Aller au contenu

Tufga Taneggarut (tullist) n Aït Kaci Mohamed Arab

Aperçu du document Tufga Taneggarut (tullist) n Aït Kaci Mohamed Arab.pdf, page 1 sur 40
Page 1 sur 40Lire le document
Texte de la première page
Aït Kaci Mohamed Arab
Tufga Taneggarut
(tullist)
tullist)

Tizrigin Internet

Tufga taneggarut

T

ers-ed tmesrifegt di Lezzayer,
umbe d ugar n snat n swaye d
wezgen deg igenni; tamdint n
Tmenɣast teb ad aṭas. Issufeɣ-ed mass Qebbani aqerruy-is ur
nemciḍ ara si tewwurt. Iḥulfa s lḥal iqquẓbṛen di tmanaɣt akken
yeqquzbeṛ wul-is seg iḍelli mi s-ed-nnan belli mmi-s Ɛebd El
Ḥamid yemmut deg yiwet n txazabit.
Yewweḍ-as utiligram ɣef ṛṛeb a n tmeddit belli mmi-s
yemmut. Syin d tazla ɣer unafag (l’aeroport) akken ad d-yaf
timesrifegt ara t-id-yawin ɣer Lezzayer. Acu kan ayen ya reḍ
yark s uḥellel akked usqizeb deg-sen akken ad as-ed-ǧaben
amkan i wass-nni ur qbilen ara. Nnan-as-ed belli ussan-agi d
ussan n l id mači aṭas imukan i d-yettɣimin di tmesrifgin
yettawin s agafa n tmurt, imi tugti ixeddamen ttextiṛin le wacaṛ
akken ad ruḥen ad d-ẓren tiwaculin-nsen. Tettuɣal Tmenɣast
imir-en am temdint ǧǧan imawlan-is; yettrusu-d fell-as lweḥc.
Ass-a, tafejrit, iwweḍ-ed ɣer unafag, yurǧa ma yella ad yili
yiwen seg iminigen ur d-nettas ara di lawan. Dɣa dayen yeḍran.
yufa-d amkan di tmesrifegt-nni n tes a(9).
Tameṭṭut-is, yuɣ di tmenɣast imi din i tt-yessen, tebɣa ad dteddu yides. Acu kan netta yugi. Yenna-yas: “kem ur tes iḍ-ara
2

lekwaɣeḍ, lemmer ad am-faqen ad kem-arren ɣer (Mali), ternuḍas ilaq a d-telhuḍ di snat yessi timectaḥ imi ur zmireɣ ara a tentǧǧeɣ weḥedsent”.
Yeǧǧa-yas daɣen ttewṣaya i tmeṭṭut-is ad asen-tcegge
itiligramen i sin warraw-is. Ahat win yellan di l eskeṛ yezmer ad
as-ed sarḥen si lkaziṛna. wannag win yellan di Marikan, ur
yumin ara yezmer yewwas ad d-yuɣal. Ɣef ayagi i s-yenna i
tmeṭṭut-is ad asen-taru belli dayen yettwanṭel gmat-nsen akken
ur d-tt ettiben ara iman-nsen. Imi ɣas ma yezmer ad d-yass win
yellan di l eskeṛ, baba-s yugad fell-as aṭas.
Taddart-nsen i d-yezgan nnig Lareb a Sidi Musa d yiwet n
taddart-tamdint anda lebni n llajuṛ ittsami-d lebni-nniḍen n llajuṛ.
Ixxamen maṛṛa ur kfin ara. Mazal-itt d acanṭi am Lezzayer
maṛṛa.
Seg asmi yettwaḥbes lbuṭ sɣur iserdasen u kksen aselway
n tmurt, i d-bdan cwalat di taddart-nsen. Tazwara lɣaci ur
fhimen ara acu i la iḍeṛṛun. Qqaren-as kra n wagguren kan ad
yuɣal wasif s amḍiq-is. Acu kan ussan wwin-ed ayen ɣef ur
yeḥtam yiwen. Bḍan imezdaɣ n taddart d tirebuya akken bḍan
yark lɣaci di tmurt. Wa yeqqar-as adabu-yagi, ḥala adebbuz ara
t-iɣeḍlen, wiyaḍ qqaren-asen: kenwi ad tekkem deg-s lemmer
ad tuɣalem deg umkan-is. Lḥasun ulac anwa iẓran acu-ten
wussan iberkanen i d-iteddun.
Isers mass Qebbani aqerruy-is ɣef tbankiṭ uṭaksi i t-yettawin
metwal Lareb a. Lemmer deg ussan nniḍen i d-yusa tili di lkaṛ
ara yeddu ɣer taddart imi ɣlay aṭas uṭaksi si Lezzayer ɣer din.
Iḍelli i s-ed-yerḍel um ellem-ines cwiṭ n tedrimt i s-ed yenna: “
fkiɣ-ak-ten.” Netta yerra-yas imir-en belli d areṭṭal kan, imi ur
yeḥmil ara ad d-yeṭṭef seg alba ḍ lḥaǧa. Yecmumeḥ-as-ed imiren uma lem-ines imi i t-yeẓra d yiwen uḥeqqi ur neḥmil ara ad
iɣaḍ ula d yiwen.
Seg asmi bel en lluzin n Meftaḥ i t-icegge yiwen seg
imeddukal-is n Bgayet ɣer emi-s yes an asensu di temdint n
Tmenɣast. Yufa-yas-ed amkan d a essas n yiḍ yettqabalen
ikliyuten i d-yettasen seg ugafa n tmurt, di tugti deg-sen. U dɣa
din i d-yemlal yiwet n targit mm wallen tizegzawin, yugar di
le meṛ ma drus xeṛsum s ecrin isseggasen. Nettat ur tes i la
3

