Aller au contenu

Albert Camus aberrani. tasuqilt n Ait Kaci Mohamed arab

Aperçu du document Albert-Camus aberrani. tasuqilt n Ait Kaci Mohamed arab.pdf, page 1 sur 109
Page 1 sur 109Lire le document
Texte de la première page
Abeṛṛani
Abeṛṛani
(L’Etranger)
L’Etranger)

Ungal

Editions Internet

1

Albert CAMUS

Abeṛṛani
Abeṛṛani
(L’Etranger)

Ungal
Tasuqilt
Mohamed Arab Ait Kaci

Editions Internet

2

G.T:
G.T: ad ssutreɣ
ssutreɣ i yimeɣriyen
yimeɣriyen ad cegg&en ula d nitni adlisadlis-agi I
yimeddukalyimeddukal-nsen s ttawil n lanternat (internet). U ma yella
win yes&an
yes&an alba&ḍ n timenna yezmer ad iyiiyi-d-yaru ɣer tansatansaw: aitkaci_med_arab@yahoo.fr

3

AḤRIC I

4

IXEF I

A

ss-agi temmut yemma neɣ ahat yezmer iḍelli, ur
ẓriɣ ara. Yewweḍ-iyi-d utiligṛam seg waxxam n
yemɣaren : « yemma-k temmut. Tanṭelt azekka.
Ad ak-ye&ḍem Ṛebbi lajeṛ ». Annect-agi yark ur yes&i
yara lma&na, ahat yezmer iḍelli.
Axxam n yemɣaren yezga-d di Marengo azal n 80
ikilumitriyen ɣef Lezzayer. Ad ṭfeɣ lkaṛ n zzuǧ, ad awḍaɣ
tameddit. Akka zemreɣ ad &iwzeɣ fell-as iḍ n wass-a akken
ad d-uɣaleɣ tameddit uzekka. Ssutreɣ sin wussan n tesriḥ i
um&alem, ur walaɣ ara amek ara yagi s sseba am tagi. Acu
kan iban-iyi-d ur t-ye&ǧib ara lḥal. Rniɣ nniɣ-as : « mači s
ɣur-i i d-tekka ». Ur d iyi-d-yerra yara. Nniɣ-as ger-i d
yiman-iw ahat ur ilaq ara ad as-iniɣ akka. Yerna mači d nek
ara yessutren asuref. Ittulef d netta ara yi-d-i&eḍmen lajeṛ.
Ahat ad iyi-t-id-yini sell azekka, mara d iyi-wali s leḥzen.
Tura akka, am akken mazal temmut yemma. Umba&d tanṭelt
ad tuɣal temsalt dayen i&eddan, ad teṣfu u kullec ad d-iban d
unṣib.
5

Ṭṭfeɣ lkaṛ n zzuǧ. Lḥal d aẓɣal. Ččiɣ di beṛṛa, deg
usečču n Celeste, akken uɣeɣ tannumi. Ɣaḍeɣ-ten meṛṛa u
Celeste yenna-yi-d : « ḥala yiwet n yemmat-nneɣ i nes&a di
ddunit .» Ddan-ed yidi armi d tawwurt. Lliɣ &erqent-iyi
cwiya imi ilaq-iyi ad aliɣ ɣer Emmanuel akken ad iyi-dyerḍel takkrabaṭ taberkant akked ubeḥnuq n tayett. Ula d
netta yemmut &emi-s meqbel akka s kra n wagguren.
Uzleɣ akken ur d iyi-tettaǧa yara lkaṛ. Aɣiwel akked
tazla, ma terniḍ-asen ddḥis, rriḥa n liṣunṣ d umecbaṛṛeq
ttmecbaṛṛiqen webrid akked yigenni, ahat ɣef annect-agi
yark i ɣef ṭṭsaɣ di lkaṛ. Gneɣ yark ayen yeqqim webrid. U
makken i d-ukiɣ, ufiɣ-ed iman- iw sendeɣ ɣef yiwen userdas
i d iyi-d-yeḍsan. Dɣa yesteqsa-yi-d ma yella yeb&ed ansegga
i d-usiɣ. Nniɣ-as « ih » akken ur nesseɣzaf ara ameslay.
Axxam n yemɣaren yezga-d azal n sin ikilumitriyen
ɣef taddart. Lḥiɣ ɣer din ɣef uḍar. Bɣiɣ imiren ad waliɣ
yemma. Acu kan a&essas yenna-yi-d ilaq ad waliɣ meqbel
anemhal. Netta yufa-t-id lḥal yes&a cɣel. Ṛǧiɣ cwiṭ. Ayen
akken qqimeɣ la ttṛaǧuɣ, a&essas yella ad iyi-d-iheddeṛ, syin
kecmaɣ ad waliɣ anemhal di lbiru-ines. D yiwen akkenni n
wemɣar i i&elqen ɣef yiri-s yiwet n cci&a. Imuqel-iyi-d s
wallen-is tizemṛaqin. Syin yefka-yi-d afus-is, u yeṭṭef afusiw yiwen umecwaṛ meqqren armi ur ẓriɣ ara amek ara t-idkkseɣ. Imuqel ɣer lekwaɣeḍ-is dɣa yenna-yi-d : « massa
Meursault, hatt-an qrib qrad (3) isseggasen segmi i d-tekcem
ɣer dagi. Ḥala keč i tes&a ». Ǧa&leɣ yebɣa ad iyi-nnaɣ, dɣa
bɣiɣ as-ed-sfehmeɣ. Acu kan igzem-iyi awal : « ur k-terri
yara tmara ad d-tesfehmeḍ. A mmi, ɣriɣ lekwaɣeḍ n yemmak, ufiɣ ur tezmireḍ ara ad teṭhellaḍ deg-s, ilaq-as win ara ttyett&assan. Taxriṭ-ik ur tt-tettqaḍa& ara. Ternuḍ tufa iman-is
dagi aṭas ». Nniɣ-as : « tes&iḍ lḥeq ». Yenna-d : « tezriḍ,
aṭas imeddukkal i tes&a si tezyiwin-is. Tezmer ad tecrek yid6

sen aṭas n tɣawsiwin ye&nan ḥala imɣaren. Keč meẓẓiyeḍ u
ḥala addiguti ara teddiguti yid-ek ».
D tidett wayen akka i d-yenna. Makken tella yemma
deg uxxam ɣuri tes&eday akud-is deg umuqel deg-i di
tsusmi. Deg wussan imezwura i tekcem s axxam n yemɣaren
terra-tt ḥala i imeṭṭi. Wannect-a yekka-d si tannumi. Kra n
wagguren umba&d tezmer ad tru lemmer i tt-id-kksen syin. U
dima si tannumi. Ɣef ayagi, mači aṭas i ṛuḥeɣ ɣur-es
asseggas-agi aneggaru. Akk daɣen annect-agi yettawi-iyi ass
lḥed i deg-i ste&fuyeɣ. Mebla ma seddaɣ-ed &eggu n lkaṛ,
tiɣin itikkiyen akked snat n swaye& n webrid.
Yerna-yi-d unemhal lehduṛ. Acukan uɣaleɣ ur d asselleɣ ara yark. Syin yenna-yi-d : « iwerra-yi-d Ṛebbi tebɣiḍ
ad tezreḍ yemma-k » kkreɣ-ed seg ukersi mebla ma nniɣ-ed
kra, dɣa yezwar-iyi ɣer tewwurt. Di tseddaṛin, yessefhemiyi-d : « newwi-tt ɣer texxamt tamectuḥt anda nesrusuy
lmeggtin-nneɣ akken ur nessagad ara wiyaḍ. Imi yal mara
yemmet yiwen dagi, wiyaḍ tqelliqen cwiya azal n sin neɣ
qrad (3) n wussan u annect-a yettara liḥala teqbeṛ ». N&edda
seg yiwet n lḥaṛa anda llan aṭas n yemɣaren yellan ttqessiṛen
d tirebuya& timecṭaḥ. Susmen makken i n&edda ger-asen.
Dɣa akken nfut, yuɣal-ed uqesseṛ-nni, ad as-tiniḍ d
asčewčew n temṛeqmin deg alba&ḍ iɣezṛawen. Akken
newweḍ ɣer tewwurt n yiwen ubaṭimut, yenna unemhal : «
ad k-ǧǧeɣ da a mass Meursault, ma yella kra i teḥwaǧeḍ
aqli di lbiru. Nennum tanṭelt tettili-d ɣef mraw (10) n ṣbeḥ.
Nenna-yas akka ad tizmireḍ ad t&iwzeḍ fell-as ». Awal
aneggaru yenna-yak : « waqila tenna-d acḥal d tikkal i
yimeddukkal-is belli tebɣa ad tettwanṭel s le&wayed n ddin
iṛumyen. Nek xedmeɣ ayen ilaqen. Acu kan bɣiɣ ad k-ed&eggneɣ ». Nniɣ-as tanemmirt. Yemma, ɣas ma yella mači d
tin ur nettamen ara, werǧin txemmem asmi tedder ɣef ddin.
7

Kecmeɣ ɣer zdaxel. D yiwet n texxamt yes&an tafat,
tettwasleɣ s tumlilt tamellalt syin ɣumen-tt s zǧaǧ. Llan degs aṭas ikkersiyen akked lelwaḥ n ṣbiɣa yes&an talɣa am X.
Sin seg-sen, si tlemmast, refden yiwen usenduq yes&an
lɣum. Nezmer kan ad nwali timesmaṛin yettmecbeṛṛiqen, i
ikecmen kan cwiṭ di lluḥ yettwasebɣen. Ar tamma usenduq
teqqim yiwet n tefremlit ta&ṛabt s tqendduṛt tamellalt akked
tfunaṛt taberqaqact ɣef uqarru-yis.
Imiren, ikcem-ed u&essas deffir-i. Izmer ahat yuzzeled. Yesqewqew-ed cwiṭ : « nemdel asenduq fell-as, acu kan
ilaq ad d-fsiɣ imesmaṛen akken ad tt-twaliḍ ». Yuẓa-d s
asenduq makken i t-id-ḥebsaɣ. Yenna-yi-d : « ur tebɣiḍ
ara?». Nniɣ as : « ala ». Yeḥbes, dɣa nneḥcameɣ cwiṭ imi
ḥulfaɣ am akken ur ilaq ara ad d-iniɣ annect-a. Amecwaṛ
akka cwiṭ, immuqel-ed dɣa yesteqsa-yi-d : « ayɣer? » acu
kan mači am win ara yi-ḥasben, yebɣa kan ad iẓer. Nniɣ as :
« ur ẓriɣ ara ayɣer » dɣa imiren, umba&d mi yebren claɣemis i icaben, yenna-yi-d mebla ma imuqel-ed ɣur-i : « fehmeɣk ». Cebḥit wallen-is tizeṛqaqin, akked weglim-is azeggaɣ.
Yefka-yi-d akkersi, netta yeqqim cwiṭ ɣer deffir. Tekker-ed
tefremlit dɣa tṛuḥ metwal tawwurt ad teffeɣ. Imiren yennayi-d u&essas : « d aṭan n weglim i tes&a ». Seg makken ur
fhimeɣ ara, muqleɣ ɣer tefremlit dɣa walaɣ belli tes&a
abeḥnuq amellal seddaw n wallen-is i d-yezzin yark i
uqerru-yis. Ya&del wunuḍ-nni ɣer tama n yanzaren-is. Ḥala
temlel ubeḥnuq i d-yettbanen ɣef udem-is.
Makken teffeɣ, yenna-d u&essas : « ad k-ǧǧeɣ tura ma
yehwa-yak weḥdek ». Ur ẓriɣ ara acu i s-wehhaɣ s ufus-iw,
dɣa yeqqim s ibeddi deffir-i. Taxxamt teččuṛ d tafat n
tmeddit n wass. Sin warduzen zenzunen deffir lemri. Ḥulfaɣ
i naddam. Nniɣ-as i u&essas mebla ma zziɣ ɣur-es : « aṭas
8

ayagi i txeddmeḍ dagi?» Yerra-d imiren : « semmus (5)
isseggasen » am win yuṛǧan si zik asteqsi-inu.
Syin, aṭas i yemmeslay. Ad t-swehmen lemmer i d asnnan asmi meẓẓi belli ad yekfu d a&essas n wexxam n
yemɣaren n Marengo. Is&a (64) isseggasen di le&meṛ-is u
yekka-d si « Paris ». Imiren ḥebseɣ-t : « ah! keč ihi mači n
da? » dɣa mmektaɣ-ed belli meqbel ad iyi-yawi s anemhal
ihdeṛ-iyi-d ɣef yemma. Yenna-yi-d ilaq ad nɣiwel ad ttnenṭel, imi deg uzaɣar yeḥma lḥal ladɣa di tmurt-agi. Dɣa
imiren swaswa i yi-d-yenna belli yella yezdeɣ di « Paris » u
yew&eṛ fell-as tura ad tt-yettu. Di « Paris » nettɣimi d
lmegget qrad (3) n wussan, tikkwal Kuẓ (4). Dagi akud
yettazal u yew&eṛ ad aɣ-tekcem tikti belli d lawan ad neddu
deffir usenduq. Tenna-yas-d tmeṭṭut-is imiren : « susem tura
keč, mači d tiɣawsiwin-agi ara d-teḥkuḍ i wergaz ». Yuɣal
wemɣar d azeggaɣ dɣa yessuter-ed deg-i ad as-ssurfeɣ. Dɣa
skecmeɣ-d iman-iw ger-asen akken ad as-iniɣ : « ala, ala
tezemreḍ ». Ufiɣ ayen akken i d-yenna d tidett u dayen i
iggerzen.
Di texxamt-nni n lmegget, yenna-yi-d belli yewweḍed d ameɣbun s axxam-agi n yemɣaren. Segmi i iwala imanis yezmer, yuɣal yessuter ad as-fken amḍiq-agi u&essas.
Nniɣ-as belli akken d as-yehwu yella, ula d netta d
amezdaɣ dagi. Yenna-yi-d ala. Yeswhem-iyi meqbel ɣef
ayɣer i d-yeqqar : « nitni », « wiyaḍ », akk tikkwal kan «
imɣaren », ma iheddeṛ ɣef imɣaren n wexxam anda kra segsen d tizyiwin-is. Acu kan ɣur-es mgaraden lecɣal. Netta d
a&essas, tzemreḍ ad d-tiniḍ yes&a kra izerfan fell-asen.
Tekcem-ed tefremlit imiren. Amecwaṛ kan yeɣli-d
yiḍ. Yeɣli-d butellis deffir lemri deg yiwet n tegnitt. Issaɣ
u&essas taftilt dɣa testulles-iyi tafat-is i yi-d-yewten s allen.
I&reḍ-iyi ad dduɣ s aḥanu n wučči. Acu kan nek ur lluẓeɣ
9

