Aseggas wis 4 n Ulmud Amenzu

Texte de la première page
TAGDUDA TAZZAYRIT TAMAGDAYT TA¨ERFANT
A©lif n Usedwel A©elnaw
t
m
n
azi$t
s
i
l
d
A
Sw4M
Aseggas wis 4 n Ulmud Amenzu
Imeskaren :
* ˜ERRUC Muhub
* LEWNIS A§li
* ¦ACUR Rem¤an
* KEBIR Buse§d
2010-2011
ISBN : 9947-20-423-05
MS : 407/05
Dépôt légal : 2005-673
AGBUR
Asenfar
Agatu n ulmad
Tagzemt
1
01
Sb.07
2
I¤risen
-
Furulu
sb.10
M§emri sb.14
Asefru : A lxir-iw
sb.15
-
Aheggi n tu©alin s
a©erbaz
sb. 21
Asmi kecme© ©er
u©erbaz
sb. 18
Asefru : Muggre©
Bubri™ sb.23
-
3
4
02
Sb.33
5
6
7
03
-
- Ti„gi n lewŸuc sb. 34
-Tirzi ©er unanar sb. 37
Asefru : Ers-d ay i¤es sb. 39
-
Izem sb.41
Ifis sb.44
Asefru : a©yul sb.46
- Tudert n yizmawen sb. 48
- Tudert n yifisen sb.51
- Asefru : A§eqqa n
yired
- Ibki d uslem sb.57
- Tayuga temmeáá ...
sb.60
- Asefru : Tayazi¤t d...
sb.62
-
Sb.56
Amastan sb.25
Tasedda
sb.28
Asefru : A tiwiziwin
sb.30
8
-
9
-
-
-
Abare© d wa¤il sb.64
Ameyyez qbel
aneggez sb.67
Asefru : Ssendu sb.69
Ayazi¤ d wuccen
sb.71
Neyya tugar tixidas
sb. 74
Asefru : A mmi §zizen
sb.77
AGBUR
Iferdisen n tutlayt
Tirawalt : ti©ra : a, i, u, e.
sb.11
Tajerrumt : awal. sb.12
Taseftit : amqim ilelli sb.13
Afares s tira
Asewsen n umdan
Sb.16
Tirawalt : tirgalin : f, j, l, m, n.
sb.19
Tajerrumt : isem amagnu d
uma„lay sb.20
Taseftit : amyag sb.22
Ameslay ©ef unekcum
©er u©erbaz
Sb.24
Tirawalt : tirgalin : r, s, w, z,
y. sb.26
Tajerrumt : isem : tawsit
sb.27
Taseftit : ana¤ sb.29
Ameslay ©ef yiramen
n ugrud
sb.31
Tirawalt : tirgalin : c, q, ©, x.
sb.35
Tajerrumt : isem : am¤an
sb.36
Taseftit : amatar udmawan
sb.38
Aglam n yi©ersiwen
Sb.47
Tirawalt : tirgalin : ¤, ™, „.
sb.49
Tajerrumt : addad sb. 50
Taseftit : izri sb. 52
Ameslay ©ef tudert
n yi©ersiwen
sb.54
Tirawalt : tirgalin : b, d, g, k,
t. sb.65
Tajerrumt : amqim awsil n
yisem sb.66
Taseftit : urmir ussid sb.68
Tirawalt : tussda sb.65
Tajerrumt : tinza© sb.66
Taseftit : urmir s "ad" sb.68
Sb.32
Asewsen n yi©ersiwen
Sb.40
Tirawalt : tirgalin : h, Ÿ, §.
sb.42
Tajerrumt : arbib sb.43
Taseftit : afeggag sb.45
Tirawalt : tirgalin : á, ã, tt.
sb.58
Tajerrumt : amernu sb.59
Taseftit : amyag n t©ara sb. 61
Aktazal
Sb.55
Aseqe§ed n tenfusin
Sb.6
Tuqqna ger tefyar d tugniwin
Sb.70
Tira n tenfusin
Sb.78
Sb.79
Tazwart
I keáá ay anelmad
Aql-ik deg Useggas wis 4 n Ulmud Amenzu maca d aseggas-ik amezwaru deg
ulmad n tmazi©t.
D wagi i d adlis ara tesxedme¤ aseggas-agi di tmazi©t. Yis-s ara tlemde¤ ad dtmeslaye¤ ©ef yiman-ik, ©ef yimeddukkal-ik, ©ef takat-ik, ©ef u©erbaz-ik akked
temna¤t ideg tettidire¤. Yis-s ara tlemde¤ ad te©re¤, ad taru¤. Yis-s ara ara tissine¤
a™as n t©awsiwin timaynutin.
Adlis-agi inek llan deg-s 3 n yisenfaren: asenfar amezwaru d takalast n tesmilt s
yismawen d tewlifin nwen. Asenfar wis sin d takalast n kra n yi©ersiwen yettidiren deg
umen„aw n tefriqt.
Asenfar wis 3 d amud n tmucuha ideg ara d-tgemre¤ a™as n tmussniwin d termiyin.
Yal asenfar llant deg-s 3 n tgezmin.
Yal tagzemt teddes akka :
l Ameslay ©ef tugna
l Ta©uri d tegzi n tira
l Almad n umawal s usemres n wa™as n tugniwin.
l Tirawalt
l Tajerrumt
l Ta©uri d tegzi n tira
l Taseftit
l Ccna d uzuzen
l Tira n u¤ris amec™uŸ
Nefren-d igburen itlayanen ara k-yilin d isulal i ulmad n tira d t©uri s yi¤risen
ime„„yanen. Nessaram s yi¤risen-agi ad tŸemmle¤ ta©uri. Nsedda-d deg-sen a™as n
tugniwin igerrzen ara k-yeswesnen idles-inek, tamurt-inek d uma¤al.
Imeskaren
Tal©iwin n ugemmay
Asekkil ameqqran n tira s tmacint
A B C
Q ¨ R
D ¥
S
E F G
¢ T š
H ˜ I J K L M
U W X Y Z ª ¦
N
Asekkil ame„„yan n tira s tmacint
a b c d ¤ e f g h Ÿ i j k l m n
q © r £ s ¡ t ™ u w x y z „ §
Asekkil ameqqran n tira s ufus
A B C D ¥ E F G H ˜ I J K L M N
Q ¨ R R S ¢ T T U W X Y Z ª ¦Σ
Asekkil ame„„yan n tira s ufus
a b c d ¤ e f g h Ÿ i j k l m n
q © r £ s ¡ t ™ u w x y z „ §
nfar 1
e
s
A
u
1. Ad d-snekde$ iman-iw ne$ amdan niven
2. Ad d-mmeslaye$ $ef wasmi kecme$ $er
u$erbaz (amuken, ass amezwaru, allalen ….)
3. Ad d-mmeslaye$ $ef yiramen-iw
Tagzemt
A¤ris
Tajerrumt
Tasmuli
- Furulu
- M§emri
Ad dmmeslay
©ef wasmi
kecme©
©er u©erbaz
- Aheggi n tu©alin
©er
Isem : amagnu
u©erbaz
Ama„lay
- Asmi kecme© ©er
u©erbaz
Ad d-ini©
- Amastan
d acu
- Tasedda
i Ÿemmle©
Taseftit
Awal : asekkil, Amqim
tasawalt
ilelli
Isem : tawsit
Tirawalt
Ti©ra : a, i, u, e
a/e
Amyag
Tirgalin : f, j, i,
m, n,
ana¤
Tirgalin : r, s,
w, z, y.
Ase
nfar 1
u
Takalast n tesmilt nne£
Ad wali£, sakkin ad d-mmeslaye£
argaz,
tame™™ut,
aselmad
i©rem,
taqcict,
a©erbaz,
tasmilt,
anelmad,
taddart,
azadu©,
azeglal,
8
tasukt,
a©lad ,
u™™un
Tagzemt 1ut
Ad sle£, sakkin ad mmeslaye£
Ad nemyussan gar-ane£
Azul a Mayas ! Nekk d
Tilelli, zed©e© di ....
ad ©re© di tesmilt...........
Azul !
Nekk isem-iw Mayas.
Zed©e© di ... i kemm ?
Ad swesne£ ameddakkel-iw
Ma d wagi d Mayas,
ameddakkel nne© di
tesmilt
Tagi d tameddakkelt-iw
Tinhinan.
Akken kan i netturar.
.
Azul a Mayas !
FerŸe© a™as imi k-ssne©
Azul a Tinhinan !
9
Ase
Avris
nfar 1
u
NEKK D FURULU
Nekk isem-iw ...
Nekk isem-iw Furulu. Lule© deg useggas 1912, sin wussan uqbel amer¤il. Zed©e©
di Tizi-Hibel, di t©iwant n At MeŸmud deg wasun n At Dwala, di tmurt n Leqbayel.
Tsemma-iyi setti Furulu i wakken ur iyi-tta©en medden s ti™.
Imi d nekk kan i d aqcic deg uxxam nne©, Ÿemmlen-iyi akken ma llan. Baba, yemma
d yessetma teddun-iyi di leb©i. Setti, tesse£wa-iyi ti„idanin. ¦emmi, iŸemmel-iyi amzun
d mmi-s.
Mulud FER¦UN
D tasuqilt
Asegzi n wawalen
Amer¤il : d ass aneggaru n yennayer i d-yer¤el s-©ur furar akken
ad ine© tam©art i as-yeddan di nneqma.
Asun: tagrumma n t©iwanin yellan deg yiwet n temna¤t.
Isestanen
1. Isem-is uqcic-agi?
2. Melmi i ilul?
3. Anda ilul?
4. Ayen i as-tsemma setti-s Furulu?
5. Acu©er i t-Ÿemmlen akk deg uxxam?
10
se
Ta
f tit
Amqim ilelli
Tagzemt 1ut
£er imedyaten:
l Nekk isem-iw Furulu.
l I Kemm a taqcict, isem-im?
Di tefyirt : nekk isem-iw Furulu .
1. I wumi yettmeslay furulu mi d-yenna "nekk isem-iw..."?
2. Acu i d-sskanen wawalen-agi : nekk, kemm?
3. Anwi awalen i nessenfel yis-sen?
Awalen-agi qqaren-asen : imqimen udmawanen.
Ad cfu$
Amqim udmawan ilelli yemmal-d:
- Win yettmeslayen : Nekk, nekkni, ...................
- Win iwimi ttmeslayen : keáá, kunwi, ...............
-Win i©ef ttmeslayen : Netta, nutni .....................
Ilu$©ma
Derrer imqimen udmawanen ilelliyen.
Ameddakkel-iw netta d gma-s, ruŸen ©er tŸanut, u©en-d a©rum d yigumma.
Nekk akked keáá werãin nemsefham.
Nekkni s warrac n Lezzayer ur a©-yezgil yiwen.
Kunemti s tlawin ten©a-kent tasa.