lekwaɣeḍ wala imawlan. Imi d tarewla i d-tarwel si ṭrad akked
laẓ yellan di tniri. Ma d netta d yiwen iǧlen si tmeṭṭut-is seg acḥal
ayagi. Yes a sin warrac meqqren akked snat teḥdayin timectaḥ
i d-mazal ttidirent ar ɣur-es akked weqcic-agi yemmuten yemzel
di taddart.
Deg ubrid n Lareb a, ibaṛajen iserdasen wa yeṭṭafaṛ wayeḍ.
Iḥulfa i tidi mi t-teccef deg uzagur. Aẓɣal irgel-as anzaren-is,ulac
aṭas ubeḥri zdaxel uṭaksi. Ula d tiktiwin xeldent deg allaɣ-is.
Imektiyen ttemḍafaren am txellalin n zzeṛb iteqsen akk ičelliḥen
s tuccar-nsent taksumt talleqaqt n wul-is. Tteswiṛa n mmi-s
tettuɣal-ed s waṭas deg ilejlijen-agi-ines yukin. Lmut n mmi-s
tuqel-as am ujenwi deg iẓerman-is, iṛuḥ-as akka meẓẓi mebla
ma yenna-yas acu i s-yellan ɣef ul-is.
Armi d tura makka yemmut i iḥulfa acḥal i tyeḥmel.Wammag zik yettxemim fell-as d win yark ur nemmid
ara yark seg arraw-is. Imi d wagi, ɣas ma d netta i d amaẓuẓ, d
netta ur neǧǧuǧeg ara deg-sen. Ikcem si zik-is di tẓallit akken
kečmen wiyaḍ s ixeddim. Yerna-yas tasusmi n waṭas. Deg
uxxam, ad as-tiniḍ mači zdaxel i yella ɣas ma yella ur yeffiɣ ara;
ad d-yekcem am lexyal, ad yeffeɣ am lexyal; ur as-tselleḍ yettru
neɣ yettinẓif neɣ dɣa ad d-yecetki. Ḥala yemma-s ahat i iẓerren
anda yedda.Tikwal ad yinig ugar n smana, netta yiwen ur yeẓri.
Ad d-yekcem am umakraḍ qbala ɣer texxamt-is. Syin cwiya ad
as-slen cwiya ara yeqqaṛ s ṣṣut layen tiktabin-is yefruzza en di
taqa att.
Mass Qebbani ur da yettanef ara ad t eddi teswi t anda
yezmer ad t-yennaɣ, ur t-yennuɣ ara. Yeqqar-as: « tjebdeḍ
iman-ik ɣef uxxam am akken nekni nuḍen ajeǧǧiḍ, tettuḍ acu i
k-ed-yenna Ṛebbi ɣef imawlan d watmaten; muqel kan s
atmaten-ik imeqranen, di baṛṛa d iṭij ger lɣaci, deg wexxam d
aggur n tziri.»
Ladɣa seg asmi temmut yemmat-nsen, mzarabent tedyanin
yeḍran d i eggalen n tfamilt, anda ameqran irbeḥ-ed inig ɣer
Marikan di tseqaṛt-nni xeddmen yal asseggas imarikaniyen. Ma
yella d win yellan seddaw-as, wwin-t ɣer la skaṛ si tesdawit;
nnan-as la tregleḍ si la skaṛ asmi i k-teḥwaǧ tmurt. Ma d Ɛebd
el ḥamid ixdem yiwet n tḥanutt di Larb a n Sidi Musa anda
4

yeznuzuy lqez akked zagzag. Yuɣal d netta i yettqabalen
amesṛuf n wexxam teɣzi issegasen anda baba-s ur yufi yara
ixeddim. Werǧin i d-yenna “aḥ”. Yal taggara n waggur ad dyeddem tayemmust n yedrimen yettwaṭfen s lastik ad tt-yefk i
baba-s. U ɣas akken, ur iban acu n tyerrist i d-yegran ger-asen.
Ulac lehduṛ ger-asen, acu kan yuɣal baba-s ad t-yettqadaṛ
aṭas. Imi ula d gma-s yellan di Marikan d netta i t-i wnen tikelt
tamezwarut meqbel ad iṛuḥ. Ternuḍ yeṭṭhella aṭas di gma-s
yellan di l skeṛ, ičeggi -as sya ɣer da s wacu ara yembbiwel di
lkaziṛna. Izra gma-s d yiwen iḥemlen tiqaqayin akked lebsa
yelhan.
Ayen ye ṛeḍ ad yerẓ lḥiḍ yellan ger-asen, ur yessaweḍ ara.
Yuɣal-as mmi-s d yiwen n lǧar zdaxel n wexxam. Ɣas yella
umqadeṛ ger-asen, acu kan wa ur yeẓri acu yuɣen wayeḍ.
Ladɣa seg asmi yunag ɣer tmenɣast.Mmi-s yeqqim ad iqabel
taḥanutt-is, baba-s iṛuḥ ad inadi ɣef zheṛ-is. Netta mači d yiwen
iḥemmelen ad yekref ifassen-is. Iḥellel-it cwiṭ-nni yezmer ad
iḥellel akken ad yeddu yidsen. Aqcic s leqdeṛ, di kra imeslayen
meẓẓiyen, isefhem-as belli d awezɣi ad yeddu, neɣ ad yeǧǧ
lkumiṛs-ines.
Di qrad(3) isseggasen yerza ɣur-sen semmus (5) iberdan u
yal tikelt ittaǧa-yasen i watmaten-is s wacu ara s eddin taswi t.
Ladɣa tullas timectaḥ i wumi i d-yettaɣ yark leḥwal n lakul, si
tneǧart ar weqrab; iḥemmel-itent am yess-is. Acu kan netta d
baba-s, tesmeḍ-nni, yellan ger-asen si zik, mazal-itt teṭṭef tasga
n umsefham-sen; mači aṭas imeslayen ittembeddalen. Acḥal n
tikal i yebɣa baba-s ad yemmesli yid-es, ur la yettaf ara tawwurt
ansi ara s-yekk. Mmi-s, dayen yuɣal yettban-ed am win ur nebɣi
yara ad yesseḥmu tamrart i t-icerken netta d imawlan-is.
Acu yessewhamen aṭas mass Qebbani, d ayen i s-edqqaren madden ɣef arraw-is; qqaren-as-ed d ifeḥcucen
iḥemmelen aqesseṛ aṭas. Ladɣa amecṭuḥ yekkaten awal s
uqeddam. Medden maṛṛa ḥemmelen ad necṛaḥen yides. Mači
aṭas i yellan am netta i yesnen ta rabt akked trumit. Hedeṛ-as
ɣef ayen i k-yehwan ad k-ed yerr. Allaɣ-is d amawal ẓẓayen n
tmusni. Ladɣa di temsalin iceɣben ddin. Issen yark timucuha
ye nan imeddukal n Nnbi ( taẓallit d slam fell-as). Ad as- tiniḍ
5