ara. Dɣa yenna-yi-d ma yella yezmer ad iyi-d-yawi lqahwa s
uyefki; Segmi akken ḥemleɣ lqahwa s uyefki, qebleɣ ad iyitt-id-yawi. Amecwaṛ yuɣal-ed s sniwa deg ufus. Swiɣ-tt.
Dɣa tusa-yi-d nnefḥa n ddexxan. Acu kan kukraɣ cwiṭ imi ur
ẓriɣ ara ma yella zemreɣ ad tt-xedmeɣ zdat yemma. Meyzeɣ
cwiṭ, ufiɣ annecta ur yes&i yara lma&na. Fkiɣ-as yiwen iggiṛu
i u&essas, dɣa nkkeyef di sin.
Cwiṭ akka, yenna-yi-d : « tezriḍ, imeddukkal n
yemma-k ad d-ṛuḥen ula d nitni ad &iwzen fell-as. Akka i
nnumen. Ilaq-iyi ad ṛuḥeɣ ad d-heggiɣ ikkersiyen akked
lqahwa taberkant. Ssutreɣ-as ma yezmer ad yessexsi yiwet si
teftilin-nni yuɣen. Aca&ce& n tafat ɣef leḥyuḍ imellalen
yettqaṛṛiḥ-iyi allen-iw. Yenna-yi-d d awezɣi. Imi akka i
tettwaxdem trisiti dagi. Ad aɣent yark tiftilin deg yiwen
ubrid neɣ ulac yark. Uɣaleɣ ttuɣ-t. Yeffeɣ, yuɣal-ed,
iṣṣeggem ikkersiyen. U ɣef yiwen sseg-sen, isers taḥemmayt
n lqahwa akked ifenǧalen yessembab wa ɣef wa. Syin
yeqqim-ed zdat-i, udem-is iweha-t-id ɣur-i, si tama nniḍen n
yemma. Tafremlit teqqim ula d nettat di tesga n texxamt,
tezzi s uzagur. Ur walaɣ ara acu txeddem. Acu kan seg
umbbiwel n ifassen-is, iban d tin i iẓeṭṭen. Lḥal yebbuḥra,
lqahwa tesseḥma-yi idmaren-iw u si tewwurt yellin tkečemed rriḥa n yiḍ akked tin ijeǧǧigen. Qrib ur d iyi-tewwi tnafa.
D asami afessas i d iyi-d-yessakin. Segmi akken
bel&eɣ allen-iw tban-iyi-d texxamt tettmecbaṛṛiq tura kteṛ si
tafat tamellalt. Zdat-i ulac tili dɣa yal taɣawsa u yal tiɣmert
akked talɣiwin n leḥwayeǧ irkelli, ttbanent-ed armi i
ttqeriḥent wallen-iw. Imiren swaswa i d-kecmen imeddukkal
n yemma. Wwḍen azal n mraw (10) yidsen, u kečmen di
tafat-agi yesderɣilen. Qqimen meṛṛa mebla ma yujjaq yiwen
ukersi. Ttwaliɣ deg iqudam-nsen akken werǧin walaɣ yiwen,
ulac aḥebbuy i d iyi-ṛuḥen seg udmawen-nsen neɣ si
10

timmelsa-nsen. Ɣas akken ur asen-selleɣ ara ttbanen-iyi-d
am akken d lexyalat kan.
Tugti si tlawin lsant iṭabliten akked waggus i sentizemḍen ammas i d-yessufuɣen a&ebbuḍ-nsent i icufen.
Werǧin greɣ tamawt acḥal meqqer u&ebbuḍ n temɣarin.
Irgazen d imej&uden meṛṛa u s&an yark ti&ekkzatin ger
ifassen-nsen. Ayen i d iyi-swehmen deg udmawen-nsen d
akken ur da ttwaliɣ ara allen-nsen; Ttwaliɣ ḥala yiwet n tafat
tacenneltaḥt di tlemmast n yiwen n wannar ukmic. Makken
qqimen, tugti seg-sen muqlen-iyi-d dɣa huccen-d aqerrunsen ɣur-i s useḍḥi, s kra akken icenfuren yečča uxenfuc
mebla tuɣmas, mebla ma ẓriɣ ma d slam i d-selmen felli neɣ
akkenni kan i gan. Iban-yi-d d slam. Imiren i faqeɣ belli
qqimen-d meṛṛa qbala s udem-iw, ɣer tama u&essas, s
naddam yeṭfen iqerra-nsen yettṣubbun. Yiwen umecwaṛ
mecṭuḥen ḥulfaɣ am akken llan din akken kan ad iyi-ḥasben.
Cwiṭ umba&d, tebda yiwet n tmeṭṭut imeṭṭi. Tella
teqqim di ṣṣef wis sin, teffer-itt yiwet si tmeddukkal-is, ur ttwalaɣ ara akken yelha. Tettru s ssuɣat timectaḥ yugin ad
ḥebsent. Iban-iyi-d am akken mači d tin ara yessusmen
yark.Wiyaḍ ttbanen-d am akken ur as-slan ara. Senden s
leḥzen akked tsusmi ɣef ikkersiyen. Ttmuqqulen kan s
asenduq neɣ ar t&ekkazin-nsen neɣ s ayen nniḍen, allen-nsen
am tidak i isebken ɣef tɣawsiwin-nni kan. Tameṭṭut-nni
mazal-itt tettru. Wehmeɣ deg-s imi ur tt-sineɣ ara. Lemmer
ttafeɣ dayen ur as-selleɣ ara. Ɣas akken ur zmireɣ ara ad as
t-iniɣ. Iṭṭanez u&essas ɣur-es, ihdeṛ-as, dɣa thuc aqerruy-is,
tesxartem-as-ed kra imeslayen, syin tuɣal ar imeṭṭi-s. Yuɣaled dɣa imiren u&essas ɣer tama-w, yeqqim-ed ɣur-i. Umba&d
yiwen umecwaṛ meqqren yenna-yi-d s usbesbec mebla ma
imuqel-ed ɣuri : « te&del aṭas nettat d yemma-k. Tenna-yi-d
11

belli ḥala nettat i d tameddakkelt-is dagi, u tura weḥdes ara
d-tegri ».
Neqqim akken ddeqs. Nnehtat akked imeṭṭawen n
tmeṭṭut-nni segmi i neqsen. Aṭas i tnetter. Taggara teḥbes.
Nek ur nuddmeɣ ara, acu kan a&yiɣ u qeṛḥen-iyi ibeṛdiyeniw.Tura tuɣal d tasusmi n lɣaci-yagi i yeẓẓayen fell-i.
Tikkwal akka selleɣ i yiwen akken n ṣṣut ur nban ara, ur
ssawḍeɣ ara ad d-fehmeɣ d acu-t. Ddeqs umba&d, faqeɣ belli
d kra seg imɣaren-nni i imečḥen tiddmujin-nsen si zdaxel n
yimi u yettban-ed am usṭarḍeq. Ula d nitni s yiman-nsen ur
faqen ara s wanect-en imi zren deg ixemmimen-nsen. Armi
ḥulfaɣ belli lmegget, yellan yeẓẓel zdat-nsen, ur yes&i abruy
n lma&na. Acu kan tura iban-iyi-d belli ayen akka ḥulfaɣ
ɣelṭeɣ deg-s.
Neswa yark lqahwa i ɣ-ed-yesserba u&essas. Syin, ur
ẓriɣ ara acu yeḍran. I&edda yiḍ. Cfiɣ belli yiwet n tikkelt,
lliɣ-ed allen-iw, walaɣ imɣaren-nni wa yeṭṭes ɣef tayett n
wayeḍ, kkes-ed ḥala yiwen, aɣesmaṛ-is ɣef ifassen
ickenteḍen ɣef t&ekkazt-is, yettmuqel-ed ɣur-i am win
yettṛaǧun kan ad d-akiɣ. Syin uɣaleɣ s iḍes. Ukiɣ-ed seg
uqraḥ ibeṛdiyen-iw. Tafat n wass tkeččem-ed s la&qel si
lemri n ṭwiqan. Cwiṭ akka yekker-ed yiwen seg imɣaren-nni,
teṭṭef-it tusut. Syin yessusef deg yiwet n tmacwaṛt
taberqaqact u yal asusef yettban-ed am akken d lḥaǧa i dyeqqucmen seg idmaren-is. Yessaki-d wiyaḍ dɣa yennayasen u&essas belli d lawan ad ṛuḥen. Kkren-d. A&waz-agi
amezlagu yerra udmawen-nsen am iɣiɣden. Swehmen-iyi
makken ṛuḥen ad fɣen akked makken i yi-d-fkan labas am
akken iḍ-agi nes&edda mebla ma yuli-yaɣ-ed umeslay
isnerna tamusni ger-aneɣ.
Ɛyiɣ. Yewwi-yi u&essas s axxam-is anda ssardaɣ cwiṭ.
Rniɣ daɣen swiɣ-ed lqahwa s uyefki ẓiden aṭas. Makken i d12

fɣen, yufa-d lḥal yuli wass irkkelli. Igenni yeččuṛ d tezweɣ
nnig tɣaltin yellan ger Marengo akked yillel, aḍu i dyettasen s nnig-sent yettaw-id yides rriḥa n lemlaḥ. Ass-a d
ass iggerzen, yelha lḥal. Aṭas Ayagi ur ḥewṣeɣ di tmurt,
ḥulfaɣ ad iggerez uḥeweṣ lemmer ulac yemma.
Ṛǧiɣ di lḥaṛa seddaw yiwen useklu. Bdiɣ la sraḥayeɣ
rriḥa n wakal aleqqaq armi i d iyi-kkes naddam. Mmektaɣed imiren immeddukkal n lbiru anda xeddmeɣ. Di lawan-agi
i d-tekkren akken ad ṛuḥen s ixeddim : d sa&a-yagi i iwe&ṛen
deg wass. Rniɣ meyzeɣ cwiṭ ɣef tɣawsiwin-agi, yewwi-yi
ddehn-iw yiwen n naqus iṭenṭunen zdaxel ubaṭimut. Yekkeritt yiwen uhetwir deffir ṭwiqan, umba&d cwiṭ kullec
yessusem. Yuli-d yiṭij cwiya deg igenni : yebda ad
yesseḥmay iḍaren-iw. Igzem-ed ɣur-i u&essas lḥaṛa-nni
taɣezfant dɣa yenna-yi-d belli yeḥwaǧ-iyi unemhal. Ṛuḥeɣ
ɣer lbiru-ines. Yefka-yi-d stenyaɣ tameqqunt n lekwaɣeḍ.
Sneqdaɣ belli yelsa yiwen utriku aberkan s yiwen userwal
bu-ijardan. Yeddem-ed tilifun deg ufus-is dɣa yenna-yi-d :
ixeddamen n tkebbanit iẓekwan si zgelli i d-wwḍen. Ad
kkreɣ ad asen-iniɣ ad ṛuḥen ad semṛen asenduq. Neɣ ahat
tebɣiḍ ad twaliḍ yemma-k tikkelt taneggarut? Nniɣ as ala.
Yenna-yasen di tilifun s la&qel : « Figeac, ini-asen belli
zemren ».
Syin yenna-yi-d belli ad yeḥdeṛ i uẓekka, nniɣ-as
tanemmirt. Yuɣal ɣer deffir lbiru-s yeqqim, yessemlal
tiqejaṛṛin-is timecṭaḥ. I&eggen-iyi-d belli ḥala netta akked
nek ara yilin, akked tefremlit. Imi imezdaɣ n wexxam ur ilaq
ara ad ḥedṛen i tenṭelt. Yettanef-asen kan ad &iwzen : « tagi
d tamsalt n wul », i d-yenna. Acu kan di tilawt yekfa tesriḥ i
yiwen wemɣar yellan d tamusni taqdimt n yemma, ad yeddu
deffir usenduq : « Thomas Pérez ». Yecmumeḥ unemhal mi
d-yuder isem-agi. Yenna-yi-d : « twalaḍ amek, wagi ẓriɣ d
13

aḥulfu n warac imecṭah. Acu kan netta akked yemma-k ur
ttemfaṛaqen ara yark. Deg uxxam tmesxiṛen fell-asen,
qqarnen-as : « Pérez, tagi d taxḍibt-ik. Netta yettaḍsa. I&ǧebiten lḥal ataṣ. U lmut n massa Meursault tḥuza-t aṭas.
Xemmeɣ am akken ur ilaq ara ad as-agiɣ ad yeddu ɣer
tenṭelt. Acu kan ugiɣ-as ad ye&wez iḍelli imi d amejjay ur
as-nunif ara ».
Neqqim akka aṭas i nessusem. Yekker-ed unemhal
imuqel si ṭṭaq n lbiru-s. Amecwaṛ yenna-d : « hatan
yewweḍ-ed umṛabeḍ n teglizt n Marengo. Zik i d-yewweḍ
ass-a». I&eggen-iyi-d belli ma drus ad neqqim qrad (3)
taṛba&tin n ssa&a di tikli ɣer teglizt i d-yezgan di tlemmast n
taddart. Nṣub-ed ɣer zdat ubaṭimut, nufa-d limam akked d
sin warrac imectaḥ. Yiwen sseg-sen yeṭṭef taqedduḥt n
ttbaxuṛ, limam yeṭṭanez akken ad issa&del teɣzi n sensla n
lfeṭṭa yetteqluqulen ɣer wammas-is. Makken newweḍ ɣursen, yekker-ed umṛabeḍ iṛumyen. Yessawel-iyi-d «a mmi» u
yenna-yi-d kra imeslayen. Syin yekcem, ḍefreɣ-t si deffir.
Walaɣ belli imesmaṛen usenduq ttwassemṛen u llan
kuẓ (4) n yergazen iberkanen di texxamt-nni. Sliɣ imiren i
unemhal mi la s-yeqqar ad aɣ-tettṛaǧu tkeṛṛust akked limam
iṛumyen mi yebda ttedkiṛ-ines. Seg imiren kullec yedda s
tazla. Uẓan yergazen-nni s asenduq s yiwet n tduli. Limam d
warrac-is, anemhal akked nek neffeɣ-ed ɣer beṛṛa. Zdat
tewwurt tella yiwet n tmeṭṭut ur ssineɣ ara : «a mass
Meursault», i d-yenna unemhal. Ur sliɣ ara i yisem n
tmeṭṭut-nni. Fehmeɣ-d kan d nettat i d tameqrant n
tefremliyin. Tesṭannez udem-nni-ines aɣezfan yeqquṛen
mebla ula d azmumeg, syin nṣeggem iman-nneɣ ɣer yiwet n
tama akken ad as-nanef i usenduq ad i&eddi. Nedda-d deffir
widak i irefden asenduq dɣa neffeɣ-ed seg ubatimut.
Takeṛṛust tella zdat tewwurt, ɣezzifet, zeddiget u
14

tettemecbeṛṛiq, ad as-tiniḍ d tajuxriṭ n rrica n tira. Ɣer tamas yella unehhaṛ-is temsal n ddin, yiwen wergaz amectuḥ s
timelsiwt yesseḍsayen, akked yiwen n wemɣar iṭṭhellayen
aṭas deg yiman-is : fehmaɣ belli d netta i d mass « Pérez».
Yes&a yiwet n lemḍella mm-tqerruct ibernen akked yiran
icaṛqen aṭas (yekkes-itt-id seg uqerru-yis makken i i&edda
usenduq si tewwurt), yelsa yiwen ukustim yenḍen seg
ukessar d asawen deg iḍarren akked yiwet n tyerrist n
ubeḥnuq aberkan i d-yezgan mecṭuḥet aṭas i tebluzt-is mmlkull amellal ameqṛan. Ticenfurin-is ttargigint seddaw
wanzaren yeččuṛen d tiḥebbuyin tiberkanin. Ma d acebbubis amellal arqiqan yunef i sin imeẓẓaɣ iɣezfanen ad d-fɣen u
taglimt-nsen zeggaɣen am idammen tessewham mara
temmuqleḍ s udem-is awṛaɣ. Anehhar n temsal n ddin iṛuḥed iṣṣeggem-aɣ, yal yiwen deg-nneɣ yefka-yas amkan-is.
Yezwar limam ɣer zdat, syin tarna-d tkeṛṛust uɣur llan qus
(4) n yergazen ɣer tama. Deffir-nsen nerna-d nek d unemhal,
u ɣer zdeffir meṛṛa tella tefremlit akked mass Pérez.
Yufa-d lḥal iṭij yeččuṛ igenni d tafat. Ifeṭṭiwjen-ines
bdan la ttaẓayen ɣef akal u aẓɣal segmi i irennu. Ur ẓriɣ ara
ayɣer neṛǧa aṭas akken ad nebdu tikli. Yenɣa-yi lɣeṭ seddaw
leḥwayeǧ-agi-inu tiberkanin. Amɣar-nni yellan yersa
ačabbun-is, yekkes-it-id tura. Zziɣ allen-iw ɣer tama-s akken
ad t-mmuqleɣ makken i yi-d-yemmeslay fell-as unemhal.
Yenna-yi-d belli yemma akked mass Pérez uɣen tannumi
ttḥewwiṣen timeddiyin arma d taddart, nitni akked tefremlit.
Muqleɣ lexlawi i yi-d yezzin. Fehmeɣ imiren yemma s
uẓeṭṭa-yagi isekla yettawin ɣer tɣaltin yettsamin igenni, s
wakal azeggaɣ izgezwen, s kra-nni kan n yexxamen
yettwabnan akken yelha. Timeddiyin, di tmurt-agi banent d
tidak yettilin am tirga tifessasin. Ass-a iṭij i izaden,
15