Uguren, d nutni i ten-id-ixellqen, i ten-ittqabalen d nekkni.
Err amqim udmawan ilelli iwatan.
.......... nruŸ ©er yilel ma d ............ truŸem ©er udrar.
...........tusi¤-d zik, daymi i ten-id-temlale¤.
...........walant asaru-nni Amacahu.
TŸemmlemt i¤es ..........., ma d .............nezga d cc©el.
Aru tifyar-agi tbeddle¤ amqim " nekk " s "nekkni ",
" keáá " s " kunwi".
Keááini ruŸ, nekk ad qqime©. Anef-iyi d yi©ed asemma¤
Nekk d amdan ur yefhim yiwen.
13
ris
Av
Ase
nfar 1
u
Mulud M¦EMRI
Mulud M¦EMRI d amaru. Ilul di Tewrirt n Mimun deg Wat-Yani deg useggas 1917.
Yemmut ass n 26 di furar 1989 di ¦in-Ddefla. Yem¤el di taddart-is. Mulud M¦EMRI
yefka azal i tutlayt d yidles n tmazi©t. Yura a™as n yidlisen ama s tefransist ama s tmazi©t.
Gar-asen : Isefra n si MuŸend u MŸend, Isefra iqdimen n Leqbayel , Tajerrumt n tmazi©t,
Amawal n tmazi©t tatrart, Ahellil n Tgurarin, Tawrirt yettwattun, Tazegrawt, Yenna-as
ccix MuŸend ....atg.
Asegzi n wawalen
Amaru : d win yettarun idlisen( tiktabin)
Isestanen
1- Anwa i d Mulud M¦EMRI ?
2- Anida ilul?
3- Melmi ilul?
4- Melmi yemmut?
5- Anda yem¤el?
6- Acu yura?
14
Tagzemt 1ut
efru
s
A
A lxir-iw
A lxir-iw a lxir inu
Mmi deg yirebbi inu
˜rez-iyi-t a baba inu
Ad iããuãeg irennu
A lxir-iw...
A lxir-iw tagut tufrar
I™ij yu©-d isummar
S lferŸ ad k-ge© ay urar
S§i© wukud ad nurar
A lxir-iw
A lxir-iw lhemm i§ya
Mmi iwwe¤ d ameksa
˜rez-iyi-t a bab n lqedra
Yis-s teããuãeg lŸara
A lxir-iw...
Seg yisefra n at zik
n Rem¤an AT MENSUR
15
ris
v
A
Ase
nfar 1
u
Asmi kecme£ £er u£erbaz
Cfi© amzun d i¤elli, ©ef wass amezwaru mi kecme© ©er u©erbaz.
D tanezzayt, baba yu©al-d si tejmae§t. Qqime© d tama n lkanun. ¨ef yinyen ittewwa
uyefki. Allen-iw tteqqnent si naddam ma d ta§ebbu¤t-iw tuki. Maca akken kan i d-yen™eq
baba yekkes-iyi la„-nni akked naddam-nni.
Yenna-as baba i yemma : "¨iwel, ©iwel. Ha-t-an yexmumi akk, t©ile¤ ad t-yeqbel
uselmad akkagi !
- Ula d iselsa-s umsen. Ahat ad nerãu kan ar azekka. Ad as-ssirde© iselsa-s akked
tbernust-is.
- Azekka, ad yaf imekwan ttwa™™fen.
- Tessared-iyi yemma, syin yewwi-iyi baba ©er u©erbaz.”
Mulud FER¦UN,
Asegzi nwawalen
Tanezzayt : tasebŸit
Isestanen
1. Ayen i as-yecfa uqcic i wass amezwaru mi iruŸ ©er u©erbaz?
2. Ay©er ur teb©i ara yemma-s ad iruŸ mmi-s ©er u©erbaz ass-nni?
3. I baba-s melmi i yeb©a ad yekcem mmi-s ©er u©erbaz?
4. Acu©er?
18
D tasuqilt
Tagzemt tis 2
rawalt
i
T
Isekkilen: f, j, l, m, n
Tafelwit
adlis
azmam (alug)
anelmad
Ad akze£ isekkilen
→
→
→
→
→
Tafelwit
Ajerri¤
Adlis
Azmam
Anelmad
F, f, fa
J, j, ja
L, l, la
M,m,ma
N , n, na
Tal£iwin n yisekkiler
F
J
L
M
N
f
j
l
m
n
Ilu©$ma
Err deg yilmawen
a....a...
asi....
yiwet si tergalin-a : f, j, l, m, n.
ta....rut
a...rad
i....es
a.....ger
i...di ta...u...ast
u.....
i.....i
Af-d 10 n wawalen s yisekkilen-a : a, i, u, e, f, j, l, m, n.
Semyezwer akken iwata isekkilen tsuff©e¤-d awalen
[m,a,l,i],
[i,i,n ] [ e, m, l, i] [f, l, e, i]
19
jerrumt
a
T
Ase
nfar 1
u
Isem : amagnu d umaØlay
agadez
iselsa
taf¤ist
Azekka-nni , d ass n ugadez . Yewwi-iyi jeddi ˜med ©er ugadez n Tizi-Uzzu i wakken
ad d-a©e© iselsa ara lse© s a©erbaz.
Isestanen
1. Acu d-mmalen wawalen : agadez, iselsa , taf¤ist ?
2. Awal " taf¤ist " yemmal yiwet n tef¤ist kan ne© kra n wayen yes§an uzzal d
ufus yerna tteddzen yis-s ?
3. Acu d-mmalen wawalen-agi : aqcic , tazemmurt, izem , axxam ?
4. Acu d-mmalen wawalen : ˜med , Tizi-Uzzu ?
5. Deg wacu i mgaraden d yismawen : agadez , iselsa , taf¤ist ?
Ad cfu$©
1- Isem d awal yemmalen amdan ne© a©ersiw ne© ta©awsa. Ta©awsa tezmer ad tili :
a- d ayen i nettwali : amdan , im©i, a©ersiw...
b- d ayen ur nettwali ara: tilelli, talwit, asemmi¤, a„©al ...
2- Yella yisem amagnu : yemmal ta©awsa
3- Yella yisem ame„lay : yemmal : - isem n umdan ... . - isem n umkan .
Ilu$©ma
kkes-d isem seg tefyar-agi.
- Win yeb©an ad i©ellet deg useggas, yezre§ irden, win yeb©an ad i©ellet yal
aseggas, ye„„u isekla, win yeb©an ad i©ellet lebda, yesselmed tarwa-s.
Err yal isem deg umkan-is di tfelwit i d-iteddun :
argaz, tame™™ut, uccen, awtul, tazdayt, a©rum, abrid, la„, asirem, targit, tadukli
Ta©awsa i nettwali
.................................
Ta©awsa ur nettwali
.................................
Err yal isem deg umekan-is di tfelwit i d-iteddun :
jeddi, adfel, adrar, Fransa, Tin-hinan, ultma, gma, Mazi©, ˜med, aqrab, tane©rit,
adlis, aman, Lezzayer .
20
Isem amagnu
Isem ama„lay
.........................
.............................
Tagzemt tis 2
efru
s
A
Mmuggre£ BubriÌ
Mmugre© Bubri™
Ibubb taculli¤t
Aniwer a Bubrit
©er tmurt Ugawa
Acu ara d-tawi¤
D irden d nne§ma
Irden d izellafen
Mmi d ssmid yufafen
A lxir-iw...
Seg yisefra n at zik
n Rem¤an AT MENSUR
Isestanen
1- Ayen ibubb Bubri™ taculli¤t?
2- Acu yewwin Bubri™ ©er tmurt Ugawa?
3- Anwa yettmeslayen deg u¤ris-a?
4- Acu©er tcuba tme™™ut mmi-s ©er ssmid yufafen?
23
Ase
nfar 1
u
D nekk ara yarun
Ilu©$ma
Smed ilmawen s wawalen a : imru, azmam, tasdart, taynust.
Ass-nni amezwaru di tesmilt , ddme©-d ........ azegzaw ,uri© isem-iw ©er .......
Uri© da©en azemz n wass-nni . Isuter-a©-d uselmed ad d-nessken allalen akk
i d-nu©. Mli©-asen-id ......,
Yal tafyirt, err-as tugna i as-iwatan:
Masin ha-t-an di tnedlist netta d baba-s.
Masin yesskan-d i yemma-s ayen i d-yu© : iselsa , agra , izmamen...
Masin iteddu ©er u©erbaz
24
Ase
rawalt
i
T
nfar 1
u
Isekkilen : s, r, z, y, w.
Sikked tugniwin te©re¤-d isem nsent.
Tisura
izi
aruy
uraw
¨er-d awalen-a : argaz, awal, izem, ayla.
Qqen ger wawalen i§edlen :
- Agraw
- Azal
- Tamurt
- Ayefki
azal
ayefki
agraw
tamurt
Ad aru£
R
S
W
Y
Z
r
s
w
y
z
Ilu$©ma
Err di twinest
isekkilen r, s, z, w, y, yellan deg wawalen-a :
ayen, azekka, awren, tasa, ayla, yemma, crew, azrem, ussan.
Smed awalen s tergalin-a : r, z, s, w, y.
a..al, i..i, aw..en, a..ger, afu.., a..efki.
26
Tagzemt tis 3
Tasedda
Nekk qqaren-iyi Tasedda. D tanelmadt deg u©erbaz amenzu n
taddart-iw. ˜emmle© ad ©re© idlisen n tmucuha. Ttwali© unu©en yettembiwilen
i d-yett§eddin di tili„ri. Deg wussan n usgunfu tturare© tixxamin ne© alqafen.
˜emmle© da©en ad wali© deg uselkim iwnes-ussid i d-yesskanen i©ersiwen.
Asegzi n wawalen
Asgunfu : aste§fu
Isestanen
1- Tasedda d taqcict ne© d tame™™ut?
2- Suffe©-d seg u¤ris tafyirt i d-yemmalen ma d taqcict ne© d tame™™ut.
3- Acu i tŸemmel Tsedda?
4- Anwi uraren i tŸemmel?
27
je
a
T
Ase
rrumt
nfar 1
u
Isem : tawsit
£er imedyaten
l Amastan d aqcic.
l Tasedda d taqcict.
l Tasedda tessawal-as-id setti-s tamacahut n Briruc.
l Mi ye©li yi™ij issefqad Umastan i tqerracin-is.
1- Isem amezwaru " aqcic " qqaren-as : isem amalay
2- Isem wis sin " taqcict " qqaren-as : isem unti.
3- Isem tamacahut, d unti ne© d amalay ? Nezmer ad as-nbeddel tawsit ne© ala?
4- Isem i™ij, d unti ne© d amalay ? Nezmer ad as-nbeddel tawsit ?
Ad cfu$©
Isem di tmazi©t is§a snat n tewsatin : amalay (aqcic ) akked wunti (taqcict).