yidsen i d-yekker. Issen-iten s yismawen-nsen akked yismawen
n tilawin d warraw-nsen.
Si tama nniḍen mi d-yuɣal s imawlan-is ad tafeḍ ters-ed
tesmeḍ n tegrest taqesḥant yidsen; Teqqar-ed yemma-s, asmi
mazal tedder, belli mmit-nsen yes a axjiḍ n ndama seg-asmi i dyewweḍ ɣer ddunit, ulac acu ara t-yeččaṛen ḥala akal aẓayan n
tenṭelt. Leḥzen yeččuṛen ul-is, ur yes i yara tifrat di tudert-agi.
Teqqar-as : “yal mara t-waliɣ ttmektayaɣ-ed belli taggara n
bnadem d akal asemaḍ.”
Iṭij yesserɣ-as-ed tamelɣiɣt-is i mass Qebbani. Acifuṛ uṭaksi i tid-yewwin yettmuqul-ed ɣur-es sya ɣer da. Yiwet n tikelt
yesteqsa-t-id:
- ncallah d lxir i k-id-yewwin ɣer Lareb a?
Yerra-yas mass Qebbani am win i d-tessekreḍ si tnafa di lbir:
- ala,ɣer lǧanaza.
Ikemmel-as-ed winna:
- ad aken-ye ḍem Ṛebbi lajeṛ. Amdan yekka-d seg akal ad
yuɣal s akal. Nekni n Ṛebbi u ɣer Ṛebbi ara nuɣal.
Yerra-yas:
- a wer tes iḍ aɣilif.
Yerna yesteqsa-t-id ucifuṛ-nni uṭaksi:
- i wagi yemmuten d acu yak-t?
Yerra-yas mass Qebbani
- d mmi amecṭuḥ, mazal yessaweḍ (25) isseggasen. Nɣant
imeddukal-is yeffeɣen d rrebrab.
Ters-ed tsusmi. ye weq ucifuṛ acu ara d-yini. Ur yerǧi yara
ad d-yemlil yewwas deg uṭaksi-s argaz i wumi yemmut mmi-s di
taluft-agi iḍeṛṛun.
Syin ikemmel mass Qebbani ameslay-is am win mazal yefkan.
- tezriḍ, werǧin ne dil neɣ nemsefham nek yides. Nek d yiwen
iheddṛen aṭas s idammen yeḥman. Netta d asusam am uzṛu n
tmeqbaṛt. Qqareɣ-as ad yuɣal ad yimɣur u ad yefhem imir-en
acḥal yew er ixeddim imawlan, ger uneẓmi ɣef arraw-nsen
akked lmeḥayen i ten-id-yettqabalen di ddunit. Nniɣ-as ahat
mazal-it cwiya d anubi; ahat asma ara yiwsir cwiṭ ad nuɣal nek
yides d atmaten akken lliɣ nek d watmaten-is imeqranen.
Inṭeq-ed ucifuṛ-nni, ifehmen acu iḍeṛṛun imir-en zdat-es:
6