yettciriwen tamuɣli, tamurt tuɣal teḥzen u d tamarẓagut i
wemdan.
Nebda tikli. Faqeɣ Imiren i Pérez belli yesḥarejdil
cwiṭ. Takkeṛṛust segmi trennu aɣiwel, ma d amɣar segmi i
yessegray aḍar ɣer deffir. Yiwen seg irgazen yellan yedda
ɣer tama n tkkeṛust, yuɣal ula d netta teǧǧa-t, u tura yuɣal ad
d-ileḥḥu ɣer tama-w. Ttwehimeɣ deg iṭij yettalin s tazla deg
igenni. Greɣ tamawt belli ddeqs-aya segmi tebda tmurt
tezunzun s ccna ibe&ac akked uṭerḍeq n uṣaɣuṛ iḥeḍmen.
Tidi tebda tecceṛcuṛ-ed ɣef ddmuj-iw. Segmi akken ur s&iɣ
ara ačappun, bdiɣ ad sbuḥruyaɣ s tmacwaṛt-iw. Axeddam n
tkebbanit i iqqazen iẓekwan yenna-yi-d yiwen akken n
wawal i wumi ur sliɣ ara. Di lawan i deg isfeḍ tamelɣiɣt-is s
tmacwart yeṭṭef s ufus azelmaḍ, afus ayeffus irfed takaskiṭ.
Nniɣ as : « amek ?» yales-iyi-d s uwehhi s igenni : «a
yekkat s aqerru ». Nniɣ as : «ih». Amecwaṛ akka yesteqsayi-d : «d yemma-k i yellan da? ». Nniɣ-as : « ih » « meqret
aṭas di la&meṛ?» Rriɣ-as : « akka i d ddunit», imi ur ẓriɣ ara
acḥal di la&meṛ-is swaswa. Syin yessusem. Zziɣ udem-iw
ɣer deffir, walaɣ Pérez, yellan yeb&ed s wazal n semmus n
tmerwin (50) n lmitrat fell-aɣ, yettɣawal-ed, s lemḍella
yejelwaḥ s ufus-is. Muqlaɣ daɣen s anemhal yellan ileḥḥu s
la&qel, Mebla ma izad tikli. Kra n tmeqwa n tidi banent-ed
ɣef unyir-is, yerna ur tent-isfiḍ ara.
Iban iyi-d belli tarba&t i nga deffir usenduq segmi
tettɣawal. Mazal zzin-aɣ-ed lexlawi yettfeǧiǧen, yeččuṛen d
iṭij.
Tafat igenni tekkat s allen,yew&er wemdan ad asyesbeṛ. Yiwet n tikkelt n&edda seg yiwen weḥric n webrid
yettwa&awden. Iṭij yesṭarḍeq-as aggudṛun. Kečmen isebaḍen
deg-s u lateṛ-nneɣ itelli-yas iqcer-is yettmecbaṛṛiqen. Nnig
tcariṭ, ačapun unehhar ittwaxedmen s weglim ifuṛṛen,
16

yettban-ed yettwaggwa deg aluḍ-agi aberkan. Lliɣ &erqentiyi ger igenni-yagi ajenjaṛi mellulen akked lenwal-agi
iḥeznen, tebrek ugudṛun yettmentaḍen ifezqen, tebrek
tacenneltaḥt n ikustimen, tebrek taqurant n tkeṛṛust. Annectagi yark, rnu-yas iṭij, rriḥa n weglim akked imuzzuren n
tcariṭ, tin n sbiɣa akked tin n ttbaxuṛ, &eggu n wa&waz n yiḍ,
annect-a yark sxeṛben-iyi iẓri-w akked d tiktiwin-iw. Zziɣ s
wudem tikkelt nniḍen ɣer deffir : iban-iyi-d Pérez yeb&ed
ugar, ye&ṛeq deg yiwen wagu n weẓɣal, syin iɣab ɣef alleniw. Nudaɣ-t s wallen, walaɣ-t iffeɣ i webrid u yegzem ger
lexlawi. Daɣen faqaɣ belli abrid yellan zdat-nneɣ d abrid
ubrin. Fehmeɣ imiren belli Pérez yesnen tamurt, yegzem
ger lexlawi akken ad aɣ-ed-yeqḍe&. Dɣa di ṭṭurna yeqḍe&-aɣed. Syin iṛuḥ-aɣ si ger wallen. Igzem daɣen ger lexlawi u
ikemmel akka acḥal n tikkal. Ma d nek ḥulfaɣ i yidamen mi
d-sṭebṭuben ɣef tiwwura uqerru-yiw.
Syin kulec ikemmel s lemɣawla, s tannumi akked
le&wayed, armi ur cfiɣ i kra yeḍran. Yiwet n tɣawsa kan :
akken nṛuḥ ad nekcem ɣer taddart, temmeslay-id tefremlit i
iddan yid-nneɣ. Tes&a akken yiwet n taɣect yemgaraden aṭas
nettat d tqadumt-is, taɣect-is ḥninet u d targagayt. Tenna-yid : « lemmer ad nkemmel akka tikli s la&qel ad aɣ-yesra&
yiṭij. U lemmer ad nɣiwel, ad aɣ-teccef tidi, u zdaxel n
teglizt ad aɣ-yewwet ubeḥri si ḥamu akked tesmeḍ ». Ufiɣ
tes&a lḥaq. Ulac tifrat. Seg wass-nni mazal-iyi-d kra n cfayat
: amedya, udem n Pérez makken i ɣ-en-yeqḍa& qrib ɣer
taddart. Timeqwa tizuranin imeṭṭawen n utqeleq akked
leḥzen la d-neggint ɣef ddmuj-is acu kan, imi yekmec, ur ad
d-ɣellint ara. Ttnernint, ttemlilint armi gant tamda n waman
ɣef udem-nni-ines wesren. Cfiɣ daɣen i teglizt akked
imezdaɣ n taddart ɣef utṛutwaṛ, ijeǧǧigen izeggaɣen ɣef
iẓekwan, anexsuf n Pérez (ad as-tiniḍ d ajeɣlal yulwan), akal
17

zeggaɣen am idammen yettrusun ɣef usenduq n yemma,
iẓuran imellalen i ixelḍen d wakal, ternuḍ-as lɣaci, ssuɣat,
taddart, aṛaǧu zdat yiwet n lqahwa, acexeṛ umutur yugin ad
yekfu, akked lfeṛḥ-iw makken i yekcem lkaṛ di tesga n
teftilin n Lezzayer akked uxemmem imiren belli ad kecmeɣ
ad ṭṭseɣ xeṛsum tnac n swaya&.

18

IXEF II

Akken d-ukiɣ si tguni, fehmeɣ ayɣer yesxenfeṛ
um&ellem-inu mi d as-ssutreɣ sin wussan n tesriḥ : ass-a
d ass n ssebt. Tzemreḍ ad d-tinniḍ amzun ttuɣ-t, acu kan
mi d-kkreɣ, tusa-yi-d tikti-yagi. Am&ellem-inu ixemmem
belli akka ad awiɣ qus (4) n wussan ma tsseddaḍ-ed lḥed
u annect-a mači dayen ara t-isfeṛḥen. Acu kan si tama
nniḍen, mači sɣur-i i d-tekka imi tettwanṭel yemma iḍelli,
mači ass-a. Daɣen si tama-nniḍen ad awiɣ ssebt akked
lḥed-inu akken d as-yehwa yella lḥal. Mebla ma nniɣ-ed,
annect-a mači dayen ara yi-iǧǧen ur fehmmeɣ ara
am&ellem-inu.
Ɛegzeɣ yark amek ara d-kkreɣ imi lliɣ a&yiɣ aṭas
seg iḍelli. Makken i ttseṭileɣ tamart-iw xemmeɣ acu
zemreɣ ad xedmeɣ ass-a, dɣa nniɣ-as ittif ad ṛuḥeɣ ɣer
tefsit ad &awmaɣ. Ṭṭfeɣ letṛam armi d lmina. Din neggzeɣ
ger teẓra deg waman. Aṭas n yelmeẓyen i yellan din.
Mlaleɣ-ed deg waman Marie Cardona, d yiwet akken i
ixedmen yid-nneɣ yiwen zman d taddakktilutt (tekkat
ddaktilu), u di tallit-nni tella te&ǧeb-iyi cwiya. Ula d nettat
waqila lliɣ &eǧbeɣ-tt. Acu kan cwiṭ kan tetaxeṛ seg
ixeddim dɣa ur nes&i yara akud akken ad yili kra ger19

aneɣ. Ɛiwnaɣ-tt tuli ɣef ṛṛuda i icuffen, sumaɣ-ed imiren
tidmarin-is. Mazal-iyi deg waman makken teẓẓel s
u&ebbuḍ ɣef tcuffett. Tezzi-d ɣur-i, acebbub deg allen-is,
dɣa teḍsa-yi-d. Uliɣ ar tama-s, ɣef tcufett. Yelha lḥal u,
am akken s uqesseṛ, rriɣ aqerruy-iw ɣer deffir, serseɣ-t
ɣef u&ebbuḍ-is. Tessusem, ur d-tenni kra. dɣa unfeɣ-as
akken. Yewwet-iyi-d igenni ajenjaṛi yettmecbaṛṛiqen s
allen-iw. Ḥulfaɣ seddaw temggaṛṭ-iw i u&ebbuḍ n Marie
mi yessebraq s la&qel. Neqqim akken deqqs s ufella n
tcufett, am widak yeṭṭsen. Akken tḥulfa yerɣa yiṭij,
teɣmes deg waman dɣa ḍefreɣ-tt. Qeḍ&aɣ-tt, dɣa s&eddaɣ
afus-iw deffir wammas-is syin nkkemmel a&ummu akken
di sin. Tettaḍsa aṭas. Ɣef yiri n lmina, makken neqqim ad
nettkaw, tenna-yi-d : « berrikeɣ ugar-ik ». Nniɣ-as ma ad
teddu ɣer ssinima tameddit-a . Terna taḍsa u tenna-yi-d
belli tebɣa ad twali asaru n « Fernandel ». Mi nelsa
leḥwayeǧ-nneɣ, tewhem mi yi-d-twala lsiɣ takkrabaṭ
taberkant dɣa testeqsa-yi-d ma yella kra id iyi-ḍran. Nniɣas belli temmut yemma. Tebɣa ad tẓer si melmi, nniɣ-as
seg iḍelli. Tuɣal ɣer deffir cwiṭ, acu kan ur tes&iḍ acu i dtenna. Bɣiɣ ad as-iniɣ belli mači d lɣelṭa-inu acu kan ṭṭfeɣ
iman-iw imi yufa-d lḥal nniɣ-t meqbel i um&ellem-iw.
Annect-a ẓriɣ, ur yes&i yara anamek. Akken d as-yehwa
tella liḥala dima neɣleḍ cwiṭ.
Tameddit-nni, Marie tettu kullec. Asaru yella anda
yesseḍsay tikkwal, acu kan yeqeṛs u yessexcawat.
Amessaḍ-is isuma-d amessaḍ-iw. Sselfeɣ-as i tedmarin-is.
Taggara usaru, ssudneɣ-tt-id, acu kan tasudent ur nban ara
amek akken. Mi d-neffeɣ, tedda-d yidi s axxam.
Makken i d-ukiɣ, ufiɣ-ed Marie tṛuḥ. Tenna-yi-d
belli ad tṛuḥ ad d-tẓer nanna-s. Mmektaɣ-ed belli d lḥed
20

dɣa ddiggutiɣ : ur ḥmileɣ ara lḥed. Dɣa, zziɣ ar tguni,
nudaɣ rriḥa n lemlaḥ i d-yeǧǧa ucekkuḥ n Marie deg
wusu syin kemleɣ taguni armi d mraw (10). keyfeɣ kra
iggiṛa, dima deg wusu, armi d ṭnac. Ur bɣiɣ ara ad fetreɣ
ɣer Celeste akken uɣeɣ tannumi, imi iban ad iyi-dyesteqsi ɣef lǧanaza, u nek ur ḥmileɣ ara annect-a.
Ssewweɣ-d timellalin di zzit, ččiɣ-tent-id si tmeqlitt
mebla aɣrum imi yekfa-yi u nek ur bɣiɣ ad ṣubbeɣ ad daɣeɣ.
Umba&d leftuṛ, lḥiɣ akk culaɣ cwiṭ deg uxxam seg
uddiguti. Axxam yella iggerez asmi tella yemma. Tura
meqqeṛ aṭas fell-i weḥdi, u terra-yi tmara wwiɣ-ed ṭṭabla
n wučči ɣer texxamt-iw. Ḥala di texxamt-agi i ddreɣ tura,
ger ikkersiyen uqeccuc yeṭṭuṭcen, taxzant i wumi
icennelteḥ lemri, ṭṭabla n tarda akked umetṛeḥ n wuzzal.
Ayen-nniḍen unfeɣ-as di ṭṭerf. Amecwaṛ umba&d, akken
ur ttɣimiɣ ara, ddemɣ-ed yiwen weɣmis aqdim, ɣriɣ-t.
Gezmeɣ-ed sseg-s yiwet n teswiṛa deg yiwen umagrad i d
yettmeslayen ɣef lemlaḥ n kruschen, syin snetḍaɣ-tt deg
yiwet uttafttar aqdim anda srusuyaɣ ayen i d iyi-tte&ǧaben
deg iɣmisen. Ssardeɣ daɣen ifassen-iw, u syin ṛuḥeɣ
qimeɣ deg ubbalkun.
Taxxamt-iw tettak ɣer webrid ameqran n temnaṭnni. Ɣas akken azal n wass-a d win yelhan, abrid mazal-it
yeččuṛ d aluḍ, lɣaci drus u ḥaren aṭas.
Tazwara d tiwaculin i d-yusan ad ḥewṣent, sin
warrac s ikustimen ibeḥriyen, takilluṭ nnig tigucrar am
widak i iḥeṣlen di leḥwayeǧ-nsen tiquṛanin, akked yiwet n
teḥdayt tamecṭuḥt s yiwen uqerddun adehbi meqqṛen
akked tisebbaḍin tiberkanin yettwasirǧen. deffir-nsen,
yemmat-nsen annectillatt s tqendduṛt n leḥrir taqehwit,
akked babat-nsen, yiwen urgaz amecṭuḥ afessas i yuɣeɣ
21

