Aller au contenu

Aseggas wis 5 n Ulmud Amenzu

Aperçu du document Aseggas wis 5 n Ulmud Amenzu.pdf, page 1 sur 82
Page 1 sur 82Lire le document
Texte de la première page
TAGDUDA TAZZAYRIT TAMAGDAYT TA£ERFANT
A$lif n Usedwel
U
A$elnaw

Adlis n tmazi$t

Sw

5

M

Aseggas wis 5 n Ulmud Amenzu
Imeskaren :
* ËERRUC Muhub
* LEWNIS Aεli
* ∑ACUR Remvan
* BEXTI Aεli
Unu$en s-$ur : Lwiza LÊËUSIN
ÓÕ}i˜Ê`ÊՓ`>ÞÊ\Ê
Ê<œ…À>

O
Office
National des Publications Scolaires

2011-2010
.4�� �

*4#/�������� �����
%ÏQPUMÏHBM ���� ��������������������

adlis-iw
n tmazi$t
as÷ggas wis
n ulm÷d
am÷nzu

5

10

15

16
18
23
24
26
31
32
36
41
43
44
50
58

66

49

53
59

61
67
69
75

74

12
13
14
20
21
22
28
29
30
38

39

40
47

46
48
55
57

64

63
65

71
72

56

73

•• • • • • •
Azul,
Ha-t-an i tikkelt tis snat udlis-ik n tmazi$t swayes ara tlemdev ad tmeslayev,
ad te$rev, ad taruv, ad tecnuv…
Adlis-agi, ad yeddu yid-k, kra ara yekk useggas, ad ak-yili d asalal swayes ara
tegruv aîas n tmussniwin di krad n yisenfaren yellan deg-s.
Deg usenfar amezwaru, ad tafev amud n tmucuha ara k-izuznen, ara k-yeldin
alla$ s mennaw n tmussniwin ara d-tgemrev deg-sent.
Deg usenfar wis sin, ad tlemdev ad taruv tibratin n usnubget akked tid n
Useggas Amaynut.
Ma deg usenfar wis krad, awal yewwi-d $ef yiba$uren n useklu deg ugama d
temlilt-ines di twennavt. Yal asenfar yebva d tigezmin.
Yal tagzemt teddes akka:
• Ameslay $ef tugna
• Ta$uri d tegzi n tira
• Amawal
• Tirawalt
• Tajerrumt
• Taseftit
• Ta$uri d tegzi n tira
• Tamedyazt s ccna
• Tira
S tmussniwin yellan deg udlis-agi, ad tessiwvev ad tfehmev iman-ik, ad tegzuv
imeddukkal-ik d twennavt-ik.
Afud igerzen i useggas-ik wis sin deg ulmad n tmazi$t,
Imeskaren

Asenfar 1u
• Ad d-jemεe$, ad aru$ timucuha i wumi sli$ i useb$er n temkarvit n u$erbaz.
• Tigezmin n usenfar :
• Tagzemt 1 : Ad d-gemre$, ad aru$ tineqqisin.
• Tagzemt 2 : Ad d-gemre$, ad aru$ tinfusin.
• Tagzemt 3 : Ad d-gemre$, ad aru$ tinfusin

Asenfar 1

Asefled d t$uri n yivrisen

-W
Waa yuder, wa yuli Sb : 09

Tagzemt 1ut

- Ccre§ n yigenni uroin yelli Sb : 14
Asefru : ta$ribt-iw Sb : 15

Iferdisen n tutlayt

• Tirawalt : tamsertit: d+t
Sb : 11

• Tajerrumt: tawsit n
yisem Sb : 12

Afares s tira

Aseqεed d usmad
n tefyar d yivrisen
imeéyanen Sb : 16

• Taseftit : amyag :
amata Sb : 13

-T
Taqeccabit
aqeccabit n Jeêêa Sb : 17

Tagzemt tis 2

- Jeêêa yettaker lebûel Sb : 22
- Asefru : arrac Sb : 23

• Tirawalt : tira n «e»
Sb: 19

• Tajerrumt : amvan n
yisem Sb : 20

Aseqεed d usmad
n tefyar d yivrisen
imeéyanen Sb : 24

• Taseftit : amyag:
amatar/afeggag Sb : 2
- Afellaê d yizem d wuccen Sb : 25 • Tirawalt : tussda ww/
bbw Sb :25
T
ameîîut
d
yizem
Tameîîut
Sb
:
30
Tagzemt tis 3
•Tajerrumt addad n
yisem Sb : 26
- Asefru : am$ar Sb : 31
•Taseftit : izri Sb : 27

Aseqεed d usmad
n tefyar d yivrisen
imeéyanen Sb : 32

!SENFAR 1u

yAvris :

4AGZEMT 1ut

Wa yuder, wa yuli

Yiwen wass, inisi ifud, yeffe$ yettnadi $ef waman. Deg ubrid, yufa yiwen n lbir lqay, aman beεden,
fad yen$a-t. D taluft. Amek ara yexdem ? Ineggez $er daxel, yeswa maca mi yekker ad d-yeffe$ ur
yufi ara amek. Yeqqim din yettraou anwa ara t-id-iselken. Cwiî kan, yusa-d wuccen, ula d netta ifud.
Imuqel $er lbir iban-as-id yinisi. Yevsa-d wuccen yenna-as :
Amek tewwvev $er din ay inisi ?
Yerra-as-id yinisi: d ayen isehlen, εelleq-d iman-ik deg yixef n umrar-agi ad d-tadrev.
Inisi icudd iman-is s yixef niven n umrar yellan di lbir.Uccen yuder, inisi yuli-d.
Yenîeq wuccen $er yinisi : saêêa deg-k tkellxev-iyi. Yerra-as yinisi : akka i d ddunit ay uccen,
wa yuder wa yuli.

yTigzi n uvris
❶ Acu yewwin inisi $er daxel n lbir ?
❷ Acu i as-yevran din ?
❸ I wuccen, acu yettnadi ula d netta ?
❹ Amek i yexdem akken ad yader $er lbir ?
❺ Inisi ikellex i wuccen. Amek ?

10
10

yAmawal
❶ Anwa isem i yezdin aéar d umyag « ifud » ?
❷ Qqen yal tafyirt $er yiwen seg yinumak yesεa yisem «ixef ».
- εelleq-d iman-ik deg yixef n umrar.
- Yewwet azrem $er yixef, yen$a-t
- Ur as-yufi ara ixef i taluft

Tifrat
Anda yebda ne$ anda ifukk
Aqerru

❸ Af-d anemgal i wawalen-a
• Yuli-d #
• Beεden #
•Y
Yekker ¹#

❹ Af-d deg uvris , aknaw i wawalen-a:
- Iûubb :
- Imuqel :

❺ Ha-ten-a yismawen n yi$ersiwen, yal yiwen d acu i d azamul i d-ttakken yis-s.
- Uccen
- Aqjun
- Ilef
- Izem
- Inisi
-Tasekkurt
- Tixsi

leqbaêa
sshala d tuggdi
loehd
tiêêerci
tixidas
lhiba d teb$est
ccbaêa, zzin

11

11

yTirawalt :

Tamsertit : gar « d » akked « t »

• £er imedyaten-a

❶ Argaz d targa, tameîîut
îut d tamda.
❷ Anida akken nwi$ d tafat i ufi$ lehwa tekkat.
❸ Lezzayer d tamurt nne$.

w

• •U$al $er yimedyaten, tÎεiwdev ta$uri i tenfaliyin-a : d targa, d tamda, d tafat, d tamurt.
• Acu n yimesli swayes i d-tneîqev di tazwara ?
• •Ansi i d-yekka yimesli-a ?
• Amek i as-neqqar ?

Ad cfu$ :

Tamsertit mi ara yili yiwen imesli ad yessebleε imesli niven.
Mi ara yemlil usekkil « d » akked usekkil « t » n yisem unti ttaken-d imesli « tt ». Maca di
tira, ad naru « d + t… » Md: d tameîîut i d tagejdit n uxxam.
Nura : d tameîîut, d tagejdit, maca ne$ra-t-id [ttameîîut].

yIlu$ma :
❶ Se$ti ayen yellan nnig ujerrid :
- Ttilawin i iêerzen ixxamen.
- Tamazi$t ttutlayt ta$elnawt.
- Tteméi i ixeddmen $ef tem$er.
- Tcebbeê amzun ttislit.