- tezriḍ arrac maṛṛa ḥemmelen imawlan-nsen. Acu kan ur
ḥemmilen ad t-id-sbegnen. ttagaden ad d-banen mazal-iten d
llufanat.
Mass Qebbani i d-yettbanen am win yezren deg uxemmemis, ihuc aqerru-yis, syin yenna-yas:
- tes iḍ lḥeq. Nek ayen ugadeɣ d iman-iw. Ugadeɣ ahat d
leḥmala ur teḥmileɣ ara imi unfaɣ i warraw n leḥṛam ad t-nɣen.
Si zik ttḥalfuɣ ikreḥ-iyi imi i t-id-s iɣ di lexṣas, ttḥalfuɣ am win
ibɣan ad d-yerr ttaṛ seg-i, imi ur as-fkiɣ ara ayen s an warrac
nniḍen. Ula d taẓallit yeẓẓul si temzi-s imi i d iyi-wala ur da
ttẓalaɣ ara. Ttḥalfuɣ-as am win yugin yark ayen lliɣ.
Imuqel-it-id ucifuṛ seddaw tiṭ, imi yella yelha-d d tenhart deg
webrid ikeflen deg aṭas imeḍqan. Ladɣa mi yebda tikli si temdint
neɣ ayen icuban tamdint n Lareb a Sidi Mussa ɣer taddart-nsen
anida i yes edda temẓi-s akked waṭas isseggasen si tewserines. Akka kan ad d-yezzi ɣur-es ucifuṛ. Yiwen ubrid yenna-yased:
-I mmi-k-agi, ad fell-as ye fu Ṛebbi, ixeddem ɣer lḥukuma neɣ
yella itteka deg alba ḍ ikabaren-nniḍen… ya ni acu d sebba…
ɣef i t-nɣan ? mulac aɣilif…
S wallen zeggaɣen seg imeṭṭawen yugin tufɣa akked
we waz n yiḍelli, izzi ɣur-es mass Qebbani, yenna-yas:
-Ala, Wellah ma tella yark isem n sebba. Mmi, ad fell-as ya fu
Ṛebbi, yes a taḥanutt n lqez akked zagzag di Lareb a. Ula d
ameslay, akken i k-ed-nniɣ, ur yeḥmil ad t-yesseɣzef. Aɣilif-is
ḥala taẓallit akked yektaben n yal nwel. Iḥemmel ad iɣer s
ta rabt, s trumit wala s teglizit; ula d taqbaylit-nwen ---neɣ keč d
aqbayli--- ye reḍ ad tt-yelmed. Acu kan tew eṛ akken i d-yenna,
akk ulac aṭas n yektaben yess. Ittemsefham d medden irkelli
ɣas d yiwen iḥemmelen ad yeddu kan weḥdes.Yeqqar-as i
yemma-s, ad fell-as ya fu Ṛebbi ula d nettat, asmi tedder belli
ddunit txenqit, u ayen yessutur di Ṛebbi d aggay segs meqbel
ad yarew ẓẓebla ara t-yawin ɣer ǧahenama. Nek d yemma-s
akked watmaten-is, neddes fell-as aṭas mara nḥekku ger-aneɣ
acu i d-yeqqaṛ. Neqqar-as l ibad kečmen ɣer tẓallit akken ad
ṣegmen ma d Ḥamid ---d wagi i d isem-is--- segmi i itett
lekwaɣeḍ-is. Ula d asmi yebda asfusker ur numin ara ad yerbeḥ
7

ula d lfels. Tazwara yelli yiwet n txibuṭ, d taḥanut anda ur zmiren
ara ad qimen sin zdaxel. Ur yewwiḍ ara usseggas armi yelli tis
snat. dɣa ayen iɣ-izzemen ixnefyac-nneɣ asmi nwala d netta i
d-iqeṭṭun kullec s axxam. Nniɣ-as aqcic ur newwiḍ ara ecrin
isseggasen yuɣal d netta i d imḍebber n wexxam. Uɣaleɣ
ḥeqraɣ iman-iw akk usmeɣ cwiṭ seg-s. Nek yufa-yi-d lḥal akken
medlen lluzin n Meftaḥ anda lliɣ xeddmaɣ. Di dqiqa ufiɣ-ed
iman-iw ur zmireɣ ad ṭhellaɣ di twacult-iw. Tidett kan lemmer
mači d netta di lwaqt-nni tili ad aɣ-yečč laẓ.
Ɣlin-ed imir-en ɣef ddmuj-is imeṭṭawen-nni i kemnent
wallen-is seg iḍelli. Banen-d am tḥemmalt tamecṭuḥt yugin ad
tekfu deg ijerdan n tewser iɣaz zman deg udem-is. Acifuṛ i wumi
te req tenhart deg iberdan-agi yeflan i req-as daɣen acu
yezmer ad d-yini i wemɣar-agi yettrun ɣef mmi-s yemmuten s
tmezliwt. Iban-as-ed am uqcic i wumi ye req webrid di teẓgi.
Ixemmem acu yezmer ad as-yexdem, ur yufi yara. Ayen ɣer
wacu yessaweḍ dakken tasusmi d yemma-s n leḥdaqa.
…………………………………………………………………………
………………………….
……………………….

Aɣebbaṛ isleɣ yark iberdan n taddart izelgen.Yers-ed
mass Qebbani zdat tewwurt n lǧama anda i d-yufa imɣaren i tyugaren qqimen senden ɣer lḥiḍ-is. Dɣa akken i t-id- eqlen
kkren-d maṛṛa ar ɣur-es akken ad msalamen yid-es. Ɛeḍmenas-ed irkelli lajeṛ. imir-en kan yeffeɣ-ed limam si lǧama .
Ineggez-ed ɣef temgaṛt n mass Qebbani, iḥebba-t am gma-s.
Syin yezzuɣeṛ-it seg ufus s la qel s axxam-is yellan ɣer tama n
lǧama . Akken kan i t-yesɣim ɣef ufutay yenna-yas:
-a gma, nekni d ayla n Ṛebbi, ɣer Ṛebbi ara nuɣal. Amdan
yekka-d seg akal ad yuɣal s akal. Teẓriḍ sbeṛ d aḥbib n Ṛebbi u
sbeṛ icebḥen d makken ara teḍru twaɣit. Amdan ilaq ad yeṭṭef di
Ṛebbi akken d as-yehwa tbeddel tegnitt. Arrac-agi i ɣ-ed yefka
8