tannumi ttwaliɣ. Yelsa lemḍella, takkrabaṭ uferṭeṭṭu akked
t&ekkazt deg ufus. Mi t-walaɣ yedda-d netta d tmeṭṭut-is,
fehmeɣ imiren ayɣer i s-qqaren di tezniqt-nneɣ belli d
argaz i iṭṭhellan deg iman-is. Cwiṭ umba&d &eddan-ed
ilmeẓyen n temnaṭ-nneɣ s icebbuben yettwaḍelḥen akked
tekkrabaḍin tizeggaɣin, lbistat iḥerṣen, s leǧyub
yettwabbṛuddin fell-asent akked isebbaḍen yes&an
tiqerwac i&edlen. Nniɣ-as ger-i d yiman-iw ahat ar
ssinima alemmas ara ṛuḥen. Ɣef ayagi i ṛuḥen zik u
ttɣawalen akken ad qeḍ&en letṛam, u nutni ttaḍsan.
Akken ɣaben, yuɣal wezniq cwiya cwiya d ilem.
Yark imukan anda zehhun lɣaci, ahat tura bdan zzehwannseb. Deg webrid, i d-yeggran tura ḥala at-tḥuna akked
yemcac. Igenni zeddig ɣas d acenneltaḥ, yewweḍ-ed tura
nnig isekla yellan ɣef yiri n webrid. Ɣef tṛutwaṛ i yi-diqublen, azenzay n ddexan yessufeɣ-ed akkersi zdat n
tewwurt-is, yeqqim fell-as mezlagu s usenned n sin
iɣalen-is ɣef tzagurt ukkersi. Letṛamat yellan ččuṛen
zgelli uɣalen tura d ilmawen. Di lqahwa-nni tamectuḥt : «
chez Pierrot », ɣer tama n tḥanutt n ddexan, aggarṣun
yella iferreḍ iḍuman deg uḥanu yellan d ilem. Ass-a ziɣ d
lḥed swaswa.
Berneɣ akkersi-w u sersaɣ-t am bab n tḥanutt n
ddexan imi ufiɣ tiɣimit-nni telha. Keyfeɣ sin igeṛṛa,
uɣaleɣ kecmeɣ s axxam ad d-awiɣ tiḥdert n cakula, bdiɣ
ad tt-tettaɣ ɣer ṭṭaq. Cwiṭ akka ixseṛ-ed igenni armi ɣileɣ
ad d-wwten igefran unebdu. Acu kan cwiya cwiya armi i
d-yuzdag lḥal. A&eddi n wagu yeǧǧa-d di tezniqt yiwen
usirem ugeffur i tt-yerran tetules cwiya. Qimeɣ aṭas akken
la ttmuquleɣ s igenni.
Tameddit, ɣef lxemsa, yuɣal-d letṛam s umaṛmeɣ
akked ssuɣat. Yewwi-d seg wannar n ddabex igelfan n
22

lɣaci yeckenṭeḍen akken ufan ɣef tseddaṛin-is. Ma d
letṛamat i d-yernan umba&d wwin-ed imyuraren i &eqleɣ s
tbalizin-nsen timectaḥ. Ttɣenin cennun s lqedd ugerjumnsen belli tarba&t-nsen ur tettmettat ara. Aṭas seg-sen i yid-iwehan s ufus. Yiwen seg-sen isuɣ-iy-d : « ass-a
newwi-d lqeḍ-nsen». Rriɣ-as : «ih», s uhuzzu uqerru-yiw.
Seg imiren bdant tkkeṛwas ad d-ttawḍent.
Yerna yuẓa wass cwiṭ. Nnig yexxamen, yuɣal
igenni d abuzeggaɣ u akken i d-tettrusu tmeddit, bdan
iberdan la ttaččaṛen. Iḥewaṣṣen bdan la d-ttuɣalen cwiya
cwiya. Ɛeqleɣ argaz-nni aḥlawan ger wiyaḍ. Tugett n
warrac ttrun neɣ ttwazzuɣren. Ticki , ssinimat n tezniqt ad
feggḍent ar webrid igelfan n lɣaci. Ger-asen ilmeẓyen
yetteḥriṭiwen ugar n wayen uɣen tannumi u xemmeɣ belli
izmer walan-d asaru n tmerẓi. Widak i d-yuɣalen si
ssinma n temdint wwḍen-d cwiya umba&d. Ttbanen-d
ẓẓayit. Ɣas mazal-iten ddessen, acu kan tikkwal ttbanen-d
&yan u s&an inneẓma. Qimen deg webrid, ttṛuḥun ttuɣalen
deg tṛutwaṛ i yi-d-iqublen. Tullas n tezniqt-nneɣ am
inneẓden, teddunt iɣil deg wayeḍ. Ilmeẓyen xeddmen
kullec akken ad tent-id-mlilen, ṭṭegiren-asent kra
imeslayen s wacu ttaḍsant makken ara zzint s wudmawennsent. Aṭas i ssneɣ seg-sent, wehhant-iyi-d.
Tiftilin n tezniqt uɣent-ed deg yiwen umecwaṛ,
sweṛɣent itran imenza i d-ibanen deg igenni-yagi n yiḍ.
Qarḥent-iyi wallen-iw si tmuɣli si tṛutwaṛen yeččuṛen d
lɣaci akked teftilin. Tilambbulin smecbeṛṛiqent islaḍen n
webrid yellexsen ; letṛamat, sya ɣer da, si tegnitt ɣer
tayeḍ, tettuɣal-ed tafat-nsen seg icebbuben yettemca&len,
neɣ seg ucmumeḥ n tuɣmas neɣ deg ibezgan n lfeṭṭa.
Cwiya umba&d, letṛamat neɣsen, iḍ ilsa tebrek nnig isekla
akked tiftilin, tefṛeɣ tezniqt s la&qel, armi d-i&eda wemcic
23

amezwaru deg webrid yexlan. Xemmeɣ imiren belli d
lawan imensi. Iqerḥ-iyi umggarḍ-iw mi qqimeɣ akken
aṭas sendeɣ ɣef tzagurt ukkersi. Ṣubbeɣ-d uɣeɣ-d aɣrum
akked sbagiṭi, syin ssewweɣ-d u ččiɣ ayen i d-sewweɣ s
ibeddi. Lliɣ bɣiɣ ad keyfeɣ yiwen ugeṛṛu ɣer ṭṭaq, acu kan
yuɣal lḥal yebbuḥra cwiṭ u yenɣa-yi-d usemmiḍ. Medlaɣed ṭṭwiqan-iw, u mi d-uɣaleɣ walaɣ di lemri aḥric si ṭṭabla
anda tella ters llambba n lalkul ɣer tama iḥedren n
weɣrum. Nniɣ-as ger-i d yiman-iw ass-a d yiwen n lḥed
i&eddan, yemma dayen tenṭel tura, daɣen ad uɣaleɣ s
ixeddim am zik, am wakken acemma ur yeḍri.

24

IXEF III
Ass-a xedmeɣ aṭas di lbiru. Am&ellem yelha ar ɣuri ass-agi. Yesteqsa-yi-d ma yella ur &yiɣ ara aṭas. Yebɣa
daɣen ad iẓer la&meṛ n yemma. Nniɣ-as « azal n 60
iseggasen », akken ur tta&raqeɣ ara. Ur zṛiɣ ara ayɣer i yid iban am win yeṛtaḥen u amek yeḥseb tamsalt-agi d tin
yekfan dayen.
Llan aṭas n lekwaɣeḍ yembbabben ɣef ṭṭabla-inu,
dɣa friɣ-ten yiwen yiwen. Meqbel ad d-fɣeɣ si lbiru
akken ad fetṛeɣ, ssardeɣ-ed ifassen-iw. Ɣef ṭnac, ḥemleɣ
aṭas ad ssirdeɣ ifassen-iw lawan-agi, tameddit, mači aṭas i
tt-ḥemleɣ imi yettaf-ed lḥal tebzeg tṣerbiṭ-agi s wacu
nsseffeḍ : tettwasexdem teɣzi n wass. Nniɣ-as yewwas i
wem&elem. Yerra-yi-d belli d tidett, acu kan mači d lḥaǧa
i is&an azal meqqren. Mači zik i d-fɣeɣ, tewweḍ d ṭnac d
wezgen mi d-nsuhel nek d Emanuel i ixeddmen di lbiru
ucegga&. Lbiru yettak tamuɣli s illel u neqqim ddeqs n
wakud nettmuqul ɣer lembbabeṛ yellan rɣan di lmina
seddaw yiṭij. Imiren yewweḍ-ed yiwen akkenni ukamyun
deg yiwen uṭenṭen n snasel akked uṭerḍeq. Yenna-yi-d
Emanuel « ma yella ad nṛuḥ » dɣa bdiɣ tazla. Yeǧǧa-yaɣ
ukamyun dɣa neḍfer-it s tazla. Zreɣ deg yiwen z&aḍ
akked uɣebaṛ. Ur walaɣ kra, ur ḥulfaɣ i kra ḥala
ambbiwel izelgen ger tmacinin akked itṛaktuṛen n werfad,
ger tigejda n iɣerruba iceṭṭḥen deg igenni akked iɣerruba
yeṭsen d wumi nemṣaraf. Ckentḍeɣ deg-s d amezwaru dɣa
25

neggzeɣ ɣer zdaxel ukamyun netta mazal-it da ileḥḥu.
Syin &awneɣ-d Emmanuel akken ad d-yali. Iqemḍaɣ
nnefs, akamyun yettneggiz ɣef yeblaḍen izelgen n webrid,
deg uɣebaṛ akked yiṭij. yeḍsa Emmanuel armi qrib
yemmut.
Newweḍ ɣer Celeste deg yiwet n temda n tidi.
Mazal-it dima din s u&ebbuḍ annectilat, s uṭablyi-s akked
claɣem-is imellalen. Yesteqsa-yi-d « ma yella labas ».
Nniɣ-as : « ih » akk daɣen lluẓeɣ. Ɣawleɣ učči u swiɣ
lqahwa. Syin kecmeɣ s axxam, ṭṭseɣ cwiṭ imi aṭas i swiɣ n
cṛab, u makken i d-ukiɣ tusa-yi-d nnefḥa ad keyfaɣ. Yella
ifut lḥal dɣa uzleɣ akken ad qeḍ&eɣ letṛam. Kemleɣ
ixeddim armi d tameddit. Yeḥma aṭas di lbiru, u tameddit
mi d-fɣeɣ, feṛḥeɣ mi d-uɣaleɣ ɣef uḍar s la&qel ɣef yiri n
yillel. Ɣas akken, uɣaleɣ-d srid s axxam imi bɣiɣ ad
sewweɣ lbaṭaṭa deg waman.
Mi yuliɣ s axxam, di tseddaṛin yetulsen, ḥuzaɣ
amɣar-nni n Salamano, lǧaṛ-iw yellan netta d weqjun-is.
Hatan ṭam (8) isseggasen-ayagi segmi i ten-nettwali
ddukkulen akken di sin. Aqjun-nni yes&a aṭan n weglim, d
tabuzeggaɣt waqila, i s-yecencawen inneẓden-is u tettaǧayas iḥbuben deg uglim-is akked kra akken ixenfuṛen
iqehwiyen. Skud ttidiren akken di sin deg yiwet n
texxamt, amɣar n Salamano yewweḍ armi yettcabi s
aqjun-is. Is&a ula d netta iḥbbuyen izeggaɣen deg udem-is
akked inneẓden iwraɣen yefruza&en. Ma d aqjun yewwi-d
si bab-is tikli nni s uzagur ibernen, anzaren ar zdat akked
umggarḍ yennejbaden am tjiṛaft. Ttbanen-d am akken seg
yiwet n ccetla i d-ufraren ɣas akken msekṛahen. Snat n
tikkal deg wass, ɣef leḥdac n wass akked setta n tmeddit,
amɣar yettawi aqjun-is ad iḥewes. Ṭam (8) isseggasen aya
ur beddlen ara abrid. Tzemreḍ ad-ten-twaliḍ teɣzi n
26

tezniqt n Lyon, aqjun yezzuɣuren argaz arma yewet
wugur amɣar-nni n Salamano. Dɣa ad yezzi imiren s
aqjun ad t-yewet akk ad t-yerggem. Aqjun ad yemṛiṛeɣ si
tagdi dɣa ad yanef i yiman-is ad yettwazuɣer. Imiren d
amɣar ara t-yezzuɣṛen. Amecwaṛ kan aqjun ad yettu dɣa
ad yebdu daɣen ad yezzuɣuṛ bab-is, u tikkelt nniḍen ad
yettewet u ad yettwarggem. Dɣa ad ḥebsen ɣef tṛutwaṛ,
wa yettmuqul wayeḍ, aqjun s tagdi, argaz s uɣuccu. Akka
i tḍeṛru yid-sen yal ass. Yal mara yebɣu weqjun ad ibec,
amɣar ur as yettaǧa yara akud, ad t yezzuɣer, yeṭṭegir
imiren weqjun deffir-s azrar n tmeqwa. Ma yella akka
yewwas teḍra ibec weqjun di texxamt dɣa kan imiren ara
yaɣ ṭriḥa iggerzen. Attah ṭam (8) isseggasen i tettkkemil
akka tedyant-nsen. Yeqqar-ed dima Celeste « meskin
weqjun-ina » acu kan tidett ur tes&iḍ anwa i tt-yeẓran.
Makken i t-id mlaleɣ di tseddaṛin, Salamano yella
ireggem aqjun-is. Yeqqar-as : « Afuḥan! amurḍus! » Ma d
aqjun yella ad yettinẓif. Nniɣ-as : « azul », acu kan amɣar
mazal-it irreggem. Syin steqsaɣ-t acu i s-yexdem weqjun.
Ur d iyi-d-yerra yara. Yeqqar kan : « Afuḥan! amurḍus! »
Cikkeɣ-t am win yeṭṭanzen ɣef uqjun-is, ad as-yettṣeggim
lḥaǧa di teqlaṭṭ-is. Hedṛeɣ-as s ṣṣut a&layan. Imiren ihi,
mebla ma yezzi-d ɣuri, yerra-yi-d s yiwen n z&af i
iqemḍen « mazal-it dima di ddunit-a » dɣa iṛuḥ s wejbad
n ixten yellan yeẓẓel ɣef tqejaṛṛin-is, yettinẓif.
Imiren swaswa yewweḍ-ed lǧaṛ-iw wis sin. Di
tezniqt-nneɣ, qqaren-d medden belli yettidir s usexdem n
tlawin ifuḥen. Mkul mara testeqsin acu i ixeddem,
yettarra-d : « d axeznaǧi ». Sumata ulac anwa i t-iḥemlen.
Acu kan nek iheddeṛ yid-i aṭas u tikkwal yes&edday cwiṭ
n wakud ɣur-i imi ttḥessiseɣ-as. Ttafeɣ ayen i d-yeqqar d
ayen yellan. Yerna ur s&iɣ ula d yiwet n sseba akken ur as
27