❷ Tazabut :
- D targit i urga$.
- Yu$al d tisirt i wawal.
- Ttemyasament amzun d takniwin.
- Tura, maççi d tallit-nni ideg yettu$al ttaô.

❸ Seq
Seqεed tafyirt-a :
- Lezzayer - d - iw - tameslayt - d - tamazi$t - tamurt - iw

12
12

yTajerrumt :

Tawsit n yisem

• £er imedyaten-a :

❶ Uccen yeffud.
❷ Lbir lqay
❸ Tala teqqur.
❹ Yuven uzger, qqden a$yul.

w

• Isem « uccen » d isem amalay.
• Ma nerna- as asekkil « t » di tazwara akked d taggara ad yu$al « t-uccen-t »
• Isem « tuccent » d isem unti.
• Isem « lbir » d isem amalay. Yesεa unti ne$ ala ?
• Isem « tala » d isem unti. Yesεa amalay ne$ ala ?
• Isem « azger » d isem amalay. Err-it $er wunti .

Ad cfu$ :

Isem di tmazi$t yesÎεa snat tewsatin : amalay (uccen), unti (tuccent).
Yettu$al yisem amalay d unti s tmerna n usekkil « t » di tazwara akked taggara n yisem : am$ar,
tam$art.
Llan yismawen imalayen ur sÎεin ara unti : lbir, imi, seksu…
Llan yismawen untiyen ur sÎεin ara amalay : tala, tili, tamda…
Llan kra n yismawen imalayen mi ara u$alen d untiyen ttbeddilen tal$a : azger, tafunast…

yIlu$ma :
❶ Smel di tfelwit-a ismawen-agi : a$rum, tiziri, tamurt, a$erbaz, tudert, inisi, abrid.
Amalay

Unti

❷ Err isem amalay d unti, isem unti d amalay di tfelwit-a :
Amalay
Awtul
Uffal
Imi
Argaz

Unti

Unti

Amalay

Taqcict
Ti$zert
Tili
Tasedda

❸ Efk-d snat n tefyar ad yili deg-sent yisem amalay, snat niven ad yili deg-sent
yisem unti.

13

13

14

yAvris :
Zik-nni, yiwen urgaz

Ccreε n yigenni uroin yelli
deg ubrid-is yiwen n uzrem yeréa-t ugris, i$av-it.Yekna $er-s iger-it

$er uqelmun-is. Yedda ayen yedda, azrem-nni yu$al-it-id rruê, yekkes-as usemmiv.Yeffe$-d seg
uqelmun, yennev-as i yiri n umsebrid-nni. Kkes-d amek ur as-tt-id-yewwi urgaz akken ad as-yettixer,
yugi bu-tsuqqas ad d-yader. Mi ttmeslayen akken, yesla-asen-d yinisi, yenna-asen : « £ef wacu akka
tettemyuzzamem ? »
Yenna-as urgaz-nni : « Ha-t-a la tettwaliv : ufi$-d azrem-a
deg ubrid yen$a-t usemmiv, i$av-iyi, ddme$-t-id, rri$-t-id s
aqelmun, tura yennev-iyi i umegrev-iw.
- Ahaw tura, berkat amqelleε. Keçç ay azrem tewwid ad d-tersev $er lqaεa acku ccreε n yigenni uroin yelli.”
D$a yers-d uzrem-nni. Akken kan i d-yewwev $er wakal,
yenna-as yinisi i urgaz : « £iwel ddem aεekkaz n$ed-as
aqerru ». Inisi yerwel, yeffer. Argaz yen$a azrem-nni,
yezzi-d yettnadi inisi yeqqar-as : « Ah ya tawa$it, yerweliyi yinisi, tili t-ççi$ d imensi. »

yTigzi n uvris
❶ Ayen i d-yerfed urgaz azrem ?
❷ Anda i t-yerra ?
❸ Acu yexdem uzrem mi d-yeêma ubeôdi-s ?
❹ Anwa i t-iselken ?
❺ Amek i as-yerra lxiô ?
❻ Amek i twalam argaz-agi ?

14

15

yTura ad cnu$

Teεreq Te$ribt-iw

”

P

TeÎεreq te$ribt-iw
Tekcem timura
Ma yella d tamurt-iw
Truê-ak ay ixef-iw
Tezga gar wallen-iw
Ur tt-ssine$ ara

P

Ameddakkel-iw, gma,
Baba akked yemma
Loiran d leêbab,
Xwali d leÎεmum-i
Wa yu$al d AÎεrab
Wayev d Arumi

C

P

Ttmeslayen s lezwax
Nekkini meskin
Am win yettilin
Gar sebÎεa yifrax
Ur fhime$, ur ceffu$
Mi ara tt$ennin


P

16

”


P

”

`

Seg tesfift « Ta$ribt-iw ».
S$ur Yidir d Warrac Tiddukkla

15

yD nekk ara yarun :
❶ Seqεed tafyirt-a :
Wa, zik, ihedder-itt, lka$ev, wayev, tura, yineggura, i, ad, di, tt-id-afen.

❷ Seqεed taseddart-a :
Zik, Tekker yiwet truê $er ccix, llant snat n tlawin, tenna-as : anεam a ccix fru taluft gar-ante$.
ttna$ent

❸ Smed avris-a s wawalen-a: Yal ass, armi, yiwen wass, zik-nni, mi.
Macahu, Ahu, Rebbi ad tt-iselhu, a tt-id-yawi d asaru.
……. tella yiwet n tmeîîut tezweoğ, tesεa tanuvt. Tanuvt-nni ines tettasem deg-s dayen kan,
acku tameîîut-agi teêrec : Tqeddec deg uxxam, yernu tzeîî.
……… ad tekker di tafrara i wakken ad teqdec. …… tsellek, ad teεnu azeîîa-ines. Ur têebbes
ara meskint alama yelêa yiv, dayen teεya.
Ihi, …….. tekker tnuvt-nni ines, teîîef lεessa. Tcukket wiss anwa i tesεa tmeîîut-nni yettεawanitt imi tessawav ad tekkes acettiv yal imalas. Tettêessis-as, ad twali anwa akka i tt-ittεawanen.
Tameîîut-nni akken tsellek leqdic, teεna azeîîa-nni ines. Tanuvt-nni tettêessis kan ad tsel i
wacu iverrun.
Akken akken ……… yedda yiv, ha-tt tesla-as i tmeîîut-nni mi as-tenna : εeslama-k a merreé
n tfettusin, a meqqen n taîîucin, Welleh ar d ak-fke$ lêeqq-ik !»

❹ Seqεed avris-a :
Inebgi ivulen

εeddan wussan, rnan-d wiyiv ameddakkel-nni yugi ad iruê. Tameîîut n urgaz ur

as-yeεoib ara lêal. Yella yiwen, yesÎεa aêbib, yerzef $ur-s ad yesÎεeddi kra n wussan
Tenna-as i urgaz-is : ad d-naf ssebba ad nenna$, ahat ad iruê umdan-agi. aêeqq kra i
k-id-yewwin $er da d uzekka mi ara truêev ma velme$. Yerra-as-d yinebgi : aêeqq kra
i yi-d-yewwin d wayen ara rnu$ ma ivlem-ikem. Tennu$ tmeîîut d urgaz-is, syin truê
teccetka i yinebgi.

16

17

yAmawal
❶ Af-d awalen yezdin aéar
ar d wawal « zed$e$ ».
❷ Qqen yal awal yer uknaw-is :
Awal

aknaw

Azadu$

Sigg

Mraw

Lbaîima

Vill

εecra

❸ Af-d anemgal i yal awal yettuderren
- Mi tefra tme$ra.
- Tanemmirt-ik d tameqqrant
tameqqrant.
- Usan-d akk medden ferêen-as.
-Yeffe$
Yeffe$, ifser-itt.

