
Ur yelli ur d-ittili !
Keççini ay azrem ihi
Ers-d $ lqaâa ay uzyin
Hataya qim-d ssyagi
Netta ad d-yeqqim ssihin
Akken kan i d-yers uzrem
£ lqaâa indeh inisi
£ef urgaz yin-as : a lhem
D acu ad k-ini$ sel-iyi :
W’iîîfen aêdif yawi lêif :
Nnif ur t-id yeççi ara
A wer yebvu d u$ilif !
A wer t-id yaf uzekka !

Ad yewwet urgaz azrem
Ad t-iwwet ibvu-t mnaûef
Ad yerwu u$eddar ssem
D kra n win i d-yessusef
Ssin iddem aéru $ur-s
Ad as-in$ed aqerru
Win akken i ss i la yteqqes
Ufuêan i ss yettnu$u
Inisi illan d laûel
Yerwel ikcem di teégi
Yin-as urgaz : ah ! yerwel
Iruê-a$ deg-s imensi !
Ay aberkan n uqerru
Yin-as inisi a yemma-s
Lxir deg-s ur yettuddu
Ma yettmettat rnu-yas
Di ddunit ééu amayaf !
Ardeqqal akk d l$ella
Bnadem aqerru aseîîaf
Mi t-teééiv a gma ad k-yeqla !

Zellal. B., 2009 : Le Roman de chacal. Editions
Achab, Tizi-Ouzou.
Adaptation : Hussein Arbaoui