Llan kra n yismawen s§an yiwet n tewsit kan : zemren ad ilin d untiyen kan
(tamemt) ne© d imalayen kan (a©rum).
Ilu©$ma
Smel di tfelwit yellan s-wadda ismawen-agi: argaz, tala, a©rum, ageffur,
tamurt, tara.
Amalay
Unti
Ger yismawen i d-nefka, wali ma s§an akk unti d umalay ne© llan wid yes§an
kan unti ne© amalay kan :
- Tanelmadt
- Ass
- Taddart
- Uccen
Af-d s-©ur-k / s-©ur-m, sin yismawen yes§an unti d umalay.
28
se
Ta
Tagzemt tis 3
f tit
Ana
Tarda
Deg uxxam, awal sin ad iyi-d-inin " RuŸ sired ifassen-ik ! RuŸ sired i¤arren-ik !
RuŸ sired tu©mas-ik ! "
Rachid ¦ELLIC
- D acu i as-qqaren wat-uxxam i mmi-tsen ?
- Anwi awalen i ssexdamen ?
- Melmi i nessexdam awalen-ina ?
⇒ At-uxxam ssexdamen imyagen ruŸ sired i wakken ad snedhen mmi-tsen.
- Ger yimqimen ilelliyen, af-d anwa udem i nezmer ad nessendeh. Err ticre¤t (+)
sdat-s.
Imqimen ilelliyen
Ticre¤t
Nekk
Keáá
Kemm
Netta
Nettat
Nekkni
Nekkenti
Kunwi
Kunemti
Nutni
Nutenti
Ad cfu©$
Amyag mi yefti ©er wana¤, d asendeh i nessendah yis-s. Ana¤ ifetti d
wudem wis2 kan (amalay d wunti), ©ur-s : keáá, kemm, kunwi, kunemti,
acku d wigi kan i nezmer ad nessendeh.
Ilu©$ma
Akez anwi i d imyagen swayes i nezmer ad nessendeh :
- I¤fer mmi-s ©er lexla, yenna-as : " U©al s axxam, ini-as i yemma-k ad ak-idtefk imekli ".
- Yeááa lmal, yefreŸ bab-is.
- Tenna-as tyazi¤t : " Anfet-asen i warraw-iw ! "
- Tenna-as yemma-s i Briruc : " Eáá imensi ne© ad as-ini© i u§ekkaz ad
k-iwwet ".
Ha-ten-a yimyagen, sefti-ten akken ara tesnedhe¤ yis-sen :
Twala¤, teááamt, turam, ad tesle¤.
29
Ase
efru
s
A
nfar 1
u
A tiwiziwin
A tiwiziwin
Huzzemt afriwen
Tura d tameddit
LeŸwal d ilmawen
Anfemt i wanu
A sut u©balu
I™ij i©li iruŸ
Idda d umalu
A sut u©balu
Huzzemt ifassen
I™ij i©li iruŸ
Idda d yisaffen
A§eqqa a§eqqa
Ad immed meqqa
A Sidi Rebbi
â§el lbaraka
Seg yisefra n at zik
n Rem¤an AT MEN¢UR
Isestanen
1. Iwumi yettmeslay umedyaz ?
2. Acu xeddment ?
3. Acu i asent-yessuter ?
30
Tagzemt tis 3
D nekk ara yarun
Smed tifyar s wawalen-a : asafag,
ayis, idlisen, tt§ummu©.
˜emmle© ad rekbe© ©ef ...........
Mi ara ruŸe© ©er yilel, ..................
Asmi ara inige©, ssarame© ad ddu© deg ............
Taqcict-a, tŸemmel ad t©er ...............
Smed tifyar s wawalen-a : ti„gi, isura, Mazi©.
Nekk, isem-iw .............., kkre©-d di taddart, Ÿemmle© ad rzu© ©er ................ n
Yi§ekkuren. Mi rezzfe© ©er temdint ttwali©-d .............. di ssinima.
31
Ase
nfar 1
u
Ad ktazle$© iman-iw
Wali ma tzemre...
1. Ad teswesne¤ iman-ik?
2. Ad d-tmeslaye¤ ©ef yimdanen ni¤en?
3. Ad d-tefke¤ isem nsen?
4. Ad d-tefke¤ a©ara nsen?
5. Ad d-tefke¤ azemz n tlalit nsen?
6. Ad d-tefke¤ tansa nsen?
7. Ad d-tesmerse¤ awalen swayes i nzewwir deg usewsen?
8. Ad d-tmeslaye¤ ©ef yiwen s utram?
Melmi i tettafe iman-ik? mi ara...
1. ...txeddme¤ weŸd-k ?
2. ...txeddmem di sin ?
3. ...txeddmem d agraw ?
4. ...txeddme¤ d yinelmaden n tesmilt akken ma llan ?
Muqel ma tzemre...
1. Ad takze¤ amyag?
2. Ad d-takze¤ isem amagnu?
3. Ad d-takze¤ isem ama„lay?
4. Ad d-takze¤ ana¤?
5. Ad d-takze¤ tawsit n yisem?
6. Ad taru¤ isekkilen te©ri¤ akken iwata di yal tagnit n tira?
32
Ih
Ala
nfar wis 2
e
s
A
1. ad issine$© ismawen n yi©$ersiwen
2. ad issine$© ad d-gelme$© i©$ersiwen.
3. ad d-awi$© awal ©$ef tudert n yi©$ersiwen
Tagzemt
A¤ris
Tajerrumt
Taseftit
Tirawalt
Asemmi n - LewŸuc n te„gi Isem :
yi©ersiwen - Tirza ©er unanar am¤an
Amatar
Tirgalin: c, q, ©,
udmawan x.
Aglam
nsen
- Izem
- Ifis
Afeggag Tirgalin :
n umyag b,d,g,k,t
Tudert
nsen
- Tudert n
yizmawen
Isem : addad Izri
-Tudert n yifisen
Arbib
Tufayin : ¤, ™, „.
Tagzemt 1ut
A M A WA L
Izem
Tafunast
Ikerri
Tawtult
Anzi
Abare£
Ayazi
Uccen
Ta£at
Ilu
Amayas
Amde£
Ifis
Amcic
Azrem
A£yul
Inisi
Aydi
Agi
Amej£ud
35
Ase
nfar wis
2
Lew§uc n teØgi
Di zzman amezwaru, nnejma§en lewŸuc; mesgallen ur u©alen ad myeááen. Rran izem
d agellid fell-asen. Rran tilas d yinigan: wa ur yettawe¤ wa.
Izem yezde© ti„gi tameqqrant netta d wuccen, d yilef, d tewtult, d tyazi¤t akked tfunast;
llan akk d ixeddamen-is: ilef, yeggan fell-as; uccen, yeddal yis-s; tawtult, isummut-itt;
abare©, yettagem-as-id aman; a©yul, izeddem-as-id is©aren; tayazi¤t, tettarew-as-id
timellalin; ma d tafunast, tettakk-as-id ayefki.... Ala uccen ur nefriŸ ara.
Brahim ZELLAL Seg : le Roman du chacal
FDB,1964
Isestanen
Ayen d izem i rran d agellid ?
Anwi i©ersiwen i ized©en yid-s?
Acu i ixeddem yal yiwen deg-sen?
36
Tagzemt 1ut
awalt
Tir
Isekkilen: c, £, q, x,
Ad muqle£ tugniwin, ad d-ini© d acu d-mmalent.
uccen
a©erda
aqjun
tixsi
Ad d-£re£
A©rum
Icuba©,
amcic
acruf,
aqerruy
i©i,
axxam
a©enja,
C
¨
Q
X
c
©
q
x
abuqal,
aqrur.
Ad aru£
Ilu$ma
Qqen ger wawalen i§edlen
A©rum
Aqerdac
Axenfuc
Iciwi
Axenfuc
Iciwi
Aqerdac
A©rum
Sdukkel awalen yes§an isekkilen i§edlen :c, §, q, x, deg umku„-agi.
I©i,
a©yul, acruf,
aqahwi, ixmir,
Aqfal, acbayli, aqendur, taxabit, taxerrubt,
Smed awalen-a s tergalin : c, ©, q, x.
a..ebbub, a..rab,
yen..ef,
a...enfir, a..acfal, af..al,
a...urar,
a..rab,
axrib, iclem,
tacelŸit
am..ar,
awina...
a..enfuc
a...edmir.
Derrer isekkilen i te©ri¤ ass-a
Taqucci¤t, taqacuct, a©enja, axlenã, ixef,
©ef, adrar, uffur,
Tamendit tamasit, agdaz, acengu, takatut, ise©, alemsir
Ifecka,
azwel,
amu¤in, akafu, tamettant, afniq
37
Ase
rrumt
Taje
nfar wis
2
Isem : aman
Imedyaten
l Nnejma§en lewŸuc.
l Rran izem d agellid fell-asen.
l Tayazi¤t tettarew-as-id timellalin..
1- ¨er imedyaten tekkse¤-d ismawen.
2- Deg wacu mgaraden yismawen-agi : izem, izmawen ?
3- Acu n umgired yellan ger yismawen : tamellalt, timellalin?
l Mi ara yili yiwen i yellan neqqar-as : asuf ; ma llan si sin d asawen neqqar-as : asget
Md : izem : d asuf - timellalin, lewŸuc d isegten.
Ad cfu$
Isem d awal yemmalen : amdan, ta©awsa, a©ersiw... ©ur-s sin yim¤anen:
- Asuf: argaz (yiwen)
- Asget : irgazen (si sin d asawen)
Ilu$ma
Efk-d asget
- am©ar ...
- tam©art ...
- abrid...
- afud...
- a„ar...
n yismawen-a .
Smed tafelwit-agi .
Asuf
Am©ar
...
I™ij
...
Asget
...
iberdan
...
ulli
Efk-d asget n yismawen-a ternu¤-d tamawt
38
- tixsi
- seksu
- tafunast
- aman
- tame™™ut
- tizizwit
Tagzemt 1ut
Tirza £er unanar
Ifawas yerza ©er unanar n yi©ersiwen n Ben ¦eknun. Mi d-yu©al, isteqsa-t umeddakkel-is
Meqqran d acu i d-ye„ra dinna.
Meqqran: Ani©er truŸe¤ i¤elli?
Ifawas: I¤elli, ruŸe© ©er unanar n yi©ersiwen n Ben ¦eknun.
Meqqran: Acu i d-twala¤ dinna?
Ifawas : „ri©-d a™as n yi©ersiwen. Widak akk ttwali© di tili„ri, ufi©-ten dinna. Win i iyiiswehmen d ibki. Yeááa-a© akk tagella-nni newwi yid-ne©.
Meqqran : Isem nsen akk yi©ersiwen-agi?
Ifawas: Maáái d kra: izem, abare©, uccen, ta©a¤t, ikerri, amayas, ilu, amde©, anzi¤,
anhil, awtul, ibki, ifis...