❹ Fren tiririt iûeêêan
- Yu$ tannumi d ti$ezza d yiεreqyab
- Ti$ezza : d akal n luva, d tama n waman.
- D akal i d-yezgan deg usawen

❺ Anwa amyag i tessnev yecrek aéar d yisem « imensi »

19

18

yTirawalt :

Ti$ri tilemt « e »

• £er imedyaten-a

❶ D asemmiv, els abernus-ik.
❷ Ekk sya teff$ev sya.
❸ Xdem lxir i win iceffun.

w

• Af-d di tefyar-agi yezrin ma llan wawalen yettfakkan s te$ri « e».
• Af-d ma llan wid ibeddun s te$ri tilemt « e ».
•• Acêal n tergalin i sεan widak ibeddun s « e » ?
•• •I umyag ”xdem” yesεa ti$ri ne$ ala
•• Nezmer ad t-id-nenîeq mebla « e » ne$ ala?

Ad cfu$ :

Di tmazi$t, ulac ti$ri tilemt di taggara n wawal. Ulac-itt da$en di tazwara n wawal, maca llan
kra n yimyagen i tt-yesεan di tazwara :
• Imyagen yesεan yiwet n tergalt (tussidt) yerna ur sεin ara ti$ri : eçç, eoo, ekk, err ( maca ad
naru ççi$, ooan, ççant, )
• Imyagen yesεan snat n tergalin yernu ur sεin ara ti$ri : els, ens, en$, ers, evs.(maca ad naru
lsi$, nsi$, vsi$, …).
Gret tamawt :
• •Llan kra n yimyagen sεan snat kan n tergalin maca ti$ri tilemt tettili di tlemmast : mel, del,
sel, éer, $er, ger
• Imyagen yesεan ugar n snat n tergalin yernu ur sεin ara ti$ri, yettili « e » uqbel targalt
taneggarut : rwel, fres, fren, bren, Krez, kres...

yIlu$ma :
❶ Aru ti$ri tilemt anida iwata
êsb, jbd, asggas, aslmad, oo, krf, gn, slb.

❷ Aru « e » ne$ « a »

• xx.m, .rg.z, .mg.r, t.m.mt, ruê.$

❸ Se$ti igulen yellan di tefyar-agi :
- Ruêa$ $ar lebêar ivelli ûûbaê.
- Eddi$ dg ubrid-iw.
- Erse$e di Tizi-Uzzu.
- Iêml-d yi$éar.

❹ Yal awal ma tbeddlev ti$ra tzemrev ad d-tessuff$ev seg-s sin wawalen ne$ ugar :
- Amedya : il.s= iles + ilis ( kemmel d wiyiv ).
- Am.n (3), am.r (2), tam.rt (2), azg.r (2), amg.r (2)

19
20

yTajerrumt :

Amvan n yisem

• £er imedyaten-a

❶ Oeêê
eeêêa, yu$ axxam di temdint.
❷ Oeêê
eeêêa, yu$ ixxamen di temdint.
• Kenni gar sin yismawen-ina yettuderren.
• Deg wacu i mgaraden ?
• Amek i as-nessawal i umvan n yisem amezwaru ?
• I wiss sin ?
• D acu ibeddlen seg yisem amezwaru $er wis sin ?
• Kemmel am umedya amezwaru twaliv d acu i ibeddlen deg yal isem :

w

- Argaz ➝irgazen
- Tam$art ➝
- Tameîîut ➝
- I$i ➝
- Asaru ➝

Ad cfu$ :

Isem di tmazi$t yesεa sin yimvanen : asuf ( axxam) , asget (ixxamen). Yettale$ usget :
- s ubeddel n te$ri tamezwarut d tmerna n tehrayt ( irgazen) ;
- s ubeddel n te$ri tamezwarut d temlellit n te$ra ( isura ) .
Gret tamawt :
1. kra n yismawen yemxalaf uéar swayes yule$ wasuf $ef win swayes yule$ usget ( tameîîut /
tilawin) ;
2. kra n yismawen sεan kan yiwen n umvan, d asuf kan (udi) ne$ d asget kan (aman)

yIlu$ma :
❶ Smed tafelwit-a tegrev-d tamawt $ef yal awal
asuf

asget

Am$ar
Aman
Tamemt
tafunast

❷ Smel awalen $ef sin : imetman, idurar, ayefki, iîij, asif, aqcic, arrac, tullas, tineqlin, azemmur.
Ismawen n wasuf

Ismawen n usget

20

21

yTaseftit :

Amyag : amatar udmawan d ufeggag

• £er imedyaten-a :

❶ Unage$ $er temdint.

w

• Af-d anwa i d amyag gar wawalen yellan di tefyirt izrin.
•Yefti umyag-ina ne$ ala ?
• Anwa ixedmen tigawt n umyag ?
• Acu i t-id-yemmalen deg umyag ?
• Limer ad sefti$ amyag-ina akked « netta », d acu ara ibeddlen ?
• D acu yeqqimen ur ibeddel ara ?
• Amek i asen-neqqar i sin yimuren-agi n umyag (win ibeddlen akked win ur nbeddel ara?

Ad cfu$ :

Tal$a n umyag uqbel ad yefti neqqar-as tal$aa ta
taêerfit : éer, wali, ini, sel,…
Mi yefti umyag ttilin deg-s sin yimuren :
• Amezwaru d amatar udmawan yemmal-a$-id amigaw (ne$ ameskar) meêsub win ixedmen
tigawt.
• Ma nekkes amatar, ad d-yeqqim ufeggag n umyag.
Amedya : yunag, yella deg-s : y = amatar udmawan n « netta ».
unag = afeggag n umyag, yefti $er yizri

yIlu$ma :
❶ Sefti amyag « ali» d wudmawen akkit imir suffe$-d amatar udmawan ( am umedya amezwaru).
Amqim udmawan ilelli
nekkini
Keçç
Kemm
Netta
Nettat
Nekkni
Kunwi
Kunemti
Nutenti

Amyag yefti
Uli$

Amatar udmawan
…………….$

❷ Suffe$-d imyagen, kkes-d seg-sen amatar udmawan d ufeggag
•
•
•
•

Yerwel u$erda, tebεen-t yimcac.
Yekkat ugeffur, dduri$ aseklu.
Nekrez nekkni, t$elltem kunwi.
£lin yizmawen, ççan wuccanen.

22
22

Afeggag n umyag
uli

yAvris :

Oeêêa yettaker lebûel

Yiwen wass, ileêêu Oeêêa d tama n yiwen uqwir. Aqwir-nni yefreg. Avu yettsuvu, irennu. Tiî n
Oeêêa tεedda
edda $er uqwir-nni, iwala lebûel yerra tili d$a ixemmem ad ikcem ad d-ikkes kra. Avu d avu
ur yelli win ara t-id-iwalin.
Ineggez i ufrag, yebda la iqelleε aéalim. Netta iqelleε,, avu yettsuvu.
Yiwen ubrid iêbes aqlaε,, irfed aqerruy-is, yessakked, ur yelli win
yellan. Yu$al $er uqlaε, iqelleε yeqqar : « mazal ». Mi d-yeqleε
d-yeqle
yiwet n tebûelt, ad tt-yerr $er uqelmun n ubernus-is.
Iqelleε, iqelleε armi qrib ad yeççar uqelmun-is, yesla
wiss anwa i as-id-yettmeslayen, yenna-as-id : « D keçç
ay akka a Oeêêa ? ! Acu txeddmev deg uqwir-iw ?
Yerra-as Oeêêa : Azul a Dda Muê, d axessar acêal yeohed
wavu ass-a.
Yenna-as bab n wayla : Ur smeεriq ara. Ur nêerwa$ ara deg
wavu nekkini. Nni$-ak d acu i k-id-yewwin $er uqwir-iw ?
d takkerva i la tettakrev lebûel.
Yenna-as Oeêêa: Ur kcime$ $er uqwir-ik, ur ukire$
lebûel.
Yerra-as um$ar-nni: Daymi qqaren: yuker, êedre$ ;
yeggul, umne$.
Yenna-as Oeêêa: Rou ad ak-id-sfehme$. Lli$ leêêu$
d tama n uqwir-agi inek, ikker-d wavu iqelleε iqermuden d$a ula d nekk irfed-iyi-d isers-iyi-d deg
uqwir-ik.
Yenna-as um$ar-nni : Ha-t-an ad as-neg irfed-ik-id wavu, yewwi-k-id $er uqwir-iw. I lebûel-nni da$en
d avu i t-id-iqelεen ?
Yenna-as Oeêêa : Uggade$ ad iyi-irfed wavu tikkelt niven d$a ttaîîafe$ di lebûel. Mi îîfe$ di tebûelt ad d-teqleε
Yenna-as bab n uqwir-nni : Ha-t-an da$en ad as-neoεel d tidet. Maca ur fhime$ ara d acu yewwin
lebûel-nni $er uqelmun-ik ?
Yerra-as Oeêêa : Dinna i yi-d-tufiv bate$ ula d nekkini. »