heddeṛɣ ara. Ssawalen-as Raymond Sintès. D yiwen
wezzilen s tuyat hrawen akked wanzaren n win yetturaren
amennuɣ s lbbunya. Yettlusu dima akken ilaq. Ula d
netta yenna-yi-d ɣef Salamano : « muqel kan ɣur-es
meskin! ». Yesteqsa-yi-d ma yella ttɣanfuɣ-t, rriɣ-as ala.
Nuli akken di sin u makken ṛuḥeɣ ad t-ǧǧeɣ, yennayi-d : « s&iɣ cwiṭ n weksum akked cṛab. Ma tebɣiḍ ad dtṛuḥeḍ ad teččeḍ cwiṭ yid-i?... » Xemmeɣ belli annect-a
ad iyi-ssukkes seg sewwi dɣa qebleɣ imiren. Ula d netta
yes&a kan yiwet n texxamt akked d yiwet n tkuzint ur
nes&i ṭṭaq. Nnig wussu-s tella yiwet n temsilt (statue) n
lmalayek s umellal akked udehbi, teswiṛat n isaḍen
(champions) n lbbunya akked snat neɣ qrad n teswiṛat n
tilawin tibbu&eryanin. Taxxamt tella tumes, ussu yexṛeb.
Yessaɣ meqbel taftilt n zzit, syin issufeɣ-ed lfaṣma
taqdimt si lǧib-is dɣa icudd yess afus-is ayeffus. Steqsaɣ-t
acu i t-yuɣen. Yenna-yi-d belli yennuɣ netta d yiwen
akken i s-ed-yettnadin tillicin anda ulac-itent.
«Tfehmeḍ, a mass Meursault, i yi-d-yenna, ɣas nek
mači d win iwe&ṛen, acu kan d win izemren. Yenna-yi-d
winna : « ṣubb-ed si letṛam ma yella keč dɣa d argaz ».
Nniɣ-as : « aha sers iman-ik ». Yerra-yi-d belli nek mači
d argaz. Dɣa ṣubbeɣ-d imiren ar ɣur-es nniɣ-as : « barkak ittifxiṛ-ak, neɣ tura ad k-sewweɣ. Yerra-yi-d : « seg
acu? » Syin fkiɣ-as yiwet n tiyta. Yeɣli menṭaq. Nek
ṛuḥeɣ ad t-id-ssekraɣ. Acu kan netta yefka-yi-d
iqeddamen si tegnitt anda yeẓẓel. Dɣa imiren fkiɣ-as
yiwet n tiyta s tgucrart akked sin ibeqqayen imṣaṣayen.
Yeččuṛ wudem-is d idammen. steqsaɣ-t ma yella yufa acu
yettnadi. Yenna-yi-d : « ih» ».
Makken i d-iḥekku Sintès tadyant-is, yella netta
yettcuddu lfaṣma-s. Lliɣ qimeɣ ɣef yiri n wussu-s. Yenna28

yi-d : « twalaḍ amek, mači d nek i tt-id-nudan. D netta i
yi-d-ilaǧen ». Ayen akka i d-yenna d tidett u dayen s
wacu sta&eṛfeɣ. Dɣa yenna-yi-d belli yebɣa ad iyi-ciweṛ
ɣef temsalt-agi, imi nek d argaz yesnen d acu i d tudert, u
zemreɣ ad as-fkeɣ afus, syin ad yuɣal d ameddakkel-iw.
Ur tes&iḍ acu i s-nniɣ, yesteqsa-yi-d daɣen ma bɣiɣ ad
uɣaleɣ d ameddakkel-is. Nniɣ-as ur cli&eɣ ara : iban-ed
am win ifeṛḥen. Yessufeɣ-ed amerggaz, yeqla-t-id di
tmeqlitt, dɣa isers-ed lkisan, tiḍebsiyin, tiferciḍin d
lemwwas akked snat n tquṛaṛ n cṛab. Annect-a yark s
tsusmi. Dɣa neqqim di sin. Mi nella ntett, ibda ad iyi-diḥekku tamacahutt-is. Yella yekukra cwiṭ « sneɣ yiwet n
tmeṭṭut… Tzemreḍ ad d-tiniḍ d tameddakkelt-iw ». Argaz
ukkud yennuɣ d gma-s n tmeṭṭut-agi. Yenna-yi-d belli d
netta i yeṭḥellan deg-s. Ur tes&iḍ acu i s-nniɣ u ɣas akken
ssusmeɣ-as yerna-d imiren belli yeẓra acu heddṛen fell-as
di tezniq-nneɣ, acu kan netta ul-is yeṛtaḥ u netta d
axeddam kan ɣef yiman-is.
« Akken ad d-nuɣal ɣer tmacahutt-iw, i yi-d yenna,
faqeɣ belli tettkkellix-iyi ». Yettak-as kan s wacu tezmer
ad tedder. D netta s yiman-is i s-yettxelliṣen taxxamt degi teggan. U yettak-as 20 n frank s wacu ara tečč yal ass. «
300 n fṛank n texxamt, 600 n fṛank n wučči, tayuga n
ttqaciṛ sya ɣer da, tettaweḍ lḥaṣun ɣer 1000 fṛank. U lalla
ur txeddem ara, ut tṛeddem. Yernu teqqar-iyi-d belli
idrimen-agi ttqadan-tt s lḥeṛs, ur tessaweḍ s iqiḥ s wayen
akka i s-ttakeɣ. Yerna dima qqareɣ-as : ayɣer ur
txeddmeḍ ara xeṛsum azgen n wass? Ad iyi-tekkseḍ
ta&kkemt xeṛsum si tɣawsiwin timectaḥ. Uɣeɣ-am-ed
yiwet n tqenduṛt agur-agi kan, ttakeɣ-am 20 frank yal ass,
ttxelliṣeɣ-am taxxamt, ma d kem tettesseḍ lqahwa yal
tameddit kem d timeddukkal-im . Tesewwayeḍ-asent
29

lqahwa s skkeṛ. Nek sserbayeɣ-am-ed adrim. Xedmeɣ-am
lxiṛ, terriḍ-iyi-t-id d ixmiṛ. Ɣas akka ur txeddem ara,
dima teqqar-ed belli ur tessaweḍ ara, u akka i faqeɣ belli
llant tkkellax dagi ».
Yenna-yi-d imiren belli yufa di ṣṣak-is tawriqt n
lluṭu, ur tufi yara amek ara s-ed-tessefhem amek i tt-idtuɣ. Cwiṭ umba&d, yufa icer n lkaɣeḍ belli teṛhen sin
izebgan ɣer « Mont-de-Piété ». Armi d imiren, ur yeẓri
yara belli llan izebgan-nni. « Faqeɣ belli llant tkellax.
Dɣa ǧǧiɣ-tt. Acu kan, meqbel xelṣeɣ-tt. Yerna-nniɣ-as
tidett qeṛḥen. Nniɣ-as belli ayen yark tebɣa d zehwan s
tɣawsa-s. Akken i s-nniɣ, tfehmeḍ a mass Meursault : ur
twalaḍ ara belli aṭas i yettasmen si lehna-nni i d amttakkeɣ. Ad d-yaweḍ wass, ɣer zdat, ad tfaqeḍ s lehna i
deg-i telliḍ tura ».
Iwwet-itt armi i d-tfeggeḍ d idammen. Yella
meqbel ur tt-yekkat ara. « ttbeqiḍeɣ-tt akka tikkwal, acu
kan s leḥnana. Ad tru cwiṭ. Syin ad zemmeɣ ṭṭwiqan dɣa
tkeffu akken tkeffu dima. Acu kan tikkelt-agi tew&aṛ
temsalt. U nek ar ɣur-i maci aṭas i tt-xelṣeɣ ».
Yessefhem-iyi-d imiren belli ɣef annect-a i yeḥwaǧ
ad iyi-ciweṛ. Yeḥbes ameslay akken ad iṣṣeggem taxicant
ireqqen n lamba ucaṛbun. Nek mazal-iyi sellaɣ-as. Swiɣ
azal n ritla n cṛab, ḥulfaɣ rɣant tewwura uqerruy-iw.
Ttkeyifeɣ seg ubbaki n ddexan n Raymond imi yekfa-yi
wayla-w. Letṛamat ineggura &eddan tura, wwin le&yaḍnsen d ssuɣat beṛṛa n temdint. Ikkemmel Raymond
lehduṛ-is. Ayen i t-yesddigutiyen, « imi mazal iḥemmel
taguni yides ». Acu kan yebɣa kan ad tt-ixelleṣ. Ixemmem
niqal ad tt-yawi s alba&ḍ issensuyen syin ad yessiwel i
yiǧadeṛmiyen akken ad tt-yefḍeḥ u ad as-xedmen lkarṭa.
Syin inuda imeddukkal yessen ger ibanddiyen. Ur tes&iḍ
30

anwa i yufa. Akken i k-yeqqar Raymond tmusni-nsen
dima tes&a lfayda. Mi sen-yenna, rran-as-d belli zemren
ad « tt-wecmen ». Acu kan netta mači dayen i yebɣa.
Yenna-yasen ad ixemmem. Meqbel yella yebɣa ad iyi-dyessuter yiwet lḥaǧa. Acu kan yebɣa ad iẓer meqbel acu
ttxemimeɣ di temsalt-agi. Rriɣ-as belli ur tes&iḍ acu
ttxemimeɣ, acu kan tadyant-agi d tin iggerzen. Yesteqsayi-d ma yella dɣa llant tkellax di temsalt-agi, ma yella ar
ɣur-i ilaq ad ttettuxelleṣ neɣ ala akked acu ara xedmeɣ
lemmer lliɣ deg wemḍiq-is. Rriɣ-as belli ur nezmir ara ad
nẓer acu ara xedmeɣ nek deg wemkan-is, acu kan fehmeɣ
ayɣer i yebɣa ad tt-ixelleṣ. Rniɣ swiɣ cwiṭ n cṛab. Yessaɣas yiwen ugeṛṛu dɣa yemla-yi-d tikti yellan deg wallaɣ-is.
Yebɣa ad as-yaru tabṛatt « anda llan iqeddamen akk diɣen
kra n tɣawsiwin ara tt-isneddmen ». Syin makken ara dtuɣal, ad yeṭṭes yides u meqbel « ad yekfu yid-es » Ad ttissusef s udem dɣa ad tt-id-yessufeɣ ɣer beṛṛa. Ufiɣ ula d
nek belli akka ad ttettuxelleṣ. Acu kan Raymond yennayi-d belli ur yezmir ara ad yaru tabṛatt ilaqen u ɣef waya i
ixemmem fell-i ad as-tt-aruɣ. Seg makken ur d-nniɣ kra,
yesteqsa-yi-d ma yella ur bɣiɣ ara ad as-tt-aruɣ tura kan,
rriɣ-as belli ur cli&eɣ ara.
Dɣa yekker imiren umba&d mi yeswa yiwen lkas n
cṛab. Iḍegger tiḍebṣiyin akked tisigert-nneɣ ɣer deffir.
Yesfeḍ-ed akken yelha ṭṭabla. Iddem-ed, seg yiwen leqjeṛ
n ṭṭabla yellan ɣer tama umetṛeḥ-is, yiwet n tewṛiqt,
tajellabt tawraɣt, aɣanib igan s wesɣar azeggaɣ akked
yiwet n tquṭitt yeččuṛen d sbiɣa n tira taxuxit. Akken i yid-yenna isem n tmeṭṭut, fehmeɣ belli mači d taṛumit.
Uriɣ-as tabṛatt. Uriɣ-tt kan akka, acu kan ḥeṛseɣ iman-iw
ad as-dduɣ di lebɣi i Raymond imi ur s&iɣ ara ssebba
akken ur as-tedduɣ ara di lebɣi. Syin ɣriɣ-as-ed tabṛatt s
31

ṣṣut a&layan. Yesla-yi-d s ukkeyef akk s uhuzzu uqerruyis, dɣa yessuter-iyi-d ad as-ed-&iwdaɣ leqraya. Aṭas i
Yefṛeḥ yes-s. Yenna-yi-d : « ẓriɣ belli keč d win yesnen
ddunit ». Tazwara ur faqeɣ ara belli ihedeṛ-iyi-d am
umeddakkel-is armi d makken i yi-d-yenna : « tura keč d
ameddakkel-iw n ṣṣaḥ ». Din i faqaɣ. Yules-as-ed i
wawal-is dɣa nniɣ-as « ih ». Nek ur d iyi-tewqi& ara ma d
ameddakkel-iw neɣ ala, u yettban-iyi-d d win yebɣan
tadukli. Izemmem tabṛatt dɣa isggergger ayen i d-mazal n
cṛab. Syin neqqim akken ddeqs nettkkeyif mebla ma yuliyaɣ-ed wawal. Di beṛṛa, kulec yessusem, nesla i
unezrureb n yiwet n tkkeṛṛust. Nniɣ-as : « iṛuḥ lḥal ». Ula
d Raymond d ayen i yettxemmim. Ifaq belli akud
yett&eddi bihfih u, nezmer ad d-nini, belli d tidett. Ɣas
akken nnuddmeɣ, yew&eṛ-iyi ad d-kkreɣ. Iban imiren belli
baneɣ-ed a&yiɣ imi yenna-yi-d Raymond ur ilaq ad sarḥeɣ
i yiman-iw. Tazwara ur fhimeɣ ara. Dɣa yessefhem-iyi-d
imiren belli nnan-as-ed ɣef lmut n yemma u dayen i
ilaqen ad yeḍru ass-a neɣ azekka. Ula d nek akka i
ttxemmimeɣ.
Kkreɣ-ed, yefka-yi-d Raymond labas, izemeḍ afusiw nezzeh dɣa yenna-yi-d belli nekkni s yergazen
nettemsefham. Makken i d-fɣeɣ s ɣur-es, medleɣ tawwurt
dɣa qqimeɣ akken amecwaṛ di ṭlam, ger zdat n snat
tewwura. Taxxamt tella tessusem, si tseddaṛin yettal-id
yiwen usuḍu aberkan semḍen. Ḥala tiyita idammen
yezenzunen deg imeẓẓaɣ-iw i wumi selleɣ. Qqimeɣ akken
mebla aḥṛiṛet. Di texxamt n umɣar-nni n Salamano, sliɣ i
yiẓẓif iqebṛen n weqjun-is.