Ṛebbi, gan am ureṭal iṣuṛdiyen melmi d as-yehwa ad ten-idyessuter bab-nsen.
Inṭeq-ed imir-en mass Qebbani i wumi mazal ččuṛent
wallen d imeṭṭawen yeḥman:
-a ccix , a wer tes iḍ yark aɣilif di ddunit-ik wala di laxeṛt-ik. U
ma yella mači dayen ad k-iceṭnen, ɣas ḥku-iyi-d amek teḍra.
Yerra-yas-ed limam
-nes a lweqt i wanect-en. Tura ilaq ad tezreḍ belli mmi-k
tameddit-agi ad t-id-awin. Ceg eɣ gma akked mmi-s n xalti-k
deg ukamyun, u tilifuniɣ i yiwen uǧadarmi snaɣ di Lareb a ad
asen-d-yessishel lekwaɣeḍ akken ad asen-t-id-fken…i twacult-ik
amek tella iḥeqqa?
Yerra-d nnehtat am win i d-ibbaben ta kemt tamaẓayt.
-bxiṛ filaman.
-i yessi-k amek?
-ad ten-in la qqarent.
-i tmeṭṭut-ik?
-teẓriḍ a ccix, titargiyin, ul-nsent iɣleb tiniri di litta . Ayen i stenniḍ ak-ed-ini aqli da.
-i lekwaɣeḍ tekfiḍ-as-ten-id?
-tezriḍ amek i tga tmurt-agi-nneɣ. Ssutren-aɣ-ed nnekwa-s,
nettat ur tes i yara. ncegge ɣer Bamaku ma yella n lkaɣeḍ
izemren ad as-ed cegg en ur ufin ara. Tura mazal-aɣ kan ad dnadi ma yella a naf inagan ad d-icehḍen belli nettat syin, u
baba-s akked yemma-s n din.
S isteqsiyen-agi n limam ibeddel-as deg yiwen umecwaṛ
tiktiwin-nni tiberkanin yellan zedɣent ul-is. Yettu aqraḥ-nni
ickucebren ɣef tuyat-is.
Tewwi-d imir-en yelli-s n limam, i d-yelsan lḥiǧab aberkan,
sniwa n latay akked lgaṭu di tqecwalt tamecṭuḥt. Akken i tt-tsers,
tuɣ aqerru n mass Qebbani i d-yeɣran deg allen-is a eẓẓer
akked imeṭṭi. Dɣa imir-en ula d netta iṭerḍeq d imeṭṭawen.
Iḥebba-tt ger ifassen-is, zdat baba-s i wumi i d-ɣlin imeṭṭawen
ula d netta. Yenna-yas-ed imir-en limam:
-Ɛebd el ḥamid d lwiz. ulac win ur t-neḥmil ara deg uxxam-nneɣ.
Lemmer di yura Ṛebbi a zizen...
Tenṭeq-ed imir-en teqcict:
9

-a ba…
Dɣa yessusem limam i yebdan aserbi n latay deg yiwen
ufenǧal annect-illat i mass Qebbanni. Tenna-yas-ed imir-en
teqcict:
- smana i eddan, iḥka-yi-d Ḥamid yiwet n targit yurga. Yenna-yid am akken yerra-t Ṛebbi d azaɣar ijeǧǧigen izeggaɣen. Iṭij
yesseḥmay akal, abeḥri ziḍ, iwerẓigen, s cwiṭ n leḥya, bdan ijjiq
armi i d-zeḍmen seg ulac kra n lewḥuc iberkanen i d-yelsan
tiqnedyaṛ timellalin. Dɣa rekḍen yark izeǧǧigen-nni i d-yefkan
yiwet n tezwaɣ igan am idammen.S yin yers-ed seg igenni
yiwen wergaz is an aṭas n yefriwen u yebda a yestewtiw degsen s yiwen ujenwi.
tessusem cwiṭ teqcict syin tkemmel:
-yenna-yi-d mi yekfa targit-is belli ussan agi ara yinig, ɣas ur
yeẓri yara sani. Netta ziɣ ifhem-itt.
Imir-en ikcem-ed gma-s n limam. yenna-yasen-d belli
yewweḍ-ed. syin yefka-yas afus-is i mass Qebbani, i wumi
ye ḍem lajeṛ.
Izwar-ed limam ɣer ukamyun i d-yewwin asenduq. Ɣawlen
lɣaci akken ad t-id-ṣubben. Dɣa akken i t-id-sersen, iṛuḥ mass
Qebani yekkes-as-ed lɣem i usenduq, yellan yersen kan d
tarusi. Ḥala udem-is i d-yettbanen. Iṭunez dɣa ɣur-es s la qel
islef-as s ufus-is, syin isers ticenfurin-is ɣef unyir-is asemmaḍ
dɣa yenna-yas s la qel akken ulac anwa ara s-ed-islen : “a mmi
nek d yemma-k, ad fell-as ye fu Ṛebbi, si zik i d akennsemmeḥ, i keč d watmaten-ik. Ass-a nek ad ak-ed-alsaɣ,
semḥaɣ-k ma yella kra i d i-txedmeḍ. ɣas ẓriɣ-k si zik d
lmalayek”.
Yuẓa-d limam akked yergazen-nniḍen s asenduq akken ad
t-skecmen ɣer wexxam-is. Imir-en iḥbes-iten-id mass Qebbani.
Yenna-yasen s yiwet n taɣect yeččuṛen d tiḥercewt belli ilaq-as
ad tawin s axxam-nsen. Yerra-yas-ed Limam belli kifkif, ula d
wagi d axxam-is. Ɣas akken yugi.
Di seddis(6) yidsen refden asenduq metwal s axxam-is,
yeǧǧa qrib tura qus (9) isseggasen. Akken wwḍen issufeɣ-ed
tisura n tsemmit n lḥaṛa, yelli-tt-id. Kecmen medden ɣer zdaxel,
yerna deffir-nsen usenduq yettwababen ɣef tuyat. Yelli-d diɣen
10