yTigzi n uvris
❶ Acu yewwin Oeêêa $er uqwir n medden ?
❷ D acu i d-yeqleε dinna ?
❸ D tidet yella wacu yeb$a ad t-yaker Oeêêa ne$ ala ?
❹ Asmi i t-id-yufa bab n uqwir, d acu n ssebba i d-yufa Oeêêa akken ad yesεeddi iman-is ?
❺ D acu i as-id-yerra bab n wayla ?
❻ D acu i d-yemmalen belli d takkerva i yettaker Oeêêa ?
❼ Yesteεref Oeêêa $er taggara belli yettaker lebûel ne$ ala ?
❽ Fren yiwen wawal i twalav d aknaw (kifkif anamek-is akked)
❾ Bate$ : - ferêe$ - rfi$- wehme$

22

23

yTura ad cnu$

Arrac

Arrac, arrac, arrac
D nekkni i d taftilt n tmurt i d-iceεlen
Arrac, arrac, arrac
Ad d-nesban idles nne$ anda t-ffren
Ad d-nnadi
Ad nesteqsi
Ad nruê tuddar lexla
Ayen ara nwali
Ad a$-id-yawi
Si yal d tamussni
I s ara tebnu tmurt n uzekka.
Adrar s adrar slan
Wa yessawel-as i gma-s seg wa $er wa
Yewwev-d lexbar yelhan
Yezzi-asent am uzrar akk i tmura
Mi ara ddukklen
Ad ak-sefven
Akk imeîîi n wass-a
Freê yis-sen
Tedεuv-asen
Ad ssiwven
I wakken yis-sen ara icennu uzekka.
Yuli-d yiîij yecreq
Yesban-a$-d akk iberdan s anda ara neffe$
Agdud yellan yefreq
Yeddukkel-d afus deg ufus yedda-d yid-ne$
Ahaw akit
Akken ad d-nawit
Üûut nwen $ur-ne$

Wa s tcelêit
Wa s teméabit
Wa s tcawit
I wakken ad d-tekker tmazi$t nne$.
Lewnis n At-Mangellat, si tesfift « Abrid n teméi »

2423

yD nekk ara yarun :
Ha-t-a
H
uvris
ris xerben yiê
yi ricen-is, af-d amek i myezwaren, seqεed-it.
Argaz-nni bu-teqnaé yerfa.Yettxemmim amek ara yesseêûel Oeêêa. Yenîeq
yenna-as : « Imi tettarrav iman-ik téewrev, af-iyi-d, ihi, anta i d talemmast n lqaεa.
Yenna-as Oeêêa : « Ha-tt-a ddaw n uvar ayeffus n u$yul-agi inu. »
Deg yiwet n taddart akkenni, yal ass n ssuq, mi d-nnejmaεen akk l$aci, yella yiwen
urgaz, yettakk-asen tiqnaé i yimsewwqen, maca ulac win i tent-id-yettafen.
Seg wass-nni, ur d-yu$al urgaz-nni $er ssuq-nni.
Susmen akk medden. Yiwen ur izmir ad d-ifru taqnuét-nni. D acu kan ass-nni, yella dinna
Oeêêa ; yenîeq $er urgaz-nni : « Nekk ad ak-id-ini$ acêal. Ayen yellan n wanéaden $ef
uεrur n u$yul-agi inu i yellan n yitran deg yigenni. Tura, ihi, ilaq ad têesbev anéaden n
u$yul-agi inu i wakken ad teérev acêal n yitran yellan deg yigenni. »
Yiwen wass, yewwev-d urgaz-nni $er ssuq, yenna-asen : « Anwa deg-wen i izemren
ad iyi-d-yini acêal n yitran i yellan deg yigenni ? »

24

25

26

yAmawal
❶ Af-d tagnit anida ara smersen yinelmaden awalen-agi. (md : adiwenni gar sin yinelmaden mi
ara mlilen …)

Azul
Tanemmirt
Ass ameggaz
Iv ameggaz
Ar tufat
Ar timlilit
Ar azekka
Ulac deg-s
Ansuf
Ar tikkelt niven
Ar ass niven
Ar ass wayev

❷ Yettidir ufellaê s wayen i d-yettawi seg wakal-is.
Af-d 3 n wawalen yezdin aéar d umgag « yettidir » terrev-ten di tefyar.

❸ Af-d anamek yesεa umyag « wwet » di yal tafyirt.
Yewwet-it s ugelzim $er gar wallen.
Yewwet-itt d ives armi d-yenqer yiîij.
Yewwet seksu d uksum armi yemlelli.
Yewwet-as tilifun i umeddakkel-is.
Yewwet afus-is $er loib.
Yewwet-itt s yibeddi armi d Tizi-Uzzu.

❹ Efk-d inemgalen i wawalen yersen $ef ujerriv.
Yekker ufellaê zik.
Yebra-as-id i uzger.
Yerfed agelzim
Iger aydi daxel n teylewt.
Icudd taylewt.

26

27

28

yTajerrumt :

Addad n yisem

Senfel tifyar am umedya amezwar
amezwaru.
• Afellaê yettidir➝yettidir ufellaê
• Izem yusa-d➝
•Tameîîut tekker-d➝
• Aydi ineggez-d➝

w

❶ Serwes gar snat n tal$iwin n yal isem.
❷ Acu i ibeddlen deg-sen ?
❸ Amek u$alen ?
Ad cfu$ :

Isem yesεa sin waddaden : ilelli d umaruz.Yettale$ umaruz s ubeddel ne$ s u$elluy n te$ri
tamezwarut Md : afellaê ➝ ufellaê, taylewt ➝ teylewt). Yettale$ da$en s tmerna n « w » ne$
« y » Md : ass ➝ wass, izem ➝ yizem) . Maca llant kra n tsuraf Md : tala, tizi, fad, lexla…)

yIlu$ma :
❶ Suffe
Suffe$-d akk ismawen yellan deg uvris terrev-ten di tfelwit, yal wa d waddad-is.
Ff$ùe$ si tewwurt n usqif am umsuv . Muqle$ù akka d wakka, syin akkin qqerse$ù d tazzla, êulfa$ù i
yivarren-iw ur ttrusun ara $ùef wakal; gar yigenni d wakal i ôuêe$ù. Jeddi yevfer-iyi-d s-deffir.
Qevεeù$-ten (Xali d Yemma) $ùer wuffu$ù n taddart. Ssawale$ù: - a Yemma! Öou-yi !
Tikkest seg « Cfi$ am wass-a »
Aεmer TI£ILT
Addad amaruz

Addad ilelli

❷ Err
E $er waddad iwatan ismawen yellan gar tacciwin.
Teqqim (tameîîut) aîas n (agguren) ur yelli d acu i tessuter . Armi d yiwen (ass), tenna-as i (argazis) ad iruê ad iéer (aslem-nni) acku tra ad tidir s-(afella) n (tiziri). Yekker (argaz) ageswaê, iruê. Maca
tikkelt-a, yerfa (aslem-nni) d$a yenxeryav deg (aman), iruê.
Tikkest seg « Anegmar d Uslem »
Adlis n Useggas wis 2 n Ulmud Alemmas

29

29

yTaseftit :