Isestanen
1. Ani©er iruŸ Ifawas?
2. Anda i d-yezga unanar-agi?
3. Acu i d-iwala dinna?
4. Ayen ala i yibki kan iwumi yefka ad yeáá?
5. Anwi i©ersiwen ger wid n unanar i yettidiren d umdan?
6. I wiya¤ ni¤en anda ttidiren ihi?
7. Ay©er i ten-id-wwin ©er unanar ihi?
39
Ase
Taseftit
nfar wis
2
Amatar udmawan
Ad kemle$ tifyar
l Yezde© di te„gi
l Yezde© wuccen di te„gi
.......... wuccanen.
.......... tuccent.
1- Derrer imyagen yellan di tefyar-agi.
2- Sefti amyag "zde©" d wudmawen ni¤en.
3- "yezde©, zed©en " " tezde© " d imyagen. D acu i d-yemmalen aya ?
4- D acu i yettbeddilen deg umyag? Ay©er?
5- Sefti amyag "ali" d wudmawen akk.
Uli© ...
6- Acu yemmal wayen akka yettbeddilen deg umyag?
7- Amek i as-sawalen ?
Ad cfu$
Amyag d awal yemmalen tigawt ne© ta©ara.
Amyag mi yefti, yettili deg-s wayen i d-yemmalen win ixedmen tigawt :
d ayen iwumi neqqar amatar udmawan. Md : uli© ... " ©" d amatar
udmawan
Tuli¤ " t...¤" d imataren udmawanen
Yuli "y " ... d amatar udmawan
Ilu$ma
Suffe©-d imyagen yellan di tefyar-agi.
Izem yu©al d agellid fell-asen.
Tafunast tette„„eg.
Tawtult yessummut-itt.
Muqel amedya amezwaru n tfelwit tkemmle¤ akken.
Amyag
Amatar udmawan
Amqim ilelli
Tedda
Yeááa
Nerwel
Ff©en
Tsawle¤
Yugi
t...
nettat
Sefti amyag "ffe©" d yimqimen-agi.
40
Nekk
Keáá
Netta
Nettat
Nekkni
Kunwi
Tagzemt 1ut
Asefru
Ers-d ay ies
Ers-d ers-d ay i¤es,
Mmi-tne© yeb©a ad ye™™es,
Awer ya¤en, awer yehlek,
Ers-d ers-d a naddam,
Mmi d amgud n rremman,
Awer ya¤en, awer yehlek,
Ala seŸŸa d tezmert yeqwan,
Ttuha ay imeksawen,
Ma ur twalam ara uccen,
Yewwi izimer d aksas,
Itbe§-it mmi yekkes-as-t,
Mmi yewwi-d ikesman,
Uccen yewwi i©eswan.
Ccna n uzuzen
41
Ase
nfar wis
2
D nekk ara yarun
- Seq§ed
tifyar-agi terre¤-tent i tugniwin iwatan.
- tzerzert umayas deffir yettazzal
- teydit arraw-is tessuttu¤.
- aksum yuker wuccen.
- tme™™ut akraren teksa.
Mmeslay-d s kra n tefyar ©ef u©ersiw i tŸemmle¤.
Seq§ed awalen tsuff©e¤-d tifyar.
- izem - di te„gi - d a©ersiw - d agellid n lewŸuc - yettidir - d netta - i.
42
Tagzemt tis 2
Avris
Izem
Izem d a©ersiw n te„gi. ¨ur-s tafekka d tuntimt, d ta©ezzfant. Aqerruy-is
d ameqqran, d amubrin, ma d tiqejjirin-is d tiwezzlanin. Di te©zi, ad yes§u ger 1,5m ar
2,5m. Ma di tiddi, yes§a azal n 1,20 m. Ta„eyt-is, ad tili ger 150 ar 250 kg. Aqerruy-is,
amger¤-is d tuyat-is dlen akk s wan„aden.
Ti©mi ines d awina© d uwras. Tifednin-is s§ant accaren d umsiden, d i©ezzfanen. Izem
yezmer ad yidir alamma d 12 n yiseggasen.
Asegzi n wawalen
- Tuntimt : teãhed
- Ti©mi : amellal, aberkan, azegga©, awra©...
Isestanen
- Acu i d-yeglem umeskar n u¤ris-agi ?
- Mi d-yemmeslay ©ef yizem, ibder-d a™as n yiferdisen n tfekka-s. Acu-ten ?
- Amek i d-yeglem yal aferdis ?
Ala$mu
Mi ara te©re¤ a¤ris-agi, smed takar¤a i d-iteddun:
A©ersiw :
Tanzagt n tudert :
Tafekka :
Lqedd :
Ta„eyt :
Ti©mi :
Tiqejjirin :
Accaren :
Te©zi :
Aqerruy :
43
Ase
Tirawalt
nfar wis
2
Isekkilen: §, h, Ÿ
a›arus
ahicur
i§iqel
A§arus
¦
-
§
Ahicur
H
-
h
IŸiqel
˜
-
Ÿ
Tal$iwin n usekkil
H
h
˜
Ÿ
¦
§
H
h
˜
Ÿ
¦
§
Ilu$ma
1- Semyezwer isekkilen tsuff©e¤-d awalen :
i-d-l-§
u-h-l
a-i-h-l
l-Ÿ-a-u-i
a-i-j-m-§-e
2- Qqen tisawalin tsuff©e¤-d awalen :
Tasawalt 1 ut
- A§
- UŸ
- Yel
- IŸ
- A§
- AŸ
- TaŸ
- Tah
44
Tasawalt tis 2
- ha
- der
- bar
- bac
- bult
- rawt
- diq
- rur
Tagzemt tis 2
jerrumt
a
T
Arbib
£er imedyaten
l Izem yes§a aqerru d ameqqran, i¤arren d iwezzlanen maca d izuranen.
1. I wacu-ten wawalen-ina yettuderren ?
2. D acu i a©-id-mlan ?
3. Anwi imyagen iseg d-kkan?
4. Acu i as-nerna i umyag akken ad d-ff©en wawalen-ina?
Ad cfu$
Arbib d awal yemmalen amek iga kra. Ittekk-d urbib seg yimyagen n t©ara
( wid yemmalen amek iga kra).
Imedyaten : - izwi© → azegga©,
ibrik → aberkan,
ihriw → ahrawan,
imlul → amellal,
ir„ig → ar„agan / amer„agu
Ilu$ma
Akez irbiben yellan di tefyar i d-iteddun
l Yeááa a©rum d aquran.
l Yeááa a©rum yeqqur.
l Acebbub-is aberkan, tebra-as ©ef tuyat-is; tecbeŸ, temleŸ.
l Teááur te©zuyt d leŸcic azegzaw.
l Wwi©-d aberhuc d aqahwi.
Suffe©-d irbiben seg yimyagen i d-iteddun.
l Iwri©, bren, icbiŸ, er„
a- Ger yimyagen i d-iteddun, af-d anwi iseg nezmer ad d-nessuffe© arbib.
l Eáá, a„ay, wali, ini, ihriw, azzel, ifsus, ruŸ, imsus, imri©, anef, rwel.
b-Err di tefyar irbiben i d-tufi¤ seg yimyagen-a.
45
Tagzemt tis 2
Taseftit
Afeggag n umyag
£er-d amedya-agi
l Izem yeááa.
- Kemmel i tefyar-agi:
l Tawtult ..................
l Izem d wuccen ..................
l Tawtult d tsekkurt.............
1. Suffe©-d imyagen
2. Kkes-d amatar udmawan.
3. Acu i d-yeggran deg umyag?
Ü Ayagi i d-yeggran deg umyag qqaren-as : afeggag.
Ad cfu$
Amyag mi ara yefti, ttilin deg-s sin yimuren: amatar udmawan akked
ufeggag n umyag. Mi nekkes amatar itt©imi-d ufeggag. Amedya:
Yeááa
* Y= amatar udmawan
* àáa = afeggag n umyag
Ilu$ma
1- Smed ilem:
-Izem yezde© ti„gi tameqqrant
-Tawtult ... ti„gi tameqqrant
-Izem d wuccen ... ti„gi tameqqrant
-Tawtult d tsekkurt ... Ti„gi tameqqrant
2- Kkes-d imyagen seg tefyar i d-iteddun tsemde¤ tafelwit-agi:
l Azger ye§qel gma-s.
l Yeááa lmal, yefreŸ bab-is.
l Nnu©en yi©erdayen di lbext n umcic.
l Yekcem wuccen taqe¤§it.
l Ma yes§a uqjun tim„in, b©an-t akk medden i nnesba
Amyag
Amatar udmawan
Afeggag
47
Asefru
Ase
nfar wis
2
A£yul
A lmerkub acŸal telhi¤
Asmi tett§ebbi¤
Bab-ik le§tab inqes-as
****
Tett§ebbi¤ am uzal am yi¤
Yal le§tab telli¤
Yerna u§ekkaz d a§essas
***
Tura ikfa lŸal-ik te§yi¤
Ad k-ããen i usemmi¤
Yekfa lxir deg yiwen wass
RabaŸ S¦IDANI
Seg tesfift
48
Tagzemt tis 2
D nekk ara yarun
Aru acu i twala¤ ddaw yal tugna am umedya amezwaru
Aqjun aberkan
..................
..................
..................
..................
..................
Smed s urbib iwatan : ameqqran, amubrin, a„ayan, amec™uŸ, a©ezzfan
Aqerru n yizem
d ..........................
aqamum n yibellireã
d .............................
Amcic d...................
ilu d .....................
Ayazi¤....................
Ayazi¤
1- Smed ilmawen s wawalen ara d-tafe¤
Ikerri d a©ersiw yettidiren deg .................. Tafekka-s tdel s ..................
.................. Aqerruy-is d .................., yes§a acciwen .................. . Iqejjiren-is
d..................