tawwurt n wefrag yettawin qbala s aḥanu anda ur tes iḍ acu
yellan anagar yiwet n ṭṭabla n wesɣaṛ yeččuṛen d idlisen yuran s
ta ṛabt akked teglizit.
Deg yiwen umecwaṛ xedmen-d amkan anda i t-ẓlen am
ujalut i teffeɣ tudert seg iẓuran. Imir-en isekcem-ed iman-is
yiwen akken n wemɣar yekfan si ddunit, yenna-yasen i lɣaci ad
fɣen, anda i d-yedda mass Qebbani. Aneggaru-yagi isteqsa
limam anwa wagi. Yerra-yas-ed limam belli d argaz-agi i la
yessiriden tura lmegtin di taddart. Dɣa yedda-d deffir
lɣaci.Yeǧǧan mmi-s ad yirid.
Akken uɣalen lɣaci s axxam, ufan-en yerra-t zdaxel n lekfen
amellal anda i d-yeǧǧa ḥala udem-is yettfeǧiǧen. Ur as-teqqareḍ ara sin wussan aya-gi i yemmut. Yuẓa mass Qebbani armi
yewweḍ s aqerruy-is. yeqqim din am win ara yesta fun seg
yiwen yinig meqren.
Azgen n wass ur d-yekkir ara si tama n mmi-s. Imdel allenis. Ulac anwa izemren si lɣaci ad t-id-yessaki si tnafa-nni n
leḥzen anda yezzer. Yettban-ed ɣef udem-is yiwet akken n
tewṛeɣ igan am aṭan-nni ittḥazen iyuzaḍ. U mara imuqel
wemadan s udmawen n wargaz akked mmi-s, ad as-tiniḍ d
argaz i yemmuten, mači d mmi-s.
D igelfan n lɣaci i d-yettasen. Wa deffir wayeḍ. Win tiwalan, ad yeǧǧ amkan i wayeḍ. Ulac anwa i yes an lkuṛaj ad tid-yesker si leḥzen. Am usalas ibded s aqerru n mmi-s, allaɣ-is
wissen sani iṛuḥ.
Seg asmi yella meẓẓi i yella d assusam. Ula mara tewten
neɣ ara-tḥeqren wetmaten-is i t-yugaren di la meṛ, ur yettru
yara, ur d-yeqqar ara belli yella kra i t-iqarḥen. Ahat ma yella
dɣa yella win izemren ad yekcem deg iɣilifen-is d yemma-s kan.
Yal mara tetqelleq neɣ tuḍen ad tṛuḥ ad teṭṭes yides di tmetṛaḥtis mectuḥen. Teqqar-as i wergaz-is: “leǧnun akked cwaṭen ur
tezzin ara anda yella, imi l ezaz-as d taɣuri n leqṛan akked
wayen ye nan ddin, keč anecraḥ-agi-inek ɣef kullec akked
ulaḥed iban d cwaṭen i k-izedɣen.” Dɣa ad teḍs.
Atmaten-is imeqranen, segmi ttimɣuren i ttuɣallen
ttmeslayen-as am win i ten-yugaren. Ulac tamacahutt ur d-wwin
ara ɣef una zul-is ɣef madden. Yiwet n tikelt snulfan-ed fell-as
11

yiwet n tmacahutt armi ula d netta yeṭerḍeq d taḍsa mi s-yesla.
Nnas belli d yemmat-nsen i yeččan, asmi tella s tadist yess,
aja bub n lakṛim; dɣa i ṛeq-as ubrid deg iẓerman-is armi i
yekcem s ul n gmat-sen. Seg ass-nni dɣa i yegres wul-is am
tqarruct n wedrar n Himalaya.
…………………………………………………………………………
……………………..
……………………..
D tawacult n limam i d-iheggan kullec. Sewwen imensi i
yinebgawen akk uɣen-d lqahwa d latay d lgufṛiṭ i yim ewzen.
Mass Qebbani yettmuqul kan deg-sen mi la ttḥarkilen maṛṛa.
Kra ɣazen tenṭelt, wiyaḍ heggan-ed ikersiyen akked d
yemṭaṛḥen. Wiyaḍ farḍen-ed axxam. Wiyaḍ-nniḍen wwin-ed
asenduq asemmaḍ. Lḥaṣun, ur yessembbawel ara taḍadect-is
tamectuḥt di lǧanaza n mmi-s. Ayen dɣa i t-yeǧǧan izzer deg
ubaxix armi yettu iman-is anda yella.
Tameddit, meqbel taẓallit n lmeɣreb, iṛuḥ-ed limam ɣer
tama n mass Qebbani. Yenna-yas belli yebɣa ad yehdeṛ kra
imeslayen yides. Dɣa yekker-ed seg umḍiq-nni anda yeqqim s
aqerru n mmi-s s wallen imedlen am tenṭelt.
Di baṛṛa, mi leḥḥun wa ɣer tama n wayeḍ, ḥulfan ters-ed
yiwet n tsusmi iḥeznen ɣef taddart. Ad-as tiniḍ cmata teckucber
am ubernus n wedfel aberkan ɣef ixxamen n llajur yuli bu seṭṭaf.
Ternuḍ-as iberdan iddṛewzen am tbiddunt n wuzzal yeddez
weqcic amectuḥ. Argaz,ineddmen ɣef ussan yezrin anda
yezmer ahat s kra imeslayen ḥlawen ad yerẓ lḥiḍ n lxiq tebna
ddunit akked tnekkit ger-as d mmi-s, yebɣa ad d-yerr s allaɣ-is
cfawat n mmi-s asmi yella d llufan. Ɣas akken d asusam, si zik,
medden maṛṛa ḥettben-t am tpupitt s wacu tturaren. Ur as-edyecfi yara ula d yewwas iru. Yettwali tura udem-is mi yella meẓẓi
am uqcic ǧǧan imawlan-is neɣ am ugujil, yettxemimen d netta i
yesxeṣren di kra n tɣawsa armi teǧǧan yeqqim weḥdes.
Imir-en, makken mazal-it yezzer di tirga-s n zik, inṭeq-ed
limam:
12