Amyag: tal$a n yizri

Azekka-nni tanezzayt, mi d-yekker
yekker urgaz yerfed taylewt-nni $ef uzagur-is iôuê $er yiger-is ad
yekrez.

w

❶ Acu-ten wawalen yersen $ef ujerriv ?
❷ Tigawt nsen, tevra, tverru ne$ ad tevru ?
❸ Acu i d izri ?
Ad cfu$ :

Izri d tal$a n umyag i d-yemmalen tigawt yezrin ne$ tigawt yemdan ne$ tin ifukken.
Md : iruê ufellaê ÷…yerfed taylewt…

yIlu$ma :
❶ Suffe
Suffe$-d,
-d, seg uvris, imyagen yeftin $er yizri.
Yiwen wass, terfed tmeîîut taqabact d temrart, truê $er teégi ad d-tezdem. Deg wakken i ttyen$a lêif n yis$aren, tzeddem, tettruéu, tettarra di rrif, armi tessawev tazdemt anect-ila-tt.
Wi ara tt-icidden? Wi ara tt-yessiwven $er uxxam? Tu$al teqqim $er tmurt, teîîef amayeg-is la
tettxemmim.÷

❷ Yal amyag i d-tufiv deg uvris, af-as-id amatar udmawan, afeggag n umyag d tal$a ta
taêêerfit
Amyag

Amatar udmawan

Afeggag n umyag

Tal$aa ta
taêerfit

-

❸ Sefti $er yizri amyag « awi » d wudmawen irkelli.
❹ Sefti imyagen yellan gar tacciwin $er yizri.
Jeddi (îîef) -iyi deg ufus, nekk jebbde$ù, netta ijebbed . (zzem) ufus-is
fell-i amzun d ssiman . Akken (err)ù ur (zmir)ù ara ad snesre$ù s loehd-iw, (εeddi)ù ($ùeéé)ù-t, (awi)ù-d
tacriêt deg ufus-is, (suù$) $ùer Öebbi i t-id-ixelqen, syin akkin (serreê)-iyi

30

30

yAsefru

Am$ar

Azzel ay am$ar di lehwa d lexrif
Yuzzel um$ar, iêemmel-d wasif
Tawkilt n umada$ teffe$-d $er usqif
Tefsa, adfel yessa$, ye$li-d uqerrif
Lebraq n yigenni yecεel am teftilt
Agris isenni amzun d tagertilt
Am$ar yessawal yenna i tewkilt
Ma yeffe$-d uz$al ad qeble$ tawkilt
Tawkilt n umada$ terra-as awal
Ma teb$iv ad ya$ yiîij d wuzzal
Ssefru-d ay am$ar : yekkat yettazzal,
yettazza
Ur yelli d aéar, ur yelli d uzzal
Am$ar yettxemmim d acu-t akka wa
Yella d ameççim ne$ iîij d lehwa
Ne$ amer d a$anim yak maççi d as$ar
D alim ne$ d aclim ad t-nerr d a$ebbar

Tawkilt n uza$ar irkeb-itt wurrif
Waqila ay am$ar ad tkecmev lexrif
Ur telêiqev aéar ula deg yiwet
Ad d-tawiv lexbar mi ara k-id-yewwet

Tawkilt mi tebra yebda-d ubeêri
Am$ar mi yerra s axxam yedduri
Yergel tiwwura, yuven yettusu
Abeêri tura, yerra-t $er wussu

Idir
Ccna « Arrac n Tiddukla »
Si tesfift « Ta$ribt-iw »

31

yAvris :

Tameîîut d yizem

Yiwen wass, terfed tmeîîut taqabact d temrart, truê $er teégi ad d-tezdem. Deg wakken i tt-yen$a
lêif n yis$aren, tzeddem, tettruéu, tettarra di rrif, armi tessawev tazdemt anect ila-tt.
Anwa ara tt-icidden? Anwa ara tt-yessiwven $er uxxam? Tu$al teqqim $er tmurt, teîîef
amayeg-is ar tettxemmim.
Yufa-tt-id yizem, yenna-as:
- A yemma tam$art, d acu akka i kem-–yu$en ? Tu$al teêka-as lêif ideg
tella.Teêka-as akk ayen tesεedda,
edda, terna teêka-as tamsalt n wuccen d
teylewt d ttar i d-terra deg-s: t$av-it.
Yekker iεawen-itt.
awen-itt. Icudd tazdemt, yerra-tt $ef uzagur-is, yesni
tameîîut deffir-s, yessawev-itt armi d tawwurt n uxxam.
Tameîîut tessekcem tazdemt, izem imudd tameééu$t-is isell i
tmeîîut d acu i asen-têekku.
Muqlen wat-uxxam di tezdemt maççi d ayen i tezmer
ad d-tawi, steqsan tameîîut, teêka-asen. Nnan-as : D acu
ara tiniv deg ugellid n yi$ersiwen?
Tenna-asen:
- D argaz d wawal maca yettfuê yimi-s! Akken yesla
yizem i wanect-agi, yekunser, iruê. Yezri wayen yezrin,
tebren tmeîîut $er teégi ad d-tezdem.Yaf-itt-id yizem,
yenna-as:
- Wwet-iyi-d s tqabact s anyir!
Terra-as: Ur zmire$ ara, txedmev-iyi lxir !
Yenna-as : Ad iyi-d-tewwtev ne$ ad kem-ççe$. Tu$al
tewwet-it $er gar wallen. Iruê yettiééif, iteddu, idammen
ttazzalen.
Kkan ayen kkan, tu$al tmeîîut $er teégi ad d-tawi
is$aren.Yufa-tt-id yizem di tezgi tzeddem.Yenna-as :
- Ani-iyi-d.Tettani-as, armi i d-temlal d ccama n tyita-s gar wallen.Tenna-as:
- Ëemdulleh, a mmi, aql-ak-id teêliv! Yerra-as:
- Lejruê, qqazen êellun; imeslayen qqazen rennun.
Tameîîut tefhem sani i d-iteddu yizem, tebda tettêellil deg-s ad as-–isuref maca izem ikreh win
yessuguten awal di tecmat, d$a yemme$ fell-as, yeçça-tt.

yTigzi n uvris
❶ Acêal n yiwudam i yellan? Anwi-ten?
❷ Anwa awal swayes yebda uvris?
❸ Acu i d-yemmal wawal-agi?
❹ Ayen tejba tmeîîut $er teégi ?
❺ Acu i d-tmugger di teégi ?
❻ Ayen i tt-yuwes yizem ?

32

❼ Acu$er ur tt-yeççi ara tikkelt tis snat mi i ttimugger
❽ Ayen i yessuter deg-s ad t-tewwet s tqabact?
❾ Acu$er i yeqqim armi d taggara akken ad tt-yeçç?
❿ Acu tnumek tefyirt: lejruê qqazen êellun,
imeslayen qqazen rennun?

yD nekk ara yarun :

yIlu$ma :
❶ Smed ilmawen n uvris s wawalen-a : yiwen wass, tawwurt, amacahu, zik-nni ,armi, Ttxil-k.
…………..,
…..……….. , yella yiwen um$ar yewwev $er yixef n wussan-is. Yezde$ di tεecciwt i d-izgan
di teégi. Yettgani dinna tamettant : yekref, ur yettembiwil ara. Ssaéen-as-id ussu ines $er tewwurt. Yal
ass tettawi-as yelli-s n mmi-s tagella $er dinna. Mi tewwev ad as-tini : « ……… ldi-yi-n ……….. a
baba inu ba… », netta yettarra-as-id : « sçençen tizebgatin-im a yelli £riba ».
………,…………..…., iεuss-iten-id uwa$ezniw, yesla-asen amek i ttemsawalen.

❷ Ha-ten-i kra n yimuren n tmucuha, init-d anwa i d amezwaru, anwa i d wis sin, anwa i d wis
krad

- Imir-nni ççan, swan, ferêen deg uxxam-nni n yivulan-is. Mi fukken, u$alen s axxam nsen di
talwit d lehna.
- Armi d iv, tu$al d tameîîut, teffe$-d seg uddaynin, tenna-asent : mselxiô fell-akent a yessi-s n
uletma….
- Yiwen wass, yiwen n ugellid iruê $er ssuq, yenna-as i ugdud yufa dinna : ad awen-d-fke$ yiwet
temsefrut, win ara tt-id-yafen, ad as-fke$ taqnuct n wure$. Awit-iyi-d tiririt imalas i d-iteddun.