32

IXEF IV
IV

Xedmeɣ akken i ilaq smana-yagi, iṛuḥ-ed Raymond ar
ɣur-i, yenna-yi-d belli icegge& tabṛatt-nni. Ruḥeɣ snat n
tikkal ɣer ssinima nek d « Emmanuel », mači dima i yefhem
acu i iḍerrun deg usaru. Ilaq-iyi imiren ad as-t-sfehmeɣ.
iḍelli d ssebt u Marie truḥ-ed akken i nemsefham. Bɣiɣ-tt
aṭas imi telsa-d yiwet n tqendduṛt mm-ijerdan izeggaɣen
akked imellalen akked tiṣandalin n weglim. Tefsa am tfirest,
iṭij aḥmayan yefka-yas udem n tjeǧǧigt. Neṭṭef lkaṛ, neffeɣ si
temdint n Lezzayer s kra ikilumitriyen, ɣer yiwet n teftist
yettwaḥeṛsen ger teẓra u yettwafren s uɣanim si tama n
wakal. Iṭij n kuẓ (4) n tmeddit ur qessiḥ ara, acu kan aman
llan semmeḍ-it cwiṭ s kra n tingga tiɣezfanin ye&yan. Marie
tesselmed-iyi yiwen wurar. Ilaq-aɣ, makken ara nett&ummu,
ad d-nsew si tqacuct n tengga, ad d-nelqeḍ deg imawen-nneɣ
yark akkefta nezmer, syin ad nuɣal ɣef uzagur akken ad dnḍeggeṛ aman-nni seg imawen-nneɣ s igenni. Annect-a
yettak-ed yiwen akken n uzeṭṭa ikefta yettṛuḥun deg igenni
neɣ i d-yettuɣalen am ugeffur aḥmayan ɣef udem-iw. Acu
kan, amecwaṛ umbe&d, yuɣal yewwa yimmi-w s lemlaḥ
rẓagen. Dɣa tṛuḥ-ed imiren Marie ar ɣur-i, tḥennec-iyi,
tessuden-iyi-d. Iles-is yesbbuḥra icenfuren-iw syin aṭas i
netti ger tenggiwin.
Makken nelsa leḥwayeǧ-nneɣ di tefsit, temmuqel-iyid Marie s wallen yerɣan. Ssudneɣ-tt-id, dɣa seg imiren ur
33

aɣ-d-yuli wawal. Ḥenceɣ-tt-id ar ɣur-i u nḥar ad d-neṭṭef
lkaṛ akken ad d-nuɣal s axxam. Nṛuḥ ɣur-i akken ad nekcem
s usu. Ǧǧiɣ ṭṭaq-iw yelli. Ḥemleɣ mara ḥalfuɣ i yiḍ unebdu
yeslufuy i tfekkiwin-nneɣ tixemriyin.
Ass-a, teqqim Marie ur truḥ ara, u nniɣ-as ihi ad nefteṛ
di sin. Dɣa ṣubbeɣ-d akken ad d-aɣeɣ aksum. Mi d-uɣaleɣ
sliɣ i ṣṣut n tmeṭṭut ɣer zdaxel n texxamt n Raymond.
Amecwaṛ, amɣar-nni n Salamano irggem aqjun-is, nesla i
ṣṣut n lḥafer usebbaḍ akked uxbac n tuccar ɣef tṣeddaṛin n
wesɣar syin nesla i : « bu-isellufen, lefrisa», taggara ffɣen s
abrid. Ḥkiɣ-as-d i Marie tamacahutt n wemɣar-nni syin
teḍṣa. Tella telsa apijama-inu iwumi tcemmeṛ i iɣallen. U
makken i d-teḍṣa, yennerna lebɣi-w ɣur-es. Cwiṭ umb&d
testeqsa-yi-d ma yella ḥemmelleɣ-tt. Rriɣ-as belli annect-a
ur yes&i yara lma&na, acu kan yettban-iyi-d ala. Tuɣal tban-d
am tin iḥeznen. Acu kan makken i d-tettheggi leftur, u ɣef
ulac akked ulaḥed, terna daɣen teterḍeq d taḍsa, ayen i
yewwin armi i tt-ssudneɣ. Imiren swaswa i d-fɣent ssuɣat si
texxamt n Raymond.
Tikkelt tamenzut nesla i ṣṣut ṛqiqen n tmeṭṭut syin
nesla i Raymond i s-yeqqaren : « ctaqeɣ-kem, ctaqeɣ-kem.
Ass-a ad am-mleɣ actiqi ». Kra n umbbiwel iqebṛen dɣa
tsuɣ tmeṭṭut s kra akken n ssuɣat armi deg yiwet n dqiqa
kan yeččuṛ-ed wefrag n tewwurt. Ula d Marie akked nek
neffeɣ-ed. Tameṭṭut mazal-itt tettsuɣu, Raymond mazal
yekkat-itt. Tenna-yi-d Marie belli d l&ib, nek ur tes&iḍ acu i
s-rriɣ. Tenna-yi-d ṛuḥ awi-d aǧadeṛmi, nniɣ-as ur ḥmileɣ ara
iǧadeṛmiyen. Ɣas akken, yewweḍ-ed yiwen uǧadeṛmi,
yewwi-t-id uplumbbyi izedɣen di ṛṛef wi sin. Yesṭebṭeb di
tewwurt syin dɣa yeqmeḍ lḥes. Yerna-yas tiyta ugar,
amecwaṛ tru tmeṭṭut. Raymond yelli-d tawwurt, agaṛṛu deg
yimi-s, s yiwen wudem yennecṛaḥen. Tuzzel-ed teqcict ɣer
34

tewwurt u tenna-yas i uǧadeṛmi belli yewet-iṭṭ Raymond. «
Isem-ik », i s-yenna uǧadeṛmi. Yerra-yas-ed Raymond. «
kkes agaṛṛu seg yimi mara d-thedreḍ », i s-yenna uǧadeṛmi.
Ya&weq Raymond cwiṭ akka, immuqel-iyi-d dɣa issum deg
ugiṛru-s. Imiren yefka-yas uǧadeṛmi yiwen ubeqqa ẓẓayen
am umaddaz, di tlemmast n teddmujt-is. Yeɣli-d ugaṛṛu iṛuḥ
kra lmitrat akkin. Acu kan ur tes&iḍ acu i d-yenna imiren dɣa
yessuter s la&qel ma yezmer ad d-yerfed lbunta-s n ddexxan.
Yerra-yas uǧadarmi belli yezmer u yerna-yas-ed : « akka ad
teẓreḍ i tikkelt-nniḍen belli aǧadarmi mači d aqeṣṣar ». Di
lawan-nni yark, taqcict tella tettru u t&awed-d : « yewwetiyi. yernu wagi d aqewwad ». « A mass aǧadarmi, i s-yenna
Raymond, wagi dɣa yella di lqanun, ad s-t-iniḍ aqewwad i
wergaz ? ». Acu kan aǧadeṛmi-nni yenna-yas i Raymond ad
izemmem immi-s. Dɣa yezzi imiren Raymond ɣer teqcict
yenna-yas : « aṛǧu kan, annaɣ ad nemlil ». Yenna-yas-ed
uǧadeṛmi ad yemdel axenfuc-is, u taqcict ilaq ad truḥ sya,
ma d netta ad yeqqim di texxamt-is simma ad as-d-ssiwlen
ɣer lkumiṣarya. Yerna-yas-ed belli ilaq ɣef Raymond ad
yenneḥcam ɣef yiman-is imi yeswa cṛab am tcekkart armi
yuɣal yettergigi. Imiren yessefhem-as-d Raymond : « ur
skkiṛeɣ ara. Acu kan aqla-k dag-i zdat-i, u d aya i yissergagayen, mebla lebɣi-w ». Imdel-ed tawwurt-is, lɣaci
yark ṛuḥen. Marie akked nek nekkfa aheggi leftuṛ. Nettat ur
telluẓ ara, qrib d nek i yeččan kullec. Truḥ ɣef leǧwahi n
lweḥda syin ṭṭseɣ cwiṭ.
Ɣef tsa&ett tis qrad (3) n tmeddit isṭebṭeb-ed Raymond
di tewwurt dɣa ikcem-ed. Nek lliɣ qimeɣ zdaxel n wusu.
Netta yeqqim-d ɣef yiri-s. Yeqqim akken ddeqs mebla ma
yuli-t-id wawal dɣa steqsaɣ-t amek teḍra temsalt-is. Yeḥkayi-d belli ixdem-as ayen akken yark yebɣa acu kan tefka35

yas-d abeqqa dɣa izzi imiren yewwet-itt. Ayen i d-yegran si
tmacahutt, walaɣ-t nek s yiman-iw. Nniɣ-as belli tura ibaniyi-d dayen txelleṣ, ilaq-as ad yefṛeḥ. Ula d netta dayen i
yettxemim, u akken d as-yehwa yexdem umsaltu, ur tes&iḍ
acu yezmer ad ibeddel di titiwin tuɣ temcumt. Yerna-d belli
yessen akken ilha imsulta u yeẓra amek ilaq ad sen-yelḥu
wemdan. Yesteqsa-yi-d imiren ma yella kra i yuṛǧaɣ ad tyexdem umba&d mi s-ed-yefka uǧadeṛmi-nni abeqqa. Rriɣ as
belli ur tes&iḍ acu i yurǧiɣ, yernu nek ur ḥmileɣ ara imsulta.
Raymond iban-ed yefṛeḥ. Yessuter-iyi-d ma yella bɣiɣ ad
fɣeɣ ad ḥewṣeɣ yides. Dɣa kkreɣ-ed, bdiɣ amcaḍ ucebbubiw. Yenna-yi-d belli ilaq ad iliɣ d anagi-s. Nek ur iyi-dtewqi& ara lma&na, acu kan ur ẓriɣ ara acu ilaqen ad t-idiniɣ. Raymond, akken yettwali, ɣures ilaq kan ad sen-iniɣ i
imsulta belli yectaq taqcict-nni. Dɣa qeblaɣ ad iliɣ d anagi-s.
Neffeɣ-ed seg wexxam, ifka-yi-d Raymond yiwen
ugaṛṛu. Syin nurar-as yiwen ubbiyaṛ u xesṛeɣ s cwiṭ. Yebɣa
ad nṛuḥ s axxam ameqran, acu kan ugiɣ imi ur ḥmileɣ ara
anect-nni. Dɣa nuɣal-ed s axxam s la&qel u yenna-yi-d deg
webrid acḥal yefṛeḥ segmi yessaweḍ ad as-yefk ṭriḥa-nni i
tmeddakkelt-is. Ufiɣ Raymond d yiwen yelhan yidi, akk
xemmeɣ belli yelha wakud s&eddaɣ yides.
Si leb&id i walaɣ, ɣer wefrag, amɣar-nni n Salamano
mi yetteḥriṭiw. Akken newweḍ ar ɣur-es walaɣ belli ulac
aqjun-is yides. Yella yettmuqul ɣer yal tama, ittezi ɣef
yiman-is, yetta&raḍ ad icerreg tillas ukkulwaṛ, yesxartim-ed
kra imeslayen ur nettwafḥam ara. Syin ad i&iwed anadi di
tzenqatin s wallen-is timecṭaḥ tizeggaɣin. Makken i tyesteqsa Raymond acu i t-yuɣen, ur d-yerri yara awal imiren
kan. Sliɣ akka kan i wesbecbec : « mmis n leḥram, lefrisa»,
ikkemel arqiqes. Steqsaɣ-t anida yella weqjun-is. Yerra-yi-d
36

s uɣiwel belli iṛuḥ-as. Ticki cwiṭ yemmeslay-ed s wawalen
ifeṛzen : « wwiɣ-t ɣer Camanubr, akken nuɣ tannumi
nxeddem. Aṭas n lɣaci i yellan ɣer tbbeṛṛakin n ssirk.
Ḥebseɣ ad mmuqleɣ “agellid n trewla ”. U makken kkreɣ ad
d-ṛuḥeɣ, ufiɣ-t ulac-it. Acḥal-ayagi i bɣiɣ ad s-d-aɣeɣ taqlaṭ
meẓẓiyen. Acu kan werǧin xemmeɣ ad iṛuḥ akka bu lefrisatnni ».
Ya&reḍ Raymond ad as-yessefhem belli yezmer d
a&raq kan i ye&ṛeq, u yezmer ad d-yuɣal. Iḥka-yas-d aṭas
imedyaten n yeqjan lḥan-ed acḥal n temrawin ikkilumitriyen
akken ad d-bernen s axxam n imawlan-nsen. Ɣas s wanecten n teqṣiḍin amɣar-nni yennerna deg-s wetqelleq. « Awwah
ad t-ṭṭfen, tfehmeḍ. Xeṛsum lemmer yella walba&ḍ ad t-yafen
deg webrid, ad t-yejme&. D awezɣi, ttɣanfun yark medden
iḥbuben-is. Awwah, ad t-ṭṭfen ixeddamen n tɣiwant ». Nniɣas imiren ad iṛuḥ ɣer wexxam n yeqjan i&erqen u din ad ast-id-rren, ilaq kan ad ixelleṣ yiwet n tebzert. Yesteqsa-yi-d
ma yella meqqret tebzert-nni. Nek ur ẓriɣ ara. Dɣa ikcem-it
z&af : « ad fkeɣ idrimen i bu tsellufin-nni. Ahah ! izmer ad
t-yečč yeɣẓer ! » Syin yekkmaṣa ireggem deg-s. Yeḍṣa
Raymond dɣa yekcem s axxam, ḍefreɣ-t ula d nek nemfaraq
mi newweḍ ar wefrag n tewwura-nneɣ. Amecwaṛ akka
umbe&d, sliɣ i tikli n wemɣar-nni, isṭebṭeb-ed ɣer tewwurtiw. Makken i s-tt-id-lliɣ, yeqqim deqqs ɣef umnaṛ n tewwurt
yessusem yuɣal yenna-yi-d : « semmeḥ-iyi, semmeḥ-iyi ».
Ɛerḍeɣ-t-id ad d-yekcem, yugi. Yella yettmuqul kan ɣer
yixef isebbaḍen-is, ifasen-is yeččuṛen d iḥebbuyen, llan
ttergigin. Mebla ma imuqel-ed s udem-iw, yesteqsa-yi-d :
« Neɣ ur iyi-tneqqen ara, a mass Meursault. Neɣ ad iyi-t-idrren ? Acu ara yeḍrun yid-es tura ? ». Nniɣ-as belli ttaǧǧanten qrad (3) n wussan deg wexxam n yeqjan i&eṛqen akken
ad d-nadin fell-asen imawlan-nsen, ad ten-id-awin ma yella
37

bɣan, mulac iqjan yark ɣef wumi ur d-steqsan ara imawlan
xeddmen yessen akken d asen-yehwa. Imuqel-iyi-d di
tsusmi. Syin yenna-yi-d : « qim di lehna ». Ibelle&-ed
tawwurt-is, ticki sliɣ-as yettawi yettarra zdaxel n texxamt-is.
Di ṣṣut-nni ur nban ara amek-it akken, mekkneɣ tameẓẓuɣtiw ar lḥiḍ fehmeɣ belli d imeṭṭawen i la yettru. Ur ẓriɣ ayɣer
i d-mmektaɣ yemma. Acu kan ilaq ad d-kkreɣ zik azekkanni. Lliɣ ur lluẓeɣ ara dɣa tṣeɣ akken mebla imensi.

38

IXEF V

Yessawel-iyi Raymond di ttilifun ɣer lbiru. Yenna-yid belli yiwen seg imeddukkal-is (yella iheddeṛ-as felli)
i&reḍ-iyi yides ad s&eddiɣ ass n lḥed di texxamt-is, ɣef yiri n
yillel, tama n Lezzayer. Nniɣ-as mači dayen ugiɣ d acu kan
ṛeggmeɣ-as i yiwet n tmeddakkelt-iw ad ẓreɣ ass-a. Yennayi-d imiren belli ula d nettat tettwa&reḍ. Akkagi ihi, tameṭṭut
umeddakel-is ad tefreḥ imi ur tettili yara weḥdes deg
wegraw n yergazen.
Bɣiɣ ad as-gezmeɣ imiren kan ameslay imi ẓriɣ
am&alem-iw ur yeḥmil ara mara ɣ-d-ssiwlen di ttilifun si
temdint. Acu kan Raymond yessuter-iyi-d ad aṛǧuɣ cwiṭ u
yenna-yi-id yezmer ad iyi-d-yessiweḍ izen-agi tameddit, acu
kan yebɣa ad iyi-d-i&eggen ɣef yiwet n tɣawsa nniḍen. Imi,
teɣzi n wass meṛṛa teṭṭaffaṛ-it yiwet n tarba&t ilmeẓyen n
wa&ṛaben deg-i i d-yedda gma-s n tmeddakelt-is taqdimt.
Yenna-yi-d : « ma yella twalaḍ-t tameddit-agi alba&ḍ itezzin
i wexxam, ɣas &eggen-iyi-d ». Nniɣ-as ṛuḥ dayen sliɣ-ak.
Amecwaṛ umba&d, yessawel-iyi-d um&ellem-inu,
imiren lliɣ ddigutiɣ imi xemmeɣ belli ad iyi-d-yini ad
sneɣseɣ deg usiwel s tilifun akk daɣen ad sggerzeɣ ixeddimiw. Ziɣemma, mači yark d annect-agi i yebɣa. Yenna-yi-d
belli yebɣa ad-iyi-d-yehdeṛ ɣef yiwen akken n cɣel ur as-dnban ara ar tura amek ara yettwaxdem. Yebɣa kan ad iẓer
39