49
Ase
50
nfar wis
2
A©lif n Usedwel A©elnaw
t
m
n
azi$t
s
i
l
d
A
Sw4M
Aseggas wis 4 n Ulmud Amenzu
Imeskaren :
* ˜ERRUC Muhub
* LEWNIS A§li
* ¦ACUR Rem¤an
* KEBIR Buse§d
2010-2011
ISBN : 9947-20-423-05
MS : 407/05
Dépôt légal : 2005-673
AGBUR
Asenfar
Agatu n ulmad
Tagzemt
1
01
Sb.07
2
I¤risen
-
Furulu
sb.10
M§emri sb.14
Asefru : A lxir-iw
sb.15
-
Aheggi n tu©alin s
a©erbaz
sb. 21
Asmi kecme© ©er
u©erbaz
sb. 18
Asefru : Muggre©
Bubri™ sb.23
-
3
4
02
Sb.33
5
6
7
03
-
- Ti„gi n lewŸuc sb. 34
-Tirzi ©er unanar sb. 37
Asefru : Ers-d ay i¤es sb. 39
-
Izem sb.41
Ifis sb.44
Asefru : a©yul sb.46
- Tudert n yizmawen sb. 48
- Tudert n yifisen sb.51
- Asefru : A§eqqa n
yired
- Ibki d uslem sb.57
- Tayuga temmeáá ...
sb.60
- Asefru : Tayazi¤t d...
sb.62
-
Sb.56
Amastan sb.25
Tasedda
sb.28
Asefru : A tiwiziwin
sb.30
8
-
9
-
-
-
Abare© d wa¤il sb.64
Ameyyez qbel
aneggez sb.67
Asefru : Ssendu sb.69
Ayazi¤ d wuccen
sb.71
Neyya tugar tixidas
sb. 74
Asefru : A mmi §zizen
sb.77
AGBUR
Iferdisen n tutlayt
Tirawalt : ti©ra : a, i, u, e.
sb.11
Tajerrumt : awal. sb.12
Taseftit : amqim ilelli sb.13
Afares s tira
Asewsen n umdan
Sb.16
Tirawalt : tirgalin : f, j, l, m, n.
sb.19
Tajerrumt : isem amagnu d
uma„lay sb.20
Taseftit : amyag sb.22
Ameslay ©ef unekcum
©er u©erbaz
Sb.24
Tirawalt : tirgalin : r, s, w, z,
y. sb.26
Tajerrumt : isem : tawsit
sb.27
Taseftit : ana¤ sb.29
Ameslay ©ef yiramen
n ugrud
sb.31
Tirawalt : tirgalin : c, q, ©, x.
sb.35
Tajerrumt : isem : am¤an
sb.36
Taseftit : amatar udmawan
sb.38
Aglam n yi©ersiwen
Sb.47
Tirawalt : tirgalin : ¤, ™, „.
sb.49
Tajerrumt : addad sb. 50
Taseftit : izri sb. 52
Ameslay ©ef tudert
n yi©ersiwen
sb.54
Tirawalt : tirgalin : b, d, g, k,
t. sb.65
Tajerrumt : amqim awsil n
yisem sb.66
Taseftit : urmir ussid sb.68
Tirawalt : tussda sb.65
Tajerrumt : tinza© sb.66
Taseftit : urmir s "ad" sb.68
Sb.32
Asewsen n yi©ersiwen
Sb.40
Tirawalt : tirgalin : h, Ÿ, §.
sb.42
Tajerrumt : arbib sb.43
Taseftit : afeggag sb.45
Tirawalt : tirgalin : á, ã, tt.
sb.58
Tajerrumt : amernu sb.59
Taseftit : amyag n t©ara sb. 61
Aktazal
Sb.55
Aseqe§ed n tenfusin
Sb.6
Tuqqna ger tefyar d tugniwin
Sb.70
Tira n tenfusin
Sb.78
Sb.79
Tazwart
I keáá ay anelmad
Aql-ik deg Useggas wis 4 n Ulmud Amenzu maca d aseggas-ik amezwaru deg
ulmad n tmazi©t.
D wagi i d adlis ara tesxedme¤ aseggas-agi di tmazi©t. Yis-s ara tlemde¤ ad dtmeslaye¤ ©ef yiman-ik, ©ef yimeddukkal-ik, ©ef takat-ik, ©ef u©erbaz-ik akked
temna¤t ideg tettidire¤. Yis-s ara tlemde¤ ad te©re¤, ad taru¤. Yis-s ara ara tissine¤
a™as n t©awsiwin timaynutin.
Adlis-agi inek llan deg-s 3 n yisenfaren: asenfar amezwaru d takalast n tesmilt s
yismawen d tewlifin nwen. Asenfar wis sin d takalast n kra n yi©ersiwen yettidiren deg
umen„aw n tefriqt.
Asenfar wis 3 d amud n tmucuha ideg ara d-tgemre¤ a™as n tmussniwin d termiyin.
Yal asenfar llant deg-s 3 n tgezmin.
Yal tagzemt teddes akka :
l Ameslay ©ef tugna
l Ta©uri d tegzi n tira
l Almad n umawal s usemres n wa™as n tugniwin.
l Tirawalt
l Tajerrumt
l Ta©uri d tegzi n tira
l Taseftit
l Ccna d uzuzen
l Tira n u¤ris amec™uŸ
Nefren-d igburen itlayanen ara k-yilin d isulal i ulmad n tira d t©uri s yi¤risen
ime„„yanen. Nessaram s yi¤risen-agi ad tŸemmle¤ ta©uri. Nsedda-d deg-sen a™as n
tugniwin igerrzen ara k-yeswesnen idles-inek, tamurt-inek d uma¤al.
Imeskaren
Tal©iwin n ugemmay
Asekkil ameqqran n tira s tmacint
A B C
Q ¨ R
D ¥
S
E F G
¢ T š
H ˜ I J K L M
U W X Y Z ª ¦
N
Asekkil ame„„yan n tira s tmacint
a b c d ¤ e f g h Ÿ i j k l m n
q © r £ s ¡ t ™ u w x y z „ §
Asekkil ameqqran n tira s ufus
A B C D ¥ E F G H ˜ I J K L M N
Q ¨ R R S ¢ T T U W X Y Z ª ¦Σ
Asekkil ame„„yan n tira s ufus
a b c d ¤ e f g h Ÿ i j k l m n
q © r £ s ¡ t ™ u w x y z „ §
nfar 1
e
s
A
u
1. Ad d-snekde$ iman-iw ne$ amdan niven
2. Ad d-mmeslaye$ $ef wasmi kecme$ $er
u$erbaz (amuken, ass amezwaru, allalen ….)
3. Ad d-mmeslaye$ $ef yiramen-iw
Tagzemt
A¤ris
Tajerrumt
Tasmuli
- Furulu
- M§emri
Ad dmmeslay
©ef wasmi
kecme©
©er u©erbaz
- Aheggi n tu©alin
©er
Isem : amagnu
u©erbaz
Ama„lay
- Asmi kecme© ©er
u©erbaz
Ad d-ini©
- Amastan
d acu
- Tasedda
i Ÿemmle©
Taseftit
Awal : asekkil, Amqim
tasawalt
ilelli
Isem : tawsit
Tirawalt
Ti©ra : a, i, u, e
a/e
Amyag
Tirgalin : f, j, i,
m, n,
ana¤
Tirgalin : r, s,
w, z, y.
Ase
nfar 1
u
Takalast n tesmilt nne£
Ad wali£, sakkin ad d-mmeslaye£
argaz,
tame™™ut,
aselmad
i©rem,
taqcict,
a©erbaz,
tasmilt,
anelmad,
taddart,
azadu©,
azeglal,
8
tasukt,
a©lad ,
u™™un
Tagzemt 1ut
Ad sle£, sakkin ad mmeslaye£
Ad nemyussan gar-ane£
Azul a Mayas ! Nekk d
Tilelli, zed©e© di ....
ad ©re© di tesmilt...........
Azul !
Nekk isem-iw Mayas.
Zed©e© di ... i kemm ?
Ad swesne£ ameddakkel-iw
Ma d wagi d Mayas,
ameddakkel nne© di
tesmilt
Tagi d tameddakkelt-iw
Tinhinan.
Akken kan i netturar.
.
Azul a Mayas !
FerŸe© a™as imi k-ssne©
Azul a Tinhinan !
9
Ase
Avris
nfar 1
u
NEKK D FURULU
Nekk isem-iw ...
Nekk isem-iw Furulu. Lule© deg useggas 1912, sin wussan uqbel amer¤il. Zed©e©
di Tizi-Hibel, di t©iwant n At MeŸmud deg wasun n At Dwala, di tmurt n Leqbayel.
Tsemma-iyi setti Furulu i wakken ur iyi-tta©en medden s ti™.
Imi d nekk kan i d aqcic deg uxxam nne©, Ÿemmlen-iyi akken ma llan. Baba, yemma
d yessetma teddun-iyi di leb©i. Setti, tesse£wa-iyi ti„idanin. ¦emmi, iŸemmel-iyi amzun
d mmi-s.
Mulud FER¦UN
D tasuqilt
Asegzi n wawalen
Amer¤il : d ass aneggaru n yennayer i d-yer¤el s-©ur furar akken
ad ine© tam©art i as-yeddan di nneqma.
Asun: tagrumma n t©iwanin yellan deg yiwet n temna¤t.
Isestanen
1. Isem-is uqcic-agi?
2. Melmi i ilul?
3. Anda ilul?
4. Ayen i as-tsemma setti-s Furulu?
5. Acu©er i t-Ÿemmlen akk deg uxxam?
10
se
Ta
f tit
Amqim ilelli
Tagzemt 1ut
£er imedyaten:
l Nekk isem-iw Furulu.
l I Kemm a taqcict, isem-im?
Di tefyirt : nekk isem-iw Furulu .
1. I wumi yettmeslay furulu mi d-yenna "nekk isem-iw..."?
2. Acu i d-sskanen wawalen-agi : nekk, kemm?
3. Anwi awalen i nessenfel yis-sen?
Awalen-agi qqaren-asen : imqimen udmawanen.
Ad cfu$
Amqim udmawan ilelli yemmal-d:
- Win yettmeslayen : Nekk, nekkni, ...................
- Win iwimi ttmeslayen : keáá, kunwi, ...............
-Win i©ef ttmeslayen : Netta, nutni .....................
Ilu$©ma
Derrer imqimen udmawanen ilelliyen.
Ameddakkel-iw netta d gma-s, ruŸen ©er tŸanut, u©en-d a©rum d yigumma.
Nekk akked keáá werãin nemsefham.
Nekkni s warrac n Lezzayer ur a©-yezgil yiwen.
Kunemti s tlawin ten©a-kent tasa.
Uguren, d nutni i ten-id-ixellqen, i ten-ittqabalen d nekkni.
Err amqim udmawan ilelli iwatan.
.......... nruŸ ©er yilel ma d ............ truŸem ©er udrar.
...........tusi¤-d zik, daymi i ten-id-temlale¤.
...........walant asaru-nni Amacahu.
TŸemmlemt i¤es ..........., ma d .............nezga d cc©el.
Aru tifyar-agi tbeddle¤ amqim " nekk " s "nekkni ",
" keáá " s " kunwi".
Keááini ruŸ, nekk ad qqime©. Anef-iyi d yi©ed asemma¤
Nekk d amdan ur yefhim yiwen.
13
ris
Av
Ase
nfar 1
u
Mulud M¦EMRI
Mulud M¦EMRI d amaru. Ilul di Tewrirt n Mimun deg Wat-Yani deg useggas 1917.
Yemmut ass n 26 di furar 1989 di ¦in-Ddefla. Yem¤el di taddart-is. Mulud M¦EMRI
yefka azal i tutlayt d yidles n tmazi©t. Yura a™as n yidlisen ama s tefransist ama s tmazi©t.