❸ • eqεed
ed tifyar akken avris ad yesεu anamek.
Txeddem $er medden ayen tufa : deg umwan, tleqqev azemmur, deg unebdu, tmegger, tlewwi-d
ini$man.
Yemma-tsen d tigellilt yerna teεteb aîas. Deg wass txeddem $er medden, deg yiv txeddem i yiman-is.
Tettagem-d, tzeddem-d, trennu-d akantu n tuga i yiwtal-is. Axelleû ur tt-ttxelliûen ara maca ttakkenas-id zzit, tazart, igumma…
Amacahu,
Zik-nni, tella yiwet n taooalt akked sebεa warraw-is. Arraw-agi ines d inilban



33

33

Ad ktazle$ iman-iw

Acu i twalav di tmacahut i tleqvev ?
Wali ma tzemrev
ev :
1. Ad takzev tamacahut ?
2. Ad tt-tegzuv
uv ?
3. Ad d-te$rev tamacahut s utram ?
4. Ad d-talsev i tmacahut i wumi tesliv
iv ?
5. Ad d-talsev i tmacahut s tmenna?
Melmi i tettafevv iman-ik? mi txeddmev :
1. ……….weêd-k
-k ?
2. ……… di sin ?
3. ……… d agraw ?
4.……… d yinelmaden n tesmilt akken ma llan ?
Muqel ma ttzemrevv ?
1 . Ad takzev amyag ?
2 . Ad takzev tawsit n yisem ?
3 . Ad takzev amvan n yisem ?
4 . Ad takzev addad n yisem?
5. Ad d-takzev amatar deg umyag ?
6 . Ad d-tekksev afeggag d umatar deg umyag ?
7. Ad taruv war tamsertit ?
8 . Ad terrev ti$ri n yilem anda twata ?
9 . Ad tesmersev izri akken iwata ?
10 . Ad tesmersev urmir aêerfi akken iwata ?
11 . Ad tesmersev asemmad usrid ama d isem ama d awsil ?
12 . Ad tsemgirdev gar tira d ususru n [bbw] ?

34
34

+

-

Asenfar wis 2
• Ad

aru$ ne$ ad sqeεde$ tabrat n usnubget ne$ tabrat n userbeê n yixef n useggas

• Tigezmin

n usenfar :

Tagzemt 1ut •
Tagzemt tis 2 •

Asenfar 2

ad aru$ tabrat tameéyant ne$ tin n yixef n useggas
ad aru$ tinnubga

Asefled/ ta$uri n yivrisen

- Asnubget sb : 32
- Amulli sb : 32
Tagzemt 1ut

- Asefru: Tiziri yulin sb :

Iferdisen n tutlayt

Afares s tira

ed n
• Tirawalt : tussda:ww [ggw] • Asmad d useqεed
yivrisen
Sb : 37
• Tajerrumt: amqim awsil n

Sb : 42

yisem Sb : 38
• Taseftit : urmir aêerfi
Sb : 39

- Tinnubga sb : 37
Tagzemt tis 2

- Asefru : Muqle$ sb :

• Tirawalt : tamsertit : n + w
Sb : 45
• Tajerrumt: tinza$
Sb : 46
• Taseftit: urmir ussid
Sb :

• Asmad
d useqεed n
yivrisen
Sb : 50

!SENFAR 2

yAvris :

4AGZEMT 1
Asnubget

A$erbaz Mulud FERεUN n Tizi-Uzzu ad yexdem tame$ra imi wwven 50 n yiseggasen segmi yeldi.
Tame$ra-agi, ad d-tili ass n 25 di yebrir 2005 $ef 12 n uzal di tzeqqa n tme$riwin deg Uxxam
U
n
yidles Mulud AT MεEMMER.
Deg wahil, ad yili :
- umeslay n yinelmaden ye$ran zik dinna.
- umezgun s-$ur yinelmaden.
- ccveê
- ccna
Arrac yeqqaren, zemren ad d-ddun yid-sen yimawlan nsen

yTigzi n uvris
❶ I wumi tettwazen tinnubga-agi ?
❷ Melmi ara d-tili temlilit-agi ?
❸ Anda ara d-tili ?
❹ D acu yellan deg wahil n tme$ra-agi ?

yAvris wis 2 :

yTigzi n uvris
❶ Anwa ara ixedmen tame$ra ?
❷ Acu n tme$ra ara yexdem ?
❸ Melmi ara tt-yexdem ?
❹ Anda ara tt-yexdem ?
❺ £ef wacêal ssaεa ?

3636

Amulli

Imi ara semde$ 7 n yiseggasen
di leεmer-iw,
mer-iw, ass n 28 di yebrir,
aql-iken tettwaεervem
$er umulli inu.
Tame$ra ad tili deg uxxam nne$
$ef tamert tis 2 n tmeddit.
tmeddit
Amayas

37

yTirawalt

Tamsertit :ww ®

[ggw]

-£er amedya-a
• Irewwel $ef yimeddukkal-is

w

❶ Derrer amyag
❷ Amek i t-id-ne$ra ?
❸ Amek i t-nura ?
❹ Efk-d tal$a taêerfit ines.

Ad cfu$ :

Mi ara yili yimesli « w » yessed di kra n wawalen (am: rwel,…),
yettu$al d [ggw] deg ususru. Md : rwel
rewwel [reggwel]
Maca di tira, tewwi-d ad naru « ww » am wakken yella deg uéar n wawal

yIlu$ma :
❶ Tazabut
T
• Deg wasmi i d-yeffe$ deg yigen, yezga irewwel $ef wid i t-ittcewwilen,
• Zik-nni zewwiren-d i yimestal deg ubrid.
• Zewwint-d tlawin azemmur $err llqaεa.

❷ Err tifyar-agi $er wurmir ussid.
u
• Inelmaden-agi, zwaren ccix nsen $er uxxam.
• Yergel yi$zer s yiqejmuren.
• Yezwi azemmur s umextaf.
• Mi d-yekcem yerwi uxxam.
• Yelwi-d ini$man deg unebdu.

❸ Efk-d tal$
tal a taê
ta erfit n yimyagen yettuderren.
• •Deg tallit n uzemmur, tilawin zewwint, leqqvent
leqqvent.
• Ssadaqqa tzewwir deg wat-uxxam.
• Tikwal, im$aren-agi rewwin kan.

3838

yTajerrumt

Amqim awsil n yisem

w

• £er tafyirt-agi:
Wagi d a$erbaz-iw
kemmel d yimqimen niven akk.
• keçç: wagi d a$erbaz…
• kemm …
• netta….
• nettat….
• nekkni ….
❶ Acu-t wawal « a$erbaz » ?
❷ Acu-–t wawal i as-nerna i wawal « a$erbaz » ?
❸ Anda i t-nerna ?
❹ Acu n yisali i a$-d-yerna ?
❺ Amek ara as-nsemmi ?
Awal i as-nerna i yisem a$erbaz neqqar-as: awsil n yisem.

Ad cfu$ :

Amqim awsil n yisem d awal i nettarra deffir n yisem i wakken ad d-nmel wi t-ilan umdan ne$
u$ersiw ne$ t$awsa.
Md : ameddakkel-iw, axxam nsen, adlis-is
Imqimen iwsilen n yisem d wi : asuf : iw (inu), ik (inek), is, ines, inu, inek, inem
Asget : nne$, nnte$, nwen, nkent, nsen, nsent

yIlu$ma :
❶ Derrer
errer imqimen iwsilen terrev (+) tama n yismawen.
Tuven tmurt-iw
La ttavne$ yid-s
Uggade$ d lasel-iw
Ay d asfel ines

❷ Err
E imqimen iwsilen n yisem iwatan deg yimukan ilmawen.
Zik-nni yella yiwen n ugellid yeb$a ad iéer ma lhan yimeddukkal n warraw-… ne$ dir-iten. Yezla
ikerri. Idel-it deg ugertil, d$a yenna-asen i warraw-…: ruêet $ret-d i yimeddukkal …. ad d-asen, ad dglun s yiqubac … akken ad $zen azekka i u§daw-agi ….