ṛṛay-iw di tamsalt-agi. Yebɣa ad yesbedd yiwen n lbiru di
Paris ara yeṭhelan di lecɣal-is din, srid netta d tkabbaniyin
timeqranin u yebɣa ad iẓer ma yella zemreɣ nek ad ṛuḥeɣ ar
din ad qableɣ lecɣal. U annect-a ad iyi-yawi ad zedɣeɣ di
Paris, yernu ad aṛwuɣ inig teɣzi usseggas. « Mazal-ik
meẓẓiyeḍ, u yettban-iyi-d belli tudert di Paris d tin ara ki&eǧben aṭas ». Nniɣ-as ih, acu kan nek ur d iyi-d-tewqi& ara.
Dɣa yesteqsa-yi-d ma yella ur bɣiɣ ara ad beddleɣ tudert-iw.
Rriɣ-as belli d awezɣi ur nezmir ara ad nbeddel tudert,
akken d as-yehwa llant kifkif-itent yark. U tudert-iw dagi ur
diri-tt ara. Iban-ed am win i wumi ur ye&ǧib ara lḥal. Yennayi-d belli dima tiririt-iw tettṛuḥu s iɣẓer, diɣen nek d win ur
nes&i yara tirga u annect-a diri-t i wesfuskar. Uɣaleɣ imiren
s ixeddim. Lemmer ttafeɣ ur tesnuɣnuyeɣ ara, acu kan ur
walaɣ ara ayɣer ara beddleɣ tudert-iw. Mara ixemmem
wemdan ad yaf belli nek mači d win yettuɣaḍen. Asmi lliɣ d
anelmad di tseddawit, aṭas usirem am wagi i yes&iɣ. Acu kan
mi yi-teḥṛeṣ teswi&t, ǧǧiɣ taɣuri-inu, faqeɣ biffih belli
annect-agi yark ur yes&i yara lma&na.
Tameddit-nni tṛuḥ-ed Marie ad teglu yess-i u testeqsayi-d ma yella bɣiɣ ad tt-aɣeɣ. Nniɣ-as ur d iyi-tewqi& ara
lma&na seg wannect-a, u ma yella tebɣa nezmer ad nezweǧ.
Tebɣa imiren ad tẓer ma yella ḥemleɣ-tt. Rriɣ-as akken i d
as-rriɣ meqbel, belli annect-a ur yes&i yara lma&na ɣuri, acu
kan mebla ccek ur tt-ḥmileɣ ara. « Ihi ayɣer ara yi-taɣeḍ ? »,
i yi-d tenna. Sfehmeɣ-as belli annect-agi yark d wer azal ? u
nezmer ad nezweǧ ma yella tebɣa-t. Yernu d nettat i dyessuturen annect-a, nek nniɣ-d kan ih. Tenna-d imiren belli
zwaǧ d yiwet n temsalt iwa&ṛen. Rriɣ-as : « ala .» Teggugem
cwiṭ u temmuqel-iyi-d di tsusmi. Syin tenṭeq-ed. Tebɣa kan
ad tẓer ma yella ad qebleɣ annect-a lemmer d yiwet n
tmeṭṭut-nniḍen i&edlen yidi am nettat, i yi-d-yessutren ad tt40

aɣeɣ. Nniɣ as : « ih ad tt-aɣeɣ ». Dɣa testeqsa ɣef yiman-is
nettat ma yella tḥemmel-iyi, nniɣ-as annect-a dayen ur
zmireɣ ad ẓreɣ. Umba&d yiwen umecwaṛ nniḍen n tsusmi,
tenna-yi-d s usbecbec belli nek d yiwen ur nga yara am
wiyaḍ, ahat ɣef annect-agi i d iyi-tḥemmel u balak ɣef
annect-a swaswa ad d-yass wass ad teddiguti seg-i. Makken
lliɣ ssusmeɣ, ur s&iɣ acu ara d-rnuɣ, nettat teṭṭef-iyi-d seg
ufus s wecmumeḥ. Dɣa tenna-d belli tebɣa ad tezweǧ yidi.
Rriɣ-as ad nezweǧ melmi d as-yehwa. Ḥkiɣ-as-ed imiren
acu iyi-d-yenna wem&ellem dɣa tenna-yi-d Marie belli ad ttte&ǧeb tudert n Paris. Nniɣ-as belli ddreɣ dinn-a yiwet n
tallit akken dɣa tessuter-iyi-d amek tella liḥala dinn-a. Rriɣas : « terka. ggten yetbiren akked leḥwaṛi yetulsen. taglimt n
lɣaci mellulet aṭas ».
Syin nelḥa u negzem tamdint s iberdan imeqranen.
Tilawin cebḥent aṭas u steqsaɣ Marie ma yella tger tamawt i
wannect-en. Tenna-yi-id ih u tenna-yi-d fehmeɣ-k. Ddeqs n
wakud, ur aɣ-d-yuli yara wawal. Acu kan bɣiɣ ad ternu
tiɣimit yidi dɣa nniɣ-as belli nezmer ad nefteṛ akken ɣer
Celeste. Ula d nettat tebɣa acu kan tes&a aṭas n cɣel. Nella
neqreb s axxam dɣa nniɣ-as ǧǧiɣ-am slam. Tḥekkeṛ-iyi-d «
ur tebɣiḍ ara ad tezreḍ acu n cɣel i yes&iɣ?» Lemmer ttafeɣ
ad ẓreɣ, acu kan iffeɣ aqerruy-iw u daya waqila seg wacu i
tettcetki seg-i. Dɣa, mi twala amek yexseṛ wudem-iw am
win iweq&en ger iɣuraf, terna teḍsa u tessembbawel-ed yark
tafekka-s ɣer tama-w, tweha-yi-d taddmujt-is s icenfuren-iw.
Ččiɣ ɣer Celeste. Yufa-yi-d lḥal bdiɣ učči makken i dtekcem yiwet akken n tmeṭṭut mecṭuḥen di lqedd i yi-dyessutren ma tezmer ad d-teqqim ɣer ṭṭabla-w. Ayen tezmer
ad texdem deg usečču-nni mebla ma tcaweṛ-iyi-d.
Tetteḥriṭiw yark , tes&a kra n wallen ittemcbeṛṛiqen, inetḍen
41

deg yiwen wudem mecṭuḥen annect n tteffaḥt. Tekkes
tajakkiṭ-is, tessenqed lkaṛṭa n wučči s uɣiwel. Tessawel-as i
Celeste dɣa tessuter-as imiren ayen yark ara tečč s yiwet n
taɣect akken iferẓen ɣas akken tɣawel deg umesli. U
makken tella tettṛaǧu claḍa, telli-d ṣṣak-is, tessufeɣ-d tawriqt
akked ukkeryun, tessuli leḥsab n wayen ara tečč, syin
tessufeɣ-d si texriṭ tamectuḥt ssuma swaswa akked kra n
iṣurdiyen n zzayed i uqeddac, syin tsers-iten zdat-es. Imiren
wwin-as-ed claḍa teskef-itt d askaf. Deg lawan deg-i tettṛaǧu
taqedduḥt i d-iteddun, teddem-d daɣen si ṣṣak-s yiwen
ukkeryun ajenjaṛi akked yiwet n tesɣunt i d-yettmeslayen
ɣef ahilen n smana di ṛṛadyu. S la&qel tjerred qrib meṛṛa
tidwilin. U seg wakken tasɣunt tes&a teẓẓina isebtaren
tkemmel cɣel-nni ayen yark teqqim tetett. Kfiɣ učči-w u
nettat mazal-itt tettjerrid s la&qel-is. Syin tebedd, telsa
tajakkiṭ-is s uḥriret-nni n tmacint dɣa teffeɣ. Seg makken ur
s&iɣ ara acu ara xedmeɣ, fɣeɣ-d ula d nek dɣa ḍefreɣ-tt
amecwaṛ. Tleḥḥu swaswa ɣef yiri utṛutwaṛ u s yiwen akken
uɣiwel akked wettkal. Teṭṭef abrid-is qbala ar zdat u mebla
ma tezzi-d ɣer deffir. Cwiṭ akka te&ṛeq-iyi dɣa uɣaleɣ-d d
timenddeffirt. Xemmeɣ belli tameṭṭut-nni d yiwet i
issewhamen, acu kan cwiṭ kan akka ttuɣ-tt.
Ɣef wefrag n tewwurt-iw, ufiɣ-en amɣar-nni
n Salamano. Kreɣ skecmeɣ-t ɣur-i, yenna-yi-d belli aqjun-is
dayen iṛuḥ, imi ur t-yufi yara deg wexxam n yeqjan n
tɣiwant. Ixeddamen, nnan-as-d belli yezmer tewet-it
walba&ḍ n tkkeṛwas. Yenna-yasen dinn-a ma yella yezmer
ad yesteqsi ɣef tɣawsiwin-agi di lkumiṣaṛya. Nnan-as-d ala,
imi deṛṛunt yal ass timsal am tigi. Nniɣ-as i wemɣar-nni n
Salamano yezmer ad d-yawi aqjun nniḍen, acu kan fkiɣ-as
lḥeq mi yi-d-yessefhem belli yuɣ tannumi d winna.
42

Lliɣ qimeɣ ɣef umetreḥ-inu, Salamano yeqqim ɣef
ukkersi yellan zdat n ṭṭabla. Yella iqubel-iyi-d, ifassen-is
rrsen ɣef tgecrar-is. Lemḍella-nni-ines taqdimt mazal-itt ɣef
tmelɣiɣt-is. Yella iteffeẓ imeslayen seddaw claɣem-is
weṛṛiɣen. Ɣas yesddiguti-yi cwiya, acu kan ur s&iɣ acu ara
xedmeɣ akk daɣen ur nuddmeɣ ara. Akken ad t-id-sneṭṭqeɣ
steqsaɣ-t ɣef weqjun-is. Yenna-yi-d belli yewwi-t-id seg
wasmi temmut tmeṭṭut-is. Daɣen yufa-t-id lḥal meqqeṛ di
la&meṛ asmi yezweǧ. Asmi yella meẓẓi yebɣa ad yurar deg
mezgun. Di l&eskeṛ yurar ticeqqufin umezgun i dyettmeslayen ɣef tudert iserdasen. Acu kan taggara, yekcem
d axeddam deg tmacinin u dayen ɣef ur yendim ara, imi tura
yes&a yiwet n lentrit yelhan. Ɣas akken ur yefṛiḥ ara aṭas
netta d tmettut-is, acu kan yewweḍ armi yuɣ tannumi yides.
Asmi temmut iḥulfa belli yeggra-d weḥdes. Dɣa yessuter
yiwen weqjun seg yiwen umeddakkel-is deg ixeddim u
yefka-yas-d wagi meẓẓi. Ass amezwaru, alarmi i t-yessuṭeḍ
s ubbibṛun. Acu kan imi iqjan ur teddern ara annect i ttidiren
yergazen, uɣalen akken di sin d imɣaren. « Ṭṭbi&a-s n diri, i
yi-d-yenna Salamano. Tikkwal akka nettnaɣ. Acu kan
zemreɣ ad d-iniɣ d aqjun yelhan ». Nniɣ-as telha ccetla-s
dɣa iban-ed Salamano am win ifeṛḥen. « Yernu, i d-yerna, ur
t-tessineḍ ara meqbel ad yaḍen. D acebbub-is yark i izaden
deg-s ». Yal tameddit d yal tasebḥit, seg wasmi yuḍen
weqjun-is aṭan-agi n weglim, Salamano ziɣ yeddehhin-it s
zzit. Acu kan, ar ɣures, aṭan yuḍen s tidett weqjun-is d
ticurreft u ticurreft mači d ayen iḥellun.
Imiren ffaɣ-d, dɣa yenna-yi-d wemɣar-nni belli
yewweḍ-d lawan ad iṛuḥ. Nniɣ-as belli yezmer ad yernu
cwiṭ, akk daɣen iɣaḍ-iyi aṭas wayen yeḍran d waqjun-is :
Yenna-yi-d tanemmirt. Yenna-yi-d daɣen belli yemma
tḥemmel aṭas aqjun-is. Yal mara tt-id-yadder, yeqqar-iyi-d
43

«yemma-k meskint». Yenna-yi-d ahat ḥezneɣ aṭas seg
wasmi temmut yemma, ur tes&iḍ acu i s-rriɣ. Yenna-yi-d
daɣen s ukukru akk s lemɣawla belli di tezniqt-nneɣ aṭas n
lɣaci i d iyi-d-ittmuqulen s yir tiṭṭ seg wasmi i rriɣ yemma
deg wexxam n yemɣaren, acu kan yessen-iyi akken ilha u
yeẓra belli ḥemleɣ aṭas yemma. Rriɣ-as ur ẓriɣ ara ayɣer ur
d iyi-d-iban ara ar tura belli lɣaci ttmuqulen-iyi-d s yir tiṭṭ
ɣef temsalt agi, acu kan axxam n yemɣaren iban-iyi-d d
tifrat iwulmen imi ur s&iɣ ara ddeqs n wedrim s wacu ara
qableɣ yemma deg wexxam. «Yernu, i s-rniɣ, aṭas ayagi
segmi ur tes&i acu ara yi-d-tini u teddiguti weḥdes dagi ».
« D tidett, i yi-d-yenna, u deg wexxam n yemɣaren, xeṛsum,
tezmer ad d-taf imeddukkal ». Syin issuter-iyi-d smaḥ.
Yebɣa ad iṛuḥ ad yeṭṭes. Tura tbeddel tudert-is u ye&req-as
yark acu ara yexdem. D tin i tikkelt tamenzut, seg wasmi i tsneɣ, i d iyi-d-yefka labas, ɣas s uɣiwel, u ḥulfaɣ i tiḥeṛcewt
n weglim-is. Yecmumeḥ cwiṭ meqbel ad d-yeffeɣ. Dɣa
yenna-yi-d : « ssarameɣ iḍ-agi ur sseglafen ara yeqjan. Dima
ttɣiliɣ d aqjun-iw ».