Gar-asen : Isefra n si MuŸend u MŸend, Isefra iqdimen n Leqbayel , Tajerrumt n tmazi©t,
Amawal n tmazi©t tatrart, Ahellil n Tgurarin, Tawrirt yettwattun, Tazegrawt, Yenna-as
ccix MuŸend ....atg.
Asegzi n wawalen
Amaru : d win yettarun idlisen( tiktabin)
Isestanen
1- Anwa i d Mulud M¦EMRI ?
2- Anida ilul?
3- Melmi ilul?
4- Melmi yemmut?
5- Anda yem¤el?
6- Acu yura?
14
Tagzemt 1ut
efru
s
A
A lxir-iw
A lxir-iw a lxir inu
Mmi deg yirebbi inu
˜rez-iyi-t a baba inu
Ad iããuãeg irennu
A lxir-iw...
A lxir-iw tagut tufrar
I™ij yu©-d isummar
S lferŸ ad k-ge© ay urar
S§i© wukud ad nurar
A lxir-iw
A lxir-iw lhemm i§ya
Mmi iwwe¤ d ameksa
˜rez-iyi-t a bab n lqedra
Yis-s teããuãeg lŸara
A lxir-iw...
Seg yisefra n at zik
n Rem¤an AT MENSUR
15
ris
v
A
Ase
nfar 1
u
Asmi kecme£ £er u£erbaz
Cfi© amzun d i¤elli, ©ef wass amezwaru mi kecme© ©er u©erbaz.
D tanezzayt, baba yu©al-d si tejmae§t. Qqime© d tama n lkanun. ¨ef yinyen ittewwa
uyefki. Allen-iw tteqqnent si naddam ma d ta§ebbu¤t-iw tuki. Maca akken kan i d-yen™eq
baba yekkes-iyi la„-nni akked naddam-nni.
Yenna-as baba i yemma : "¨iwel, ©iwel. Ha-t-an yexmumi akk, t©ile¤ ad t-yeqbel
uselmad akkagi !
- Ula d iselsa-s umsen. Ahat ad nerãu kan ar azekka. Ad as-ssirde© iselsa-s akked
tbernust-is.
- Azekka, ad yaf imekwan ttwa™™fen.
- Tessared-iyi yemma, syin yewwi-iyi baba ©er u©erbaz.”
Mulud FER¦UN,
Asegzi nwawalen
Tanezzayt : tasebŸit
Isestanen
1. Ayen i as-yecfa uqcic i wass amezwaru mi iruŸ ©er u©erbaz?
2. Ay©er ur teb©i ara yemma-s ad iruŸ mmi-s ©er u©erbaz ass-nni?
3. I baba-s melmi i yeb©a ad yekcem mmi-s ©er u©erbaz?
4. Acu©er?
18
D tasuqilt
Tagzemt tis 2
rawalt
i
T
Isekkilen: f, j, l, m, n
Tafelwit
adlis
azmam (alug)
anelmad
Ad akze£ isekkilen
→
→
→
→
→
Tafelwit
Ajerri¤
Adlis
Azmam
Anelmad
F, f, fa
J, j, ja
L, l, la
M,m,ma
N , n, na
Tal£iwin n yisekkiler
F
J
L
M
N
f
j
l
m
n
Ilu©$ma
Err deg yilmawen
a....a...
asi....
yiwet si tergalin-a : f, j, l, m, n.
ta....rut
a...rad
i....es
a.....ger
i...di ta...u...ast
u.....
i.....i
Af-d 10 n wawalen s yisekkilen-a : a, i, u, e, f, j, l, m, n.
Semyezwer akken iwata isekkilen tsuff©e¤-d awalen
[m,a,l,i],
[i,i,n ] [ e, m, l, i] [f, l, e, i]
19
jerrumt
a
T
Ase
nfar 1
u
Isem : amagnu d umaØlay
agadez
iselsa
taf¤ist
Azekka-nni , d ass n ugadez . Yewwi-iyi jeddi ˜med ©er ugadez n Tizi-Uzzu i wakken
ad d-a©e© iselsa ara lse© s a©erbaz.
Isestanen
1. Acu d-mmalen wawalen : agadez, iselsa , taf¤ist ?
2. Awal " taf¤ist " yemmal yiwet n tef¤ist kan ne© kra n wayen yes§an uzzal d
ufus yerna tteddzen yis-s ?
3. Acu d-mmalen wawalen-agi : aqcic , tazemmurt, izem , axxam ?
4. Acu d-mmalen wawalen : ˜med , Tizi-Uzzu ?
5. Deg wacu i mgaraden d yismawen : agadez , iselsa , taf¤ist ?
Ad cfu$©
1- Isem d awal yemmalen amdan ne© a©ersiw ne© ta©awsa. Ta©awsa tezmer ad tili :
a- d ayen i nettwali : amdan , im©i, a©ersiw...
b- d ayen ur nettwali ara: tilelli, talwit, asemmi¤, a„©al ...
2- Yella yisem amagnu : yemmal ta©awsa
3- Yella yisem ame„lay : yemmal : - isem n umdan ... . - isem n umkan .
Ilu$©ma
kkes-d isem seg tefyar-agi.
- Win yeb©an ad i©ellet deg useggas, yezre§ irden, win yeb©an ad i©ellet yal
aseggas, ye„„u isekla, win yeb©an ad i©ellet lebda, yesselmed tarwa-s.
Err yal isem deg umkan-is di tfelwit i d-iteddun :
argaz, tame™™ut, uccen, awtul, tazdayt, a©rum, abrid, la„, asirem, targit, tadukli
Ta©awsa i nettwali
.................................
Ta©awsa ur nettwali
.................................
Err yal isem deg umekan-is di tfelwit i d-iteddun :
jeddi, adfel, adrar, Fransa, Tin-hinan, ultma, gma, Mazi©, ˜med, aqrab, tane©rit,
adlis, aman, Lezzayer .
20
Isem amagnu
Isem ama„lay
.........................
.............................
Tagzemt tis 2
efru
s
A
Mmuggre£ BubriÌ
Mmugre© Bubri™
Ibubb taculli¤t
Aniwer a Bubrit
©er tmurt Ugawa
Acu ara d-tawi¤
D irden d nne§ma
Irden d izellafen
Mmi d ssmid yufafen
A lxir-iw...
Seg yisefra n at zik
n Rem¤an AT MENSUR
Isestanen
1- Ayen ibubb Bubri™ taculli¤t?
2- Acu yewwin Bubri™ ©er tmurt Ugawa?
3- Anwa yettmeslayen deg u¤ris-a?
4- Acu©er tcuba tme™™ut mmi-s ©er ssmid yufafen?
23
Ase
nfar 1
u
D nekk ara yarun
Ilu©$ma
Smed ilmawen s wawalen a : imru, azmam, tasdart, taynust.
Ass-nni amezwaru di tesmilt , ddme©-d ........ azegzaw ,uri© isem-iw ©er .......
Uri© da©en azemz n wass-nni . Isuter-a©-d uselmed ad d-nessken allalen akk
i d-nu©. Mli©-asen-id ......,
Yal tafyirt, err-as tugna i as-iwatan:
Masin ha-t-an di tnedlist netta d baba-s.
Masin yesskan-d i yemma-s ayen i d-yu© : iselsa , agra , izmamen...
Masin iteddu ©er u©erbaz
24
Ase
rawalt
i
T
nfar 1
u
Isekkilen : s, r, z, y, w.
Sikked tugniwin te©re¤-d isem nsent.
Tisura
izi
aruy
uraw
¨er-d awalen-a : argaz, awal, izem, ayla.
Qqen ger wawalen i§edlen :
- Agraw
- Azal
- Tamurt
- Ayefki
azal
ayefki
agraw
tamurt
Ad aru£
R
S
W
Y
Z
r
s
w
y
z
Ilu$©ma
Err di twinest
isekkilen r, s, z, w, y, yellan deg wawalen-a :
ayen, azekka, awren, tasa, ayla, yemma, crew, azrem, ussan.
Smed awalen s tergalin-a : r, z, s, w, y.
a..al, i..i, aw..en, a..ger, afu.., a..efki.
26
Tagzemt tis 3
Tasedda
Nekk qqaren-iyi Tasedda. D tanelmadt deg u©erbaz amenzu n
taddart-iw. ˜emmle© ad ©re© idlisen n tmucuha. Ttwali© unu©en yettembiwilen
i d-yett§eddin di tili„ri. Deg wussan n usgunfu tturare© tixxamin ne© alqafen.
˜emmle© da©en ad wali© deg uselkim iwnes-ussid i d-yesskanen i©ersiwen.
Asegzi n wawalen
Asgunfu : aste§fu
Isestanen
1- Tasedda d taqcict ne© d tame™™ut?
2- Suffe©-d seg u¤ris tafyirt i d-yemmalen ma d taqcict ne© d tame™™ut.
3- Acu i tŸemmel Tsedda?
4- Anwi uraren i tŸemmel?
27
je
a
T
Ase
rrumt
nfar 1
u
Isem : tawsit
£er imedyaten
l Amastan d aqcic.
l Tasedda d taqcict.
l Tasedda tessawal-as-id setti-s tamacahut n Briruc.
l Mi ye©li yi™ij issefqad Umastan i tqerracin-is.
1- Isem amezwaru " aqcic " qqaren-as : isem amalay
2- Isem wis sin " taqcict " qqaren-as : isem unti.
3- Isem tamacahut, d unti ne© d amalay ? Nezmer ad as-nbeddel tawsit ne© ala?
4- Isem i™ij, d unti ne© d amalay ? Nezmer ad as-nbeddel tawsit ?
Ad cfu$©
Isem di tmazi©t is§a snat n tewsatin : amalay (aqcic ) akked wunti (taqcict).
Llan kra n yismawen s§an yiwet n tewsit kan : zemren ad ilin d untiyen kan
(tamemt) ne© d imalayen kan (a©rum).
Ilu©$ma
Smel di tfelwit yellan s-wadda ismawen-agi: argaz, tala, a©rum, ageffur,
tamurt, tara.
Amalay
Unti
Ger yismawen i d-nefka, wali ma s§an akk unti d umalay ne© llan wid yes§an
kan unti ne© amalay kan :
- Tanelmadt
- Ass
- Taddart
- Uccen
Af-d s-©ur-k / s-©ur-m, sin yismawen yes§an unti d umalay.
28
se
Ta
Tagzemt tis 3
f tit
Ana
Tarda
Deg uxxam, awal sin ad iyi-d-inin " RuŸ sired ifassen-ik ! RuŸ sired i¤arren-ik !
RuŸ sired tu©mas-ik ! "
Rachid ¦ELLIC
- D acu i as-qqaren wat-uxxam i mmi-tsen ?
- Anwi awalen i ssexdamen ?
- Melmi i nessexdam awalen-ina ?