❸ Ales tira i ula$mu 1u tbeddlev udmawen n wasuf s wid n usget. Beddel ayen i d-tewwi ad
yettubeddel.

39

39

yTaseftit :

Urmir aêerfi

• £er tafyirt-a
• Asmi ara teddu yelli d tislit, ad d-tenced akk timeddukkal-is.

w

❷ Derrer imyagen yellan di tefyirt.
❸ Tigawin nsen zrint ne$ ad zrint ne$ la zerrint akka tura ?
❹ Amek i d-ne$ra amyag-agi? Wali, nadi ma temgarad tira d ususru?
Ad cfu$ :

Urmir aêerfi yemmal tigawt ur nevri ara. Ad tevru (ahat) $er sdat.
Mi ara yemlil « ad » n wurmir akked kra n yimataren udmawanen, tettili-d temsertit deg
umeslay maca tewwi ad naru « ad » weêd-s, amyag weêd-s. Md : ad twaliv xas ma neqqar-d
[attwaliv], ad twalim xas ma neqqar-d [attwalim], ad nwali xas ma neqqar-d [a nwali]

yIlu$ma :
❶ sefti amyag cfu $er wurmir aêerfi, d yimqimen akken ma llan.
Nekk

ad ddu$

keçç
Netta
Nettat
Kemm

❷ Suffe$-d imyagen tefkev-d tal$a taêerfit nsen.
Qbel ad truêev, tewwi-d ad tu$alev s axxam akken ad as-tiniv i yemma-k aql-ik ad tinigev kra
n wussan $er tmurt n usemmiv d uqerrif, yerna ad d-tawid yid-k kra n yiselsa d waîas n yidrimen imi
teériv dihin ur yelli win ara k-id-yefken tagella d tmezdu$t. Tewwi-d kan ad tarkev $ef yiman-ik
Arek : ttkel $ef yiman-ik
Amyag

40

40

Tal$aa taê
ta erfit

yAvris :
Tinnubga
Agraw Adelsan Amazi$
yenced-iken ad tilim d
inebgawen-is,
Ass n lexmis 4 yulyu 1998,
di tme$ra n tikci n warrazen i
widen i d-yufraren di temsizzelt
tis semmuset n Warraz
Lmulud At Mεemmer.
Tame$ra ad d-tili $ef 13 : 30
di Tzeqqa Tameqqrant n
Uxxam n Yidles
Mulud At Mεemmer » n TiziUzzu.
Ansuf yis-wen
Agraw Adelsan Amazi$

yTigzi n uvris
❶ Anwa i yuran tinnubga-agi ?
❷ Acu n tme$ra i d-yessuddes ?
❸ Melmi ara d-tili ?
❹ £ef wacêal ssaεa ?
❺ Anda ara d-tili tme$ra ?

41

41

yD nekk ara yarun
❶ Aql-ik tettwaεervev $er tme$ra
i wass n lêedd
di tzeqqa n tme$riwin Tajeooigt n tefsut.
Tinnubga-agi xuûûen deg-s aîas n yisalan. Ini-d d acu i ixuûûen ternuv-t.

❷ A$erbaz nwen ad d-issuddes tame$ra n taggara n useggas. Arut tinnubga s yisem n tesmilt nwen
i yimawlan nwen d yimeddukkal nwen.

Msenfal ivrisen keçç d umeddakkel-ik, $er avris-is. Muqel ma llan deg-s yisalan-agi.
• Win i wumi tettwazen tinnubga ?
• Adeg anda ara d-tili tme$ra ?
• Azwel n tme$ra ?
• Ahil n tme$ra ?
• Yiwet n tefyirt ne$ snat i usnubget n yimdanen ara d-yasen.

❸ Seqεed tinnubga-agi. Err-as ayen i tt-ixuûûen.
I kenwi ay imawlan-iw,
Ad d-tili yiwet n tmeddit n ccna d ccveê
Ass n lexmis 12 di yennayer seg 14 ar 17
Ahanay ad yili di tzeqqa tameqqrant n u$erbaz, $ef zelmev mi ara d-kecmem.
Ahil ad d-yili akka :
-

Ad d-nefk ingulen akked umeswi
Ad yili unekcum
Ad ilin wuraren
Ad tili tikci n warrazen
Ad d-yili wawal s$ur yinelmaden
Ad d-yili ccveê i d-heggan yinelmaden
Ad yili uéawan d ccveê n temnavin n Sseêra.
Inelmaden n u$erbaz

42
42

yTura ad cnu$

Tiziri yulin
Tiziri yulin
Tiziri yulin
Tuli $ef t$altin
Acebbub yefsin,
Tlata teklatin
Asent-d syin,
Ulint $er tudrin
Tlata teêdayin
Ay ized$en din

Grent azeîîa,
La ttrent i teklatin
Tlata t$urfatin
Yem$in s llfeîîa
A tislatin
Akka i tevra
Tlata teklatin
εemrent tame$ra

Tiziri yulin
Am win itezzin
Acebbub yefsin
Tlata teklatin
εeddant-d syin
S-ddaw tezdayin
Tlata teêdayin
Ay ized$en din
S-ddaw uzeîîa,
Ttrent i teklatin
Tlata tebêirin
Wwint-as lêara
A tiysetmatin,
Akka i tevra
Tlata te$zalin
Cebblent seêôa
Idir
Ccna « Arrac n Tiddukla »
Si tesfift « Ta$ribt-iw »

43
43

yAvris :

I kemm a yemma inu

Tezriv ay$er i am-in-uri$ ass-a, b$i$ ad am-in-ini$ ayen i am-sarame$ i useggas amaynut.
Maççi s tebrat ay b$i$ ad am-in-ini$ ayagi.
Tezriv $as gguge$ fell-am, tezgiv deg wul-iw.
Sarame$-am, a yemma inu, aseggas ameggaz ara m-id-yawin tumert,
tadawsa d waîas n tnufli d tenkelwit.
Yelli-m Tamilla
Asegzi n wawalen :
Gguge$ : beεde$
Tankelwit : sεaya

yAvris :
La sarame$
aseggas amaynut,
ad ak-id-yawi tanufli, tadawsa d tumert !
D ayen i ak-sarame$ seg wul zeddigen.
zeddigen
Ameddakkel-ik Amayas

Asegzi n wawalen :
Tadawsa : sseêêa
Tumert : lferê

yTigzi n uvris
❶ Acu$er i tura Tmilla i yemma-s ?
❷ Acimi s tebrat i as-tesserbeê aseggas ?
❸ Melmi i d ixef n useggas ?
❹ Amayas di$en yessexdem tabrat deg uvris wis sin. Anwi wallalen niven i nezmer
ad t-nessexdem akken ad nessiwev izen ?

4444

yAmawal
❶ .Asfugel n yixef n useggas n Yimazi$en i$elli-d di:
20 yebrir
5 yulyu
12 yennayer

❷ Tabrat d allal swayes i nezmer ad nessiwev izen.
Efk-d kra n wallalen niven swayes i nezmer ad nessiwev izen.

❸ Rnu-asent i tifyar, awalen-agi: tinnubga, tabrat, necde$, amulli
………….t-id $er tme$ra, ur d-yusi ara.
Ïîfe$ ………….maca, ur zmire$ ara ad n-ase$
Azekka d …………inu.
Azen-as …………., ahat ad d-yemmekti.

❹ Kkes tifyar ur nwata ara:
Necde$-t-id asmi yemmut baba.
Yura-as tabrat, ur tt-yefhim ara.
Almend n umulli inu, uzne$-as tinnubga.
Necde$-t-id $er tme$ra inu
Yuzen-iyi-d tinnubga akken ad ddu$ yid-s $er
er sbiîar.

❺ Kkes-d seg yismawen-a imyagen:
• Izen
• Ancad
• Tinnubga

45

45

yTirawalt

Tamsertit : n –- w....