- a si Ḥmed, akken-nni i d-nekker, nek yid-ek; temzi-nneɣ akken
i tt-nes edda am atmaten. Ɣas ẓriɣ, keč werǧin i yi-tḥesbeḍ am
gma-k, acu kan nek ttwaliɣ-k am gma-nni i ssarmeɣ ad s uɣ.
Ddunit twalaḍ terra-yaɣ d icifaḍ ur neswi ur nerri. Neǧ el
tazwara d ayen yettdumun. Netta ḥala udem n Ṛebbi ara
idumen. Newwi nerra, taggara twalaḍ ula d arrac-nneɣ, ur
nezmir ad neḥrez fell-asen. Lfetna d ayen tebda, tuɣ iɣeẓrawen
d issafen. Ulac anwa ara s-ixedmen ṣrima ḥala Ṛebbi a zizen.
Ayen ugadeɣ ugar, dakken hatt-an akken kan tebda. Aṭas
idammen ara yazlen a Ḥmed, ur ẓriɣ ara amek ara nessukes.
Ḥman idammen akk rkan wulawen n lɣaci. A gma ur ssinen ara
acu i sen-yelhan.
Yessusem cwiṭ, imuqel s udem umeddakel-is i yufa mazal-it
yezzer deg uxemmem-ines. syin ikemmel-as awal:
-d imeddukal-is i t-yenɣan, a gma. D widak d wumi yedda acḥal
i d-yezzin fell-as asmi yella icerrig ger-asen. Nitni fɣen s adrar.
Netta,yeqqar-asen: “d lbaṭel ayen akka i txedmem, ur tes iḍ acu
yezmer ad d-yawi.”
Imir-en yetkaki-d mass Qebbani mi yesla i limam iḥekku-d
ɣef sseba n lmut n mmi-s. Netta, di ddhen-is, d ibaṛṛaniyen i tyenɣan akken nɣan imeyaten-nniḍen. Ur imeyez ula d yiwen
ubrid belli yezmer ttwasnen widak i t-yenɣan.
Aɣemɣum aberkan deg yiwen umecwaṛ yeččuṛ-ed igenninni yellan meqbel cwiṭ d azedgan am lemri. Muqlen di sin
yidsen s igenni. Yiwen ixemmem belli ad d-ileḥḥu lmeɣreb,
wayeḍ ixemmem belli d lawan ad yuɣal ɣer tama n mmi-s.
Ḥebsen ɣef uṭruṭwar, ɣer tama n yiwet n t emuct iceqfan n
tebrikt tazeggaɣt. Imuqel mass Qebbani limam metwal s allen,
yenna-yas:
-Ini-yi-d, tesneḍ widak i t-yenɣan?
Yerra-yas-ed limam:
-Ilaq a nqeṣṣeṛ aṭas, ur ten-ssineɣ-ara swaswa. Acu kan
ameddakel-is Ɛumaṛ, ahat yeẓra anwi-ten swaswa. D netta i
yellan yides makken yettwaṭef. Ilaq ad ak-ed ḥkuɣ,a si
Ḥmed…ayen yeḍran d lbaṭel aṣeṭṭaf.
Yessusem limam. Yessusem mass Qebbani.
Seg usawaḍ n lǧama , lmuden yuɣ-ed yark tiɣemmaṛ n taddart.
13

Aqcic i d-iteddnen yesseɣzef taɣect-is am win i wumi yeqmeḍ
nnefs zdaxel n t eddist-is. Ad tḥalfuḍ mara s-tesleḍ am win
yettrun yal mara d-yini: “ALLAH AKBAR”. Tettimɣur taɣect-is
arma d yiwet n tqacuct yerɣan, syin ad yebdu ad yessenɣas
deg-s arma tewweḍ rqiqet am izeḍwi s wacu i d-jebden werrac
tiɣirdmawin seg ixejḍan-nsent. Akken yessuli lmuden, cihden di
sin u ṣellan ɣef Nnbi akk ssarmen-as ɣur Ṛebbi amḍiq n lwasila
di lǧennet. Syin kecmen di sin yidsen di tewwurt n lǧama .
Yeẓẓul yessen limam. Mass Qebbani yufa-d amḍiq di ṣṣef
aneggaru. Di tẓallit-is, yal mara yessiweḍ anyir-is ɣer lqa a,
yesfillit lǧenet i mmi-s, u ad as-iwehhi Ṛebbi abrid ilaqen ad yaɣ
di temsalt-agi i d-ihedfen fell-as. Iḥulfa am akken d netta i
yemmuten; ul-is segmi ikemmec am tyembbult ikeri, i ǧǧan la
tettɣar i yiṭij unebdu. Yebɣa ad yeẓẓel di tesga n wexxam deg
umur n mmi-s yeẓlen tura akka deg uxxam s tyerrist immezlen s
lmus yeḥfan.
Yurga-t zdaxel n tẓallit-is d netta i d-yussan ad t-yenṭel. U
yefreḥ aṭas mi t-iwala ula d netta yeḥzen mi yemmut baba-s.
Mi ifuk taẓallit-is, iwala limam yewwi-d seg ufus aqcic-nni i
d-yednen. Akken i d-yewweḍ ɣur-es, yenna-yas:
- a si Ḥmed tecfiḍ ɣef uqcic-agi, neɣ ala ?
Imuqel-it s usenqeḍ, dɣa yerra-yas-ed :
- iwerra-yi-d Ṛebbi snaɣ-t, acu kan wellah ma zemreɣ ad d-iniɣ
anwa swaswa.
Yenna-yas-ed imir-en limam:
- D wagi i d Ɛumaṛ, ameddakel n mmi-k. Akken i ttmenṭaren ger
lexlawi akked temdinin. Aṭas n tɣawsiwin i yes a ad ak-tent-idyini.
Yuẓa-d weqcic ɣer wemɣar, isellem fell-as. Syin yuɣal ɣer
deffir, yessusem. Udem-is iban-ed am win yettewten s ujelkaḍ,
d azeggaɣ yark anagar allen-is tiqehwiyin i d-yettbanen am snat
n tlellucin n wewraɣ deg akal n tumlilit tazeggaɣt.
I awen-ed limam ameddakel-is akken ad yekker; syin di
tlata yidsen kecmen deg yiwet n tewwurt yettawin si lǧama s
axxam anda yezdaɣ limam. Din qimen ɣef qrad(3) ikersiyen i dyezzin i ṭṭabla. Dɣa yebda weqcic ameslay , mebla ma
yesteqsa-t yiwen, s taɣect yeččuṛen d leḥzen:
14