44

IXEF VI

Ass n lḥed, ggummaɣ yark ad d-akiɣ. Armi i yi-d
tessawel Marie thuc-iyi yark. Ur nečči iqiḥ imi nebɣa ad
n&um zik. Ḥulfaɣ i yiman-iw d ilem u daɣen iqreḥ-iyi
uqerruy-iw. Rẓag igiṛṛu deg yimmi-w. Teḍsa aṭas felli Marie
imi akken i d-tenna : « udem-ik iga am win n lmegget ».
Telsa yiwet n tqendduṛt tamellalt u tserreḥ i yimezran-is.
Nniɣ-as tcebḥeḍ, dɣa teterḍeq d taḍṣa si lfeṛḥ.
Mi nṣub, nesṭebṭeb ɣef tewwurt n Raymond. Yerrayaɣ-ed belli tura ad d-iṣubb. Deg webrid, imi &yiɣ cwiṭ akk
daɣen imi nemdel leḍwaq, iṭij n wass-a yerɣan, yefka-yi-d
tiyita am tbeqqact s udem. Marie tettneggiz si lfeṛḥ, ur teḥbis
ara timenna belli yelha lḥal kra i nekka deg webrid. Ḥulfaɣ i
yiman-iw xiṛ cwiya u daɣen ḥulfaɣ i laẓ. Nniɣ-as-t i Marie i
yi-d-yezakknen ṣṣak-is anda i d-tewwi sin imayuten-nneɣ
akked tṣarbiṭ. Ilaq-aɣ ad narǧu armi i nesla i Raymond mi dyemdel tawwurt-is. Yelsa-d yiwen userwal ajenjaṛi akked
tebluzt mm-yekmamen imecṭaḥ. Acu kan yelsa-d atriku n
ibeḥriyen, ayen i d-yesseḍsen Marie aṭas; iɣallen-is d
imellalen aṭas seddaw ineẓden iberkanen. Ddigutiɣ cwiṭ segs. Iṣubb-ed netta yettseffiṛ, iban-ed yefṛeḥ aṭas yenna-yi-d :
« azul, ay ameddakel » u yessawel i Marie «Mademoiselle».
Iḍelli-nni nṛuḥ ɣer lkumiṣarya anda i d-cehdeɣ belli
taqcict-nni « yectaq-itt » Raymond. Ifeɣ-ed syin s yiwen
45

u&eggen. Ur muqlen ara yark ma yella d tidett wayen i dnniɣ. Zdat tewwurt, nehdeṛ nek d Raymond ɣef annect-en,
syin neqsed ad neṭṭef lkaṛ. Taftist ur teb&id ara, acu kan
akken a xir, ad naweḍ meqqar zik. yenna-d Raymond ad
yefṛeḥ umeddakkel-is ma newweḍ zik. Mi nekker ad nali ɣer
lkaṛ iwehha-yi-d Raymond akken ad muqleɣ ɣer zdat.
walaɣ yiwet n terba&t n wa&ṛaben isenden ɣer tewwurt n
tḥanutt n ddexan. Llan ttmuqulen-d ɣur-nneɣ di tsusmi, acu
kan mara ten-mmuqleɣ, la ttfaqeɣ belli ttwalinaɣ-d amzun d
izṛa neɣ d isekla yeqquren. Yenna-yi-d Raymond belli wis
sin mara d-tebduḍ seg uzelmaḍ d win i d ameddakkel-nniines, yettban-ed am win iceɣlen. Yerna-d imiren belli dayen
tura, ayen yeḍṛan ɣur-es d tamacahutt yezrin. Marie ur
tefhim acemma testeqsa-yaɣ-d acu yellan. Nniɣ-as belli d
a&ṛaben i tt-yettalasen i Raymond. Tebɣa ad nṛuḥ imiren.
Ibbed-ed Raymond dɣa yeḍsa makken i d-tenna belli ilaq ad
nɣiwel.
Nṛuḥ sanda iḥebbes lkaṛ yellan yeb&ed cwiṭ. yennad Raymond belli a&ṛaben ur aɣ-d-ḍfiren ara. Muqleɣ syin ɣer
deffir. Ufiɣ mazal-iten deg wemḍiq-nni-nsen, ttmuqulen
dima s amḍiq anda akken nella neqqim. Nekni neṭṭef
lkaṛ. Raymond i d-ibanen yekkes-as utqeleq, yebda ad dyesseḍsay Marie . Ḥulfaɣ am wakken te&ǧeb-as, acu kan
mači d tin i s-d-yettarran. Sya ɣer da, ad t-id-temmuqel s
teḍsa.
Nṣubb beṛṛa n temdint n Lezzayer. Taftist ur teb&id
ara ɣef wemḍiq anda yeḥbes lkaṛ. Acu kan ilaq-aɣ ad
negzem yiwen akken n wayla yulin cwiya ɣef yillel syin kan
i nezmer ad nṣubb ɣer teftist. Yeččuṛ wayla-nni d iẓra
iwraɣen akked twedcin timellalin yesseḥmeq ujenjaṛi aẓayan
igenni. Marie tezha deg wurar s ijeǧǧigen i tella tekkat s
ṣṣak-is. Nelḥa ger yexxamen imecṭaḥ yes&an tisemmiyin
46

tizegzawin neɣ timellalin, kra seg-sent, s leḥwaṛi-nsent frentent isekla n uzumbi, kra nniḍen d tibu&eryanin ger yeẓra.
Meqbel ad naweḍ ɣer yiri n tiɣilt, nwala illel zeddigen akked
yiwen uɣenjuṛ n wakal yettnuddumen di tlemmast n waman
izeddganen. Yiwen akken n ṣṣut afessas umutur yuli-d armi
d ɣur-nneɣ. U nwala meb&id yiwen uɣerrabu ileḥḥun deg
waman amzun d abburebbut. Tekkes-ed Marie kra ijeǧǧigen.
Si tiɣilt yettṣubbun s illel nwala belli llan kra yett&ummun.
Ameddakel n Raymond yezdeɣ deg yiwen n wexxam
yettwaxedmen s wesɣar deg yiwen n yixef n teftist. Axxam
isenned ɣer teẓra timeqranin, ijga i t-irefden si zdat kecmen
deg waman. Yessemyusan Raymond ger-aneɣ. Ameddakkelis isem-is Masson. D yiwen akken uterras meqqren di teɣzi i
wumi hrawit tuyat, yuɣen yiwet akken n tmuṭṭut ibernen,
yelhan, s tameslayt-is taparizyant. Yenna-yaɣ-ed imiren
arret iman-nwen am akken deg ixxamen-nwen i tellam, Akk
eččet seg iselman-nni yecwan, widak i d-yeṭṭef tafrara yagi.
Nniɣ-as acḥal yecbeḥ wexxam-is. Yenna-yi-d belli din i da
yes&edday ussan n ssebt akked lḥed akked wussan yark
usta&fu. « Nek d tmeṭṭut-agi-inu, nettemsefham akken
yelha», i d-yerna. Di lawan-nni, tella tmeṭṭut-is tettaḍsa
nettat d Marie. D tin ahaqel i tikkelt tamezwarut i deg-i
xemmeɣ s tidett belli zemreɣ ad tt-aɣeɣ.
Masson yebɣa ad i&um, acu kan tameṭṭut-is akked
Raymond ugin ad ddun. Nṣubb-ed di tlata yid-nneɣ, u
Marie tneggez imiren kan deg waman. Masson akked nek,
neṛǧa cwiṭ. Netta d win yettmeslayen s la&qel, sneqdeɣ
belli yes&a tannumi irennu tawinest-agi i kra n wayen yark i
d-yeqqar : «u zemreɣ ad d-iniɣ ugar n wannect-a», ɣas ma
yella, di tilawt, ur tes&id acu i d-irennu i umeslay-is. Yennayi-d ɣef Marie : « tzad,u zemreɣ ad d-arnuɣ ɣef annect47

a,tes&a aṭas n sser» Syin d asawen ur rriɣ ara ddhen-iw ɣer
umeslay-agi id-irennu dima imi lhiɣ-ed deg uḥalfu aẓidan n
yiṭij yebdan ad iyi-yesluffuy. Ijdi yebda yesseḥmay iḍareniw. Wexreɣ cwiya lebɣi-nni s&iɣ n uneggez s aman. Acu kan
taggara nniɣ-as i Masson : « ad nekcem? » Nek d aneggez i
negzaɣ, netta yekcem kan s la&qel deg waman armi yebda
ttɣumunt waman dɣa yeɣmes. Yett&ummu ɣef yedmaren u
ixuṣ, dɣa ǧǧiɣ-t akken ad qeḍ&eɣ Marie. Aman semḍit u
ferḥeɣ mi tt&ummuɣ. Nesseb&ed nek d Marie, neḥḥulfa
imiren nemye&del deg &umu akk di tiktiwin.
Akkin aggemaḍ deg waman, nuɣal nett&ummu ɣef
uzagur, u ɣef udem-iw yezzin s igenni, iṭij itekkes-iyi-d
aman i d-mazal ttmaren-ed seg yimmi-w. Nwala-d imiren
Masson mi d-yuɣal ɣer teftist akken ad yeẓẓel i yiṭij. Si
mba&id yettban-ed annectillat. Marie tebɣa ad n&um di sin.
Uɣaleɣ deffir-es akken ad tt-id-ṭṭfeɣ seg wammas. Nettat
tekkat s ifassen di lawan i tt-id-tt&awaneɣ s tyita iḍaren.
Ṣṣut-nni amectuḥ n tiyta deg waman yedda-d deffir-nneɣ di
tṣebḥit-nni armi ḥulfaɣ i yiman-iw a&yiɣ. Dɣa ǧǧiɣ-en
Marie, uɣaleɣ-ed s u&ummu s la&qel akk s tririt n nnefs
yelhan. Di teftist, ẓleɣ ɣef wudem ar tama n Masson ; rriɣ
udem-iw deg ijdi. Nniɣ-as belli «telha». Ula d netta d ayen i
yettxemmim. Amecwaṛ akka, tewweḍ-ed Marie. Zziɣ ad ttwaliɣ makken i d-tleḥḥu tettban-ed am tin yettwadehnen seg
waman imelḥen, acebbub-is terra-t ɣer deffir. Teẓel-ed ɣer
tama-w, ḥamu n yiṭij d ḥamu n teksumt-is segnen-iyi.
Thuc-iyi-d Marie, tenna-yi-d belli Masson yenejma& s
axxam imi d lawan n leftuṛ. Kkreɣ-d imiren imi lliɣ lluẓeɣ
aṭas, acu kan Marie tenna-yi-d belli mazal ur tt-ssudneɣ ara
si tṣebḥit ar tura. D tidett u yernu dayen bɣiɣ. « Yyaɣ s
aman » i yi-d tenna. Nuzzel akken ad neẓẓel di tangiwin
48

timectaḥ. Nuẓa cwiṭ kan deg waman dɣa tenteḍ-ed ar ɣuri.
Ḥulfaɣ i tfekka-s dɣa bɣiɣ-tt.
Makken i d-nuɣal, yufa-d lḥal Masson ad aɣ-edissawal. Nniɣ-as lluẓeɣ aṭas dɣa yenna-yas imiren i tmeṭṭutis belli &eǧbeɣ-as. Aɣrum ẓid, ssebblaɣ-as aylaw iselman i
yi-d-mudden. Syin yers-ed weksum akked lbaṭaṭa yeqlan.
Nečča yark mebla ma yuli-yaɣ-d wawal. Masson ites cṛab
am tesraft, yesserbay-iyi-d mebla cceḥa. Mi d-newweḍ ɣer
lqahwa, ḥulfaɣ i uqerruy-iw icuf akk aṭas i keyfeɣ. Di
qrad(3) yid-nneɣ, Masson, Raymond akked nek, nemsefham
ad nes&eddi akken aggur n ɣuct di teftist; ad nebḍu ameṣruf
ger-aneɣ. Amecwaṛ akka, tenna-yaɣ-d Marie : «teẓram acḥal
tewweḍ ssa&a tura? Hatt-an d leḥdac d wezgen. « Newhem
meṛṛa, acu kan Masson yenna-d belli zik i nečča, u annect-a
ma&lic imi ssa&a n leftuṛ d ss&a-nni i deg ara yellaẓ wemdan.
Ur ẓriɣ ara ayɣer annect-a yesseḍs-ed Marie. Iban-yi-d belli
teswa cwiṭ. Yesteqsa-yi-d imiren Masson ma yella bɣiɣ ad
ḥewsaɣ yid-es di teftist. « tameṭṭut-iw dima tettqeggil
umba&d leftuṛ. Nek, ur ḥmileɣ ara annect-a. Ilaq-iyi ad lḥuɣ
cwiṭ. Dima qqareɣ-as tikli telha i ṣṣeḥa. acu kan ayen d asyehwan texdem-it. « Tenna-d Marie ad teqqim d massa
Masson akken ad tt-t&iwen deg usired n leḥwal. Taparizyant
tamectuḥt tenna-d ilaq ad fɣen yergazen akken ad d-nelhu d
cɣel. Nṣubb-ed di qrad yid-nneɣ.
Yeɣli-d yiṭij ɣef yejdi am bubarak, tafat-is i d-ttarran
waman tettqerriḥ. Ulac anwa yellan di teftist. Deg ixxamen n
wesɣar yellan ɣef tiɣilt i d-yezgan nnig yillel, ara tesleḍ ḥala
aṭenṭen n tḍebsiyin akked tjeɣlin. Ula d nnefs yuɣal yew&eṛ
deg weẓɣal-nni n teẓra i d-yettalin si tegnitt. Tazwara
Raymond akked Masson, mmeslayen ɣef kra n tɣawsiwin
akked kra n yemdanen ur ssineɣ ara. Fehmeɣ belli aṭas-ayagi
segmi i myussanen u ddren akken ddeqs n wakud di yiwet n
49

tallit. Syin nṛuḥ qbala s aman dɣa nebda tikli ɣef yiri.
Tikkwal akka, yiwet n tengga tamectuḥt, ɣezzifen cwiya ɣef
tiyaḍ tettaweḍ-ed tesselxas-aɣ isebbaḍen-nneɣ ubeḥnuq. Ur
s&iɣ ɣef acu i ttxemmimeɣ imi ṛuḥeɣ am win yesgen yiṭij
yekkaten ɣer uqerruy-iw aḥarfi.
Imiren, yenna-yas Raymond i Masson yiwet n lḥaǧa i
wumi ur sliɣ ara. Acu kan walaɣ agemmaḍ akin di teftist,
sin wa&ṛaben i d-yelsan ajenjaṛi, ad d-leḥḥun ɣur-nneɣ.
Muqleɣ ɣer Raymond dɣa yenna-yi-d : «d netta» Nkemmel
tikli. yewhem Masson i d-yesteqsan amek i ɣ-ed-ufan da.
Xemmeɣ belli yezmer walan-aɣ-d mi d-neṭṭef lkaṛ s weqrab
n teftist, acu kan ssusmeɣ ur d-nniɣ kra.
A&ṛaben-nni ad d-leḥḥun s la&qel ɣur-nneɣ, u mači
aṭas i sen-d-mazal ad d-awḍen ɣer-nneɣ. Ur nbeddel ara
tikli, acu kan Raymond yenna-yaɣ-d : «ma yella umesčew,
keč a Masson, ṭṭef wis sin. Nek, ad d-lhuɣ d umeddakkel-iw.
Ma d keč, a Meursault, ma yella yusa-d wayeḍnin, hatan
ɣur-ek ». Nniɣ-as : «ih»; Masson yerra ifassen-is di lǧib. Ijdi
yeḥman yettban-iyi-d amzun yuɣal d azeggaɣ tura.
Nkemmel tikli metwal a&ṛaben-nni. Abendu n wakal yellan
ger-aneɣ, segmi ineqqes. U makken i d-mazal kra iɣallen
ger-aɣ yid-sen, ḥebsen wa&ṛaben tikli. Masson akked nek
nessenɣes cwiṭ tikli. Wannag Raymond iṛuḥ qbala izḍem s
acengu. Ur fhimeɣ ara acu i s-yenna, armi wayeḍ yexdem
amzun d win yebɣan ad t-id-yewwet s uqerru. Raymond
akken yefka tiyita tamezwarut, yessawel-ed i Masson. Iṛuḥ
imiren Masson qbala ar win i s-d-yezzaken meqbel, yefkayas snat tiytiwin ẓẓayen am netta. Yeẓẓel wa&ṛab deg
waman, udem ar zdaxel, u yeqqim akken kra umecwaṛ,
ticuftin n waman ṭṭerḍiqent-ed s ufella n waman, s nnig
uqerru-yis. Imiren ula d Raymond yefka tiyita i wayeḍ i
wumi d-yeččuṛ wudem d idammen. Yezzi-d ɣur-i Raymond,
50



Partager ce document

Albert Camus aberrani. tasuqilt n Ait Kaci Mohamed arabfichier-pdf.frPDF109 pages

Vos contacts verront cette carte, avec la première page en image.

QR Code de ce document
Sur un téléphoneScannez le code pour ouvrir le document.Enregistrer le QR Code

Télécharger le fichier

Faire un lien vers ce document

Lien permanentpour un message, un forum, un réseau social
Lien courtpour un SMS ou un profil
Code HTMLpour un site ou un blog

Du même auteur

Proposés d'après le contenu

Documents similaires

Sur le même sujet

Les mots qui reviennent le plus dans ce document. Chacun lance une recherche dans les fichiers publics.