• £er imedyaten-agi:
• Wagi d ssuq n warrac.
• Tame$ra n wuccen tettban ula d iîij-is yexser.
• Iîij-nni i d-icerqen maççi inu n wiyav.

w

❶ Af-d tanze$t « n » deg yimedyaten-agi.
❷ Acu n wawal
awal i tt-id-ivef
tt-id-ivefre
ren ?
❸ Amek i d-te$riv tanfalit-a : n warrac ? te$riv-tt-id akken i tura ne$ yemgarad ususru d tira
Ad cfu$ :

Mi ara temlil tenze$t « n » akked yimesli « w » swayes ibeddu wawal i d-yernan deffir tenze$tnni tettili-d temsertit gar-asen deg umeslay.
Ma nenna-d : [takurt bbwakal] ad naru : takurt n wakal

yIluγma
❶ Aru akken iwata ayen yellan nnig ujerrid :
- Aéar-iw bbuzzal maççi bbuffal.
- A bab bbwawal, yezwar-ik bab bbwakal.
- Ddunit bbwin ibedden.
- Tamda bbwaman.
- Cwiî-agi, xir bbulac.

❷ Tazabut : aru
- Acêal n wussan i mazal i yimuras n tefsut ?
- Maççi inu yiger-agi, n wagi.
- Efk-iyi cwiî n wudi.
- Kkes amur n widak yeff$en.
- Ad tawiv deεwessu n warraw-ik.
Ger tamawt :
Aselmad ad izubet s temsertit.

❸ Aru-d (3) n tefyar anida ara tili temsertit gar « n » akked « w » deg umeslay

46
46

yTajerrumt

Tinza$

• £er imedyaten-agi
:
• Teériv $as gguge$ fell-am, tezgiv deg wul-iw.
• D ayen i ak-sarame$ seg wul zeddigen.
• Iruê s a$erbaz.
• Yu$al $er u$erbaz.

w

❶ Wali awalen-a : fell, deg, seg, s, $er
❷ Err-iten di tefyar, tiniv-d ma tbeddel tal$a nsen ?
❸ Acu n wawalen i tettarez tenze$t ?
❹ Amek yettu$al waddad n yismawen i tesselkam ?
❺ Efk-d kra n tenza$ niven ?
Ad cfu$ :

Tanze$t d awal armeskil ( ur tettbeddil ara tal$a-s) tetteqqen :
Asemmad ( isem) $er umyag ( yusa-d $er u$erbaz).
Isem $er yisem niven ( tasarut n tewwurt)
Tinza$ yellan d ti: fell, deg, $er, seg, $ef, ddaw, n, s ( yis-) , ar, i, ddaw, nnig, deffir, d ( yid-),

yIluγma
❶ Af-d tinza$ yellan di tefyar-a :
Nnif d lêerma d ayen yevran di tefsut n 80 di Tizi Uzzu.
Ass-nni, imdanen ff$en $er yiberdan, sutren ayen b$an.
Nnan-d ala dayen neεya deg lbaîel akked uzaglu
£ef tmeddurt, $ef tmazi$t ibedd u$ref la yettsu$u
Nekkni ad nerreé wala ad neknu.

❷ Rnu-asent i tefyar tinza$-agi : deg, $ef, $er, fell, seg, i
- Tamazi$t, …..-as tudert, ….-as lmut.
- Teméi txeddem …. tem$er.
- …. ucrured …. tikli.
- …. tegnit n îîiq i d-yettban urfiq.
- Yettkel …. yi$il-is.

❸ Kkes tanze$t ur nwulem ara.
Iruê Mayas (nnig) ($er) u$erbaz. (Deg) (s) ubrid-is, yemmuger-d ameddakkel-is Yuba. Isellem
fell-as, kemmlen abrid akken.

❹ Err tinza$-a di tefyar: gar, i, s, deg, fell,

47

47

yTaseftit :

Urmir ussid

• £er imedyaten-agi :
• •D ayen ixeddem ufellaê i d-iêekku.
• Ileêêu,
leêêu, issefruy
issefruy.
• Iles ixeddem-itent, aqerru yetta$
yetta$-itent.
• Avar iteddu s aéar.

w

❶ Ger tamawt i yimyagen yettuderren.
ttuderren.
tt
❷ Amek tga tigawt nsen ? Tekfa ne$ mazal tettkemmil ?
❸ Tigawt nsen d ayen ivran yiwen ubrid kan?
❹ Err imyagen-agi $er tal$a taêerfit nsen : xeddem, êekku, leêêu, ssef
ssefrrruy,
uy, tta$, teddu.
❺ D acu ibeddlen ?
Ad cfu$ :

Urmir ussid d yiwet seg tal$iwin n umyag. D tigawt i d-yemmal umyag , d tigawt $ezzifen,
yettkemmilen, yettuεawaden
Yettale$ wurmir ussid :
- s usezwer n « tt » ne$ « t »: a$➝ itta$, ddu ➝ iteddu
- s tussda n tergalt tis snat : xdem ➝ ixeddem,
- s temlellit n te$ra : sirem ➝ issaram
- s tmerna n « y » di taggara : ddari ➝ iddaray.
Ger tamawt : llan kra n yimyagen tettbeddil tal$a nsen irkelli deg wurmir ussid : wwet / kkat,
ini / qqar.
Urmir ussid yemmal : tigawt $ezzifen, tigawt iverrun aîas n tikkal.

yIluγma
❶ Derrer urmir ussid di tefyar-a :
- Win yettruéun asalu, iteddu akken yufa maççi akken yeb$a.
- Yettakk Rebbi irden i yir tu$mas.
Tal$aa ta
taêerfit
- Deg wass nettargu, deg yiv yugi ad d-yas yives.
- Taweîîuft : Acu i txeddmev di ccetwa a éédec ?
Siwel
éédec : cennu$ !

❷ Err imyagen-a $er wurmir ussid
❸ Sefti imyagen-a d wudem amezwaru deg wurmir ussid :
Ffer, bnu, awi, ddari.

4848

Nadi
Fru
Wali
Aru
Lmed
Ïîes

Urmir ussid

49

yTura ad cnu$

Tamurt n Umazi$
Ur éri$ ansi i d-kki$
Ur wala$ s anda teddu$
Mi kkre$ ad steqsi$
Ad afe$ liêala tlu$
Amzun seg yigenni i d-$li$
Ccah deg-i imi tettu$

Muqle$ tamurt Umazi$
Yugurten wala$ udem-ik
Nnesma-nni n wanda lli$
êulfa$ tcewweq s yisem-ik
Tabrat-ik segmi i tt-$ri$
Ferêe$ imi lli$ d mmi-k

Bedde$ di ti$ilt ssawle$
Ti$ri-w te$li $er wanu
Mekkne$ lewhi-w ad sle$
Alla$ itezzi irennu
Tval-d lqebla muqle$
Tumeô-iyi-d tenna-d knu.
Ben Muêemmed
Ccna yidir

50
50

Mazal ad ne$z ad nmuqel
Ad nelêu, ad nesteqsi
Ulac tardast ara nezgel
Ad nessi$ tafat ma texsi
Ma nveyyeε lkenz n leεqel
Ane$rum-is ulansi



Partager ce document

Aseggas wis 5 n Ulmud Amenzufichier-pdf.frPDF82 pages

Vos contacts verront cette carte, avec la première page en image.

QR Code de ce document
Sur un téléphoneScannez le code pour ouvrir le document.Enregistrer le QR Code

Télécharger le fichier

Première page du document
Téléchargement gratuit

Aseggas wis 5 n Ulmud Amenzu.pdf

PDF 1.662,4 Mo82 pages

Faire un lien vers ce document

Lien permanentpour un message, un forum, un réseau social
Lien courtpour un SMS ou un profil
Code HTMLpour un site ou un blog

Du même auteur

Voir les autres documents de cet auteur

Sur le même sujet

Les mots qui reviennent le plus dans ce document. Chacun lance une recherche dans les fichiers publics.

Commentaires

Pour voir les commentaires déjà publiés ou ajouter un commentaire, Connectez-vous ou Créez un compte.