⇒ At-uxxam ssexdamen imyagen ruŸ sired i wakken ad snedhen mmi-tsen.
- Ger yimqimen ilelliyen, af-d anwa udem i nezmer ad nessendeh. Err ticre¤t (+)
sdat-s.
Imqimen ilelliyen
Ticre¤t
Nekk
Keáá
Kemm
Netta
Nettat
Nekkni
Nekkenti
Kunwi
Kunemti
Nutni
Nutenti
Ad cfu©$
Amyag mi yefti ©er wana¤, d asendeh i nessendah yis-s. Ana¤ ifetti d
wudem wis2 kan (amalay d wunti), ©ur-s : keáá, kemm, kunwi, kunemti,
acku d wigi kan i nezmer ad nessendeh.
Ilu©$ma
Akez anwi i d imyagen swayes i nezmer ad nessendeh :
- I¤fer mmi-s ©er lexla, yenna-as : " U©al s axxam, ini-as i yemma-k ad ak-idtefk imekli ".
- Yeááa lmal, yefreŸ bab-is.
- Tenna-as tyazi¤t : " Anfet-asen i warraw-iw ! "
- Tenna-as yemma-s i Briruc : " Eáá imensi ne© ad as-ini© i u§ekkaz ad
k-iwwet ".
Ha-ten-a yimyagen, sefti-ten akken ara tesnedhe¤ yis-sen :
Twala¤, teááamt, turam, ad tesle¤.
29
Ase
efru
s
A
nfar 1
u
A tiwiziwin
A tiwiziwin
Huzzemt afriwen
Tura d tameddit
LeŸwal d ilmawen
Anfemt i wanu
A sut u©balu
I™ij i©li iruŸ
Idda d umalu
A sut u©balu
Huzzemt ifassen
I™ij i©li iruŸ
Idda d yisaffen
A§eqqa a§eqqa
Ad immed meqqa
A Sidi Rebbi
â§el lbaraka
Seg yisefra n at zik
n Rem¤an AT MEN¢UR
Isestanen
1. Iwumi yettmeslay umedyaz ?
2. Acu xeddment ?
3. Acu i asent-yessuter ?
30
Tagzemt tis 3
D nekk ara yarun
Smed tifyar s wawalen-a : asafag,
ayis, idlisen, tt§ummu©.
˜emmle© ad rekbe© ©ef ...........
Mi ara ruŸe© ©er yilel, ..................
Asmi ara inige©, ssarame© ad ddu© deg ............
Taqcict-a, tŸemmel ad t©er ...............
Smed tifyar s wawalen-a : ti„gi, isura, Mazi©.
Nekk, isem-iw .............., kkre©-d di taddart, Ÿemmle© ad rzu© ©er ................ n
Yi§ekkuren. Mi rezzfe© ©er temdint ttwali©-d .............. di ssinima.
31
Ase
nfar 1
u
Ad ktazle$© iman-iw
Wali ma tzemre...
1. Ad teswesne¤ iman-ik?
2. Ad d-tmeslaye¤ ©ef yimdanen ni¤en?
3. Ad d-tefke¤ isem nsen?
4. Ad d-tefke¤ a©ara nsen?
5. Ad d-tefke¤ azemz n tlalit nsen?
6. Ad d-tefke¤ tansa nsen?
7. Ad d-tesmerse¤ awalen swayes i nzewwir deg usewsen?
8. Ad d-tmeslaye¤ ©ef yiwen s utram?
Melmi i tettafe iman-ik? mi ara...
1. ...txeddme¤ weŸd-k ?
2. ...txeddmem di sin ?
3. ...txeddmem d agraw ?
4. ...txeddme¤ d yinelmaden n tesmilt akken ma llan ?
Muqel ma tzemre...
1. Ad takze¤ amyag?
2. Ad d-takze¤ isem amagnu?
3. Ad d-takze¤ isem ama„lay?
4. Ad d-takze¤ ana¤?
5. Ad d-takze¤ tawsit n yisem?
6. Ad taru¤ isekkilen te©ri¤ akken iwata di yal tagnit n tira?
32
Ih
Ala
nfar wis 2
e
s
A
1. ad issine$© ismawen n yi©$ersiwen
2. ad issine$© ad d-gelme$© i©$ersiwen.
3. ad d-awi$© awal ©$ef tudert n yi©$ersiwen
Tagzemt
A¤ris
Tajerrumt
Taseftit
Tirawalt
Asemmi n - LewŸuc n te„gi Isem :
yi©ersiwen - Tirza ©er unanar am¤an
Amatar
Tirgalin: c, q, ©,
udmawan x.
Aglam
nsen
- Izem
- Ifis
Afeggag Tirgalin :
n umyag b,d,g,k,t
Tudert
nsen
- Tudert n
yizmawen
Isem : addad Izri
-Tudert n yifisen
Arbib
Tufayin : ¤, ™, „.
Tagzemt 1ut
A M A WA L
Izem
Tafunast
Ikerri
Tawtult
Anzi
Abare£
Ayazi
Uccen
Ta£at
Ilu
Amayas
Amde£
Ifis
Amcic
Azrem
A£yul
Inisi
Aydi
Agi
Amej£ud
35
Ase
nfar wis
2
Lew§uc n teØgi
Di zzman amezwaru, nnejma§en lewŸuc; mesgallen ur u©alen ad myeááen. Rran izem
d agellid fell-asen. Rran tilas d yinigan: wa ur yettawe¤ wa.
Izem yezde© ti„gi tameqqrant netta d wuccen, d yilef, d tewtult, d tyazi¤t akked tfunast;
llan akk d ixeddamen-is: ilef, yeggan fell-as; uccen, yeddal yis-s; tawtult, isummut-itt;
abare©, yettagem-as-id aman; a©yul, izeddem-as-id is©aren; tayazi¤t, tettarew-as-id
timellalin; ma d tafunast, tettakk-as-id ayefki.... Ala uccen ur nefriŸ ara.
Brahim ZELLAL Seg : le Roman du chacal
FDB,1964
Isestanen
Ayen d izem i rran d agellid ?
Anwi i©ersiwen i ized©en yid-s?
Acu i ixeddem yal yiwen deg-sen?
36
Tagzemt 1ut
awalt
Tir
Isekkilen: c, £, q, x,
Ad muqle£ tugniwin, ad d-ini© d acu d-mmalent.
uccen
a©erda
aqjun
tixsi
Ad d-£re£
A©rum
Icuba©,
amcic
acruf,
aqerruy
i©i,
axxam
a©enja,
C
¨
Q
X
c
©
q
x
abuqal,
aqrur.
Ad aru£
Ilu$ma
Qqen ger wawalen i§edlen
A©rum
Aqerdac
Axenfuc
Iciwi
Axenfuc
Iciwi
Aqerdac
A©rum
Sdukkel awalen yes§an isekkilen i§edlen :c, §, q, x, deg umku„-agi.
I©i,
a©yul, acruf,
aqahwi, ixmir,
Aqfal, acbayli, aqendur, taxabit, taxerrubt,
Smed awalen-a s tergalin : c, ©, q, x.
a..ebbub, a..rab,
yen..ef,
a...enfir, a..acfal, af..al,
a...urar,
a..rab,
axrib, iclem,
tacelŸit
am..ar,
awina...
a..enfuc
a...edmir.
Derrer isekkilen i te©ri¤ ass-a
Taqucci¤t, taqacuct, a©enja, axlenã, ixef,
©ef, adrar, uffur,
Tamendit tamasit, agdaz, acengu, takatut, ise©, alemsir
Ifecka,
azwel,
amu¤in, akafu, tamettant, afniq
37
Ase
rrumt
Taje
nfar wis
2
Isem : aman
Imedyaten
l Nnejma§en lewŸuc.
l Rran izem d agellid fell-asen.
l Tayazi¤t tettarew-as-id timellalin..
1- ¨er imedyaten tekkse¤-d ismawen.
2- Deg wacu mgaraden yismawen-agi : izem, izmawen ?
3- Acu n umgired yellan ger yismawen : tamellalt, timellalin?
l Mi ara yili yiwen i yellan neqqar-as : asuf ; ma llan si sin d asawen neqqar-as : asget
Md : izem : d asuf - timellalin, lewŸuc d isegten.
Ad cfu$
Isem d awal yemmalen : amdan, ta©awsa, a©ersiw... ©ur-s sin yim¤anen:
- Asuf: argaz (yiwen)
- Asget : irgazen (si sin d asawen)
Ilu$ma
Efk-d asget
- am©ar ...
- tam©art ...
- abrid...
- afud...
- a„ar...
n yismawen-a .
Smed tafelwit-agi .
Asuf
Am©ar
...
I™ij
...
Asget
...
iberdan
...
ulli
Efk-d asget n yismawen-a ternu¤-d tamawt
38
- tixsi
- seksu
- tafunast
- aman
- tame™™ut
- tizizwit
Tagzemt 1ut
Tirza £er unanar
Ifawas yerza ©er unanar n yi©ersiwen n Ben ¦eknun. Mi d-yu©al, isteqsa-t umeddakkel-is
Meqqran d acu i d-ye„ra dinna.
Meqqran: Ani©er truŸe¤ i¤elli?
Ifawas: I¤elli, ruŸe© ©er unanar n yi©ersiwen n Ben ¦eknun.
Meqqran: Acu i d-twala¤ dinna?
Ifawas : „ri©-d a™as n yi©ersiwen. Widak akk ttwali© di tili„ri, ufi©-ten dinna. Win i iyiiswehmen d ibki. Yeááa-a© akk tagella-nni newwi yid-ne©.
Meqqran : Isem nsen akk yi©ersiwen-agi?
Ifawas: Maáái d kra: izem, abare©, uccen, ta©a¤t, ikerri, amayas, ilu, amde©, anzi¤,
anhil, awtul, ibki, ifis...
Isestanen
1. Ani©er iruŸ Ifawas?
2. Anda i d-yezga unanar-agi?
3. Acu i d-iwala dinna?
4. Ayen ala i yibki kan iwumi yefka ad yeáá?
5. Anwi i©ersiwen ger wid n unanar i yettidiren d umdan?
6. I wiya¤ ni¤en anda ttidiren ihi?
7. Ay©er i ten-id-wwin ©er unanar ihi?
39
Ase
Taseftit
nfar wis
2
Amatar udmawan
Ad kemle$ tifyar
l Yezde© di te„gi
l Yezde© wuccen di te„gi
.......... wuccanen.
.......... tuccent.
1- Derrer imyagen yellan di tefyar-agi.
2- Sefti amyag "zde©" d wudmawen ni¤en.
3- "yezde©, zed©en " " tezde© " d imyagen. D acu i d-yemmalen aya ?
4- D acu i yettbeddilen deg umyag? Ay©er?
5- Sefti amyag "ali" d wudmawen akk.
Uli© ...
6- Acu yemmal wayen akka yettbeddilen deg umyag?
7- Amek i as-sawalen ?
Ad cfu$
Amyag d awal yemmalen tigawt ne© ta©ara.
Amyag mi yefti, yettili deg-s wayen i d-yemmalen win ixedmen tigawt :
d ayen iwumi neqqar amatar udmawan. Md : uli© ... " ©" d amatar
udmawan
Tuli¤ " t...¤" d imataren udmawanen
Yuli "y " ... d amatar udmawan
Ilu$ma
Suffe©-d imyagen yellan di tefyar-agi.
Izem yu©al d agellid fell-asen.
Tafunast tette„„eg.
Tawtult yessummut-itt.
Muqel amedya amezwaru n tfelwit tkemmle¤ akken.
Amyag
Amatar udmawan
Amqim ilelli
Tedda
Yeááa
Nerwel
Ff©en
Tsawle¤
Yugi
t...
nettat
Sefti amyag "ffe©" d yimqimen-agi.
40
Nekk
Keáá
Netta
Nettat
Nekkni
Kunwi
Tagzemt 1ut
Asefru
Ers-d ay ies
Ers-d ers-d ay i¤es,
Mmi-tne© yeb©a ad ye™™es,
Awer ya¤en, awer yehlek,
Ers-d ers-d a naddam,
Mmi d amgud n rremman,
Awer ya¤en, awer yehlek,
Ala seŸŸa d tezmert yeqwan,
Ttuha ay imeksawen,
Ma ur twalam ara uccen,
Yewwi izimer d aksas,
Itbe§-it mmi yekkes-as-t,
Mmi yewwi-d ikesman,
Uccen yewwi i©eswan.
Ccna n uzuzen
41
Ase
nfar wis
2
D nekk ara yarun
- Seq§ed
tifyar-agi terre¤-tent i tugniwin iwatan.
- tzerzert umayas deffir yettazzal
- teydit arraw-is tessuttu¤.
- aksum yuker wuccen.
- tme™™ut akraren teksa.
Mmeslay-d s kra n tefyar ©ef u©ersiw i tŸemmle¤.
Seq§ed awalen tsuff©e¤-d tifyar.
- izem - di te„gi - d a©ersiw - d agellid n lewŸuc - yettidir - d netta - i.
42
Tagzemt tis 2
Avris
Izem
Izem d a©ersiw n te„gi. ¨ur-s tafekka d tuntimt, d ta©ezzfant. Aqerruy-is
d ameqqran, d amubrin, ma d tiqejjirin-is d tiwezzlanin. Di te©zi, ad yes§u ger 1,5m ar
2,5m. Ma di tiddi, yes§a azal n 1,20 m. Ta„eyt-is, ad tili ger 150 ar 250 kg. Aqerruy-is,
amger¤-is d tuyat-is dlen akk s wan„aden.
Ti©mi ines d awina© d uwras. Tifednin-is s§ant accaren d umsiden, d i©ezzfanen. Izem
yezmer ad yidir alamma d 12 n yiseggasen.
Asegzi n wawalen
- Tuntimt : teãhed
- Ti©mi : amellal, aberkan, azegga©, awra©...
Isestanen
- Acu i d-yeglem umeskar n u¤ris-agi ?
- Mi d-yemmeslay ©ef yizem, ibder-d a™as n yiferdisen n tfekka-s. Acu-ten ?
- Amek i d-yeglem yal aferdis ?
Ala$mu
Mi ara te©re¤ a¤ris-agi, smed takar¤a i d-iteddun:
A©ersiw :
Tanzagt n tudert :
Tafekka :
Lqedd :
Ta„eyt :
Ti©mi :
Tiqejjirin :
Accaren :
Te©zi :
Aqerruy :
43
Ase
Tirawalt
nfar wis
2
Isekkilen: §, h, Ÿ
a›arus
ahicur
i§iqel
A§arus
¦
-
§
Ahicur
H
-
h
IŸiqel
˜
-
Ÿ
Tal$iwin n usekkil
H
h
˜
Ÿ
¦
§
H
h
˜
Ÿ
¦
§
Ilu$ma
1- Semyezwer isekkilen tsuff©e¤-d awalen :
i-d-l-§
u-h-l
a-i-h-l
l-Ÿ-a-u-i
a-i-j-m-§-e
2- Qqen tisawalin tsuff©e¤-d awalen :
Tasawalt 1 ut
- A§
- UŸ
- Yel
- IŸ
- A§
- AŸ
- TaŸ
- Tah
44
Tasawalt tis 2
- ha
- der
- bar
- bac
- bult
- rawt
- diq
- rur
Tagzemt tis 2
jerrumt
a
T
Arbib
£er imedyaten
l Izem yes§a aqerru d ameqqran, i¤arren d iwezzlanen maca d izuranen.
1. I wacu-ten wawalen-ina yettuderren ?
2. D acu i a©-id-mlan ?
3. Anwi imyagen iseg d-kkan?
4. Acu i as-nerna i umyag akken ad d-ff©en wawalen-ina?
Ad cfu$
Arbib d awal yemmalen amek iga kra. Ittekk-d urbib seg yimyagen n t©ara
( wid yemmalen amek iga kra).
Imedyaten : - izwi© → azegga©,
ibrik → aberkan,
ihriw → ahrawan,
imlul → amellal,
ir„ig → ar„agan / amer„agu
Ilu$ma
Akez irbiben yellan di tefyar i d-iteddun
l Yeááa a©rum d aquran.
l Yeááa a©rum yeqqur.
l Acebbub-is aberkan, tebra-as ©ef tuyat-is; tecbeŸ, temleŸ.
l Teááur te©zuyt d leŸcic azegzaw.
l Wwi©-d aberhuc d aqahwi.
Suffe©-d irbiben seg yimyagen i d-iteddun.
l Iwri©, bren, icbiŸ, er„
a- Ger yimyagen i d-iteddun, af-d anwi iseg nezmer ad d-nessuffe© arbib.
l Eáá, a„ay, wali, ini, ihriw, azzel, ifsus, ruŸ, imsus, imri©, anef, rwel.
b-Err di tefyar irbiben i d-tufi¤ seg yimyagen-a.
45
Tagzemt tis 2
Taseftit
Afeggag n umyag
£er-d amedya-agi
l Izem yeááa.
- Kemmel i tefyar-agi:
l Tawtult ..................
l Izem d wuccen ..................
l Tawtult d tsekkurt.............
1. Suffe©-d imyagen
2. Kkes-d amatar udmawan.
3. Acu i d-yeggran deg umyag?
Ü Ayagi i d-yeggran deg umyag qqaren-as : afeggag.
Ad cfu$
Amyag mi ara yefti, ttilin deg-s sin yimuren: amatar udmawan akked
ufeggag n umyag. Mi nekkes amatar itt©imi-d ufeggag. Amedya:
Yeááa
* Y= amatar udmawan
* àáa = afeggag n umyag
Ilu$ma
1- Smed ilem:
-Izem yezde© ti„gi tameqqrant
-Tawtult ... ti„gi tameqqrant
-Izem d wuccen ... ti„gi tameqqrant
-Tawtult d tsekkurt ... Ti„gi tameqqrant
2- Kkes-d imyagen seg tefyar i d-iteddun tsemde¤ tafelwit-agi:
l Azger ye§qel gma-s.
l Yeááa lmal, yefreŸ bab-is.
l Nnu©en yi©erdayen di lbext n umcic.
l Yekcem wuccen taqe¤§it.
l Ma yes§a uqjun tim„in, b©an-t akk medden i nnesba
Amyag
Amatar udmawan
Afeggag
47
Asefru
Ase
nfar wis
2
A£yul
A lmerkub acŸal telhi¤
Asmi tett§ebbi¤
Bab-ik le§tab inqes-as
****
Tett§ebbi¤ am uzal am yi¤
Yal le§tab telli¤
Yerna u§ekkaz d a§essas
***
Tura ikfa lŸal-ik te§yi¤
Ad k-ããen i usemmi¤
Yekfa lxir deg yiwen wass
RabaŸ S¦IDANI
Seg tesfift
48
Tagzemt tis 2
D nekk ara yarun
Aru acu i twala¤ ddaw yal tugna am umedya amezwaru
Aqjun aberkan
..................
..................
..................
..................
..................
Smed s urbib iwatan : ameqqran, amubrin, a„ayan, amec™uŸ, a©ezzfan
Aqerru n yizem
d ..........................
aqamum n yibellireã
d .............................
Amcic d...................
ilu d .....................
Ayazi¤....................
Ayazi¤
1- Smed ilmawen s wawalen ara d-tafe¤
Ikerri d a©ersiw yettidiren deg .................. Tafekka-s tdel s ..................
.................. Aqerruy-is d .................., yes§a acciwen .................. . Iqejjiren-is
d..................
49
Ase
50
nfar wis
2
Partager ce document
Télécharger le fichier
Faire un lien vers ce document
Lien permanentpour un message, un forum, un réseau social
Lien courtpour un SMS ou un profil
Code HTMLpour un site ou un blog
Du même auteur
- Position de these beaudin209/11/2016
- Abbu08/03/2016
- Comment la Berbérie est devenue le Maghreb arabe21/02/2016
- Hamid OUBAGHA - Colloque international sur la standardisation de Tamazight - Boumerdes - Septembre 201017/02/2016
- Dictionnaire-tarifit-francais-Mohamed-SERHOUAL-200217/02/2016
- يوبا الثّاني ، الملك الأمازيغي المثقّف02/11/2015
- TAFSUT Mai1988 TIRA N TMAZIGHT.PDF09/10/2015
- dossier culturel aout198023/04/2015
Voir les autres documents de cet auteur
- Aseggas wis 5 n Ulmud Amenzu07/04/2015
- encyclopedie-berbere-volume-1326/03/2015
- Amawal Amatu n Tfizikt Tatrart tafransist-taqbaylit- Lexique de Physique Moderne francais-kabyle.pdf20131220-26430-o4gm26-libre-libre-libre15/03/2015
- boulifa-si-a-1897-une-premiere-annee-de-langue-kabyle-dialecte-zouaoua-alger-ed-a-jourdan18/02/2015
- GbpFichePratiqueGestionduTempsDavidAllen02/02/2015
- encyclopedie-berbere-volume-1212/01/2015
- encyclopedie-berbere-volume-1107/11/2014
- RECAP DES MOTS KABYLES22/10/2014
- Dialectes Harakta et Djerid21/10/2014
- Encyclopedie-Berbere-Volume-1012/10/2014
- Encyclopedie-Berbere-Volume-912/10/2014
- Encyclopedie-Berbere-Volume-811/10/2014
Sur le même sujet
Les mots qui reviennent le plus dans ce document. Chacun lance une recherche dans les fichiers publics.
Commentaires
Pour voir les commentaires déjà publiés ou ajouter un commentaire, Connectez-vous ou Créez un compte.