- Ẓer a si Ḥmed, belli ur ẓriɣ sani ara yarraɣ udem-iw segmi
yemmut Ḥamid zdat-i. Ur ẓriɣ ara amek i zemreɣ ad d-sfehmaɣ!
Teṭṭef-iyi tcallawt! Ugadeɣ ɣef yiman-iw armi ur ẓriɣ acu i
xeddmaɣ.
Yessusem din. Imuqel s udem n yergazen-nni i t-yugaren
ma yella drus xeṛsum (30) issegasen. Si tama-nsen ula d nitni
walan amek ibda ifetti wudem-is, amek cwami-nni bdant la
meḥunt. Dɣa yenna-yas limam:
- a Ɛumaṛ,a mmi, ini-yas-ed i si Ḥmed acu i yeḍran irkelli.
Dɣa yebda weqcic imir-en lehduṛ.

…………………………………………………….
……………………………………
………………………
Ass amenzu mi d-nulfan at ičumar-agi di lǧama , nennayas, nek d Ḥamid, d ayen ilhan. Ladɣa nek ur nessin acu i
yesseḍwayen di tsertit. Ḥamu neḥma, taḥemmalt i d-iḥemlen
tewwi-yaɣ deg ijufaṛ-is. Nebɣa yark ad tṣeggem tmurt. Ɣas nxuṣ
tamusni, nniya-nneɣ d tin yeṣfan, d tin zeddigen. Teẓriḍ kullec;
ahat tifeḍ-iyi amek i tfehmeḍ timsal, keč zik d amǧahed. Lḥasun
nedda akken ddan yark medden di tezfuft-nni usirem.
Meqbel ad bduɣ, bɣiɣ kan ad ak-ed-iniɣ yiwen wawal
yes an azal meqren ɣur-i: werǧin walaɣ alba ḍ iḥemlen
imawlan-is akken i ken-yeḥmel Ḥamid; win ur nessin ara Ḥamid
ad as-yini d zzux i yettzuxu. Dima iḥekku-yaɣ-ed amek i
tes eddaḍ ṭraḍ, keč ur tewwiḍ-ara (20) isseggasen. Yenna-yaɣed amek i d-trewleḍ si lḥebs, amek i teččam ucanen, keč d
imeddukal-ik asmi i ken-ḥarsen iṛumyen deg yiwet n temnaṭ deg
udrar. Iḥekku-d amek i tzewǧeḍ, amek i tugiḍ akarni n
yemǧuhad, amek i tnehreḍ lkaṛ di fransa. Zemreɣ ad ak-ed-iniɣ
snaɣ ddunit-ik xir-ik. Ula d tatargit i tuɣeḍ yenna-yi-d amek i ttid-tessukseḍ seg ufus n le skeṛ. Yeqqar-iyi-d fell-ak kra n
leḥwayeǧ ur yettamen yiwen, u lemmer ur tessineɣ ara d
amẓẓalu aḥeqqi tili ad as-iniɣ yeskidib.
15

Nniɣ-ak, ihi. Nedda cwiṭ yidsen akken ddan wiyaḍ.Tzemreḍ
ad d-tiniḍ belli nek ddiɣ cwiṭeḥ nnig cwiṭ armi yuɣal d aṭas.
Ḥamid, netta ur yettaǧa ula d yiwet n lɣelṭa mebla ma yennayasen-tt. Ladɣa tiḥerṣi i t-ttḥarisen imeɣnasen-nneɣ. Neẓra
leḥkem d afuḥan izleg ayen yark yelhan di tmurt, acukan nekni
nezmer ad nnekk deg-s lemmer ur nett assa yara iman-nneɣ.
Mebla ma tettuḍ belli nekni d widak i d-yekkren s yisem n ddin.
Win ur numin ara s Ṛebbi a zizen, ur yezmir ara ad yefhem
acḥal neṭṭef di leqran, ur yezmir ad yessekcem s allaɣ-is belli
win yellan d ineslem iw eṛ fell-as ad yeḥkem di ddunit-is s
wayen imgaraden d wayen i d-yenna Ṛebbi a zizen. Acu kan ,si
tama nniḍen nekni, deg umur usexdem n wallaɣ-neɣ ɣaf acu i ɣed-i-weṣṣa Ṛebbi di tektabt-is, nestenyaf adebbuz akked lḥerṣ.
Deg umur n tikli s la qel di lecɣal n tmurt,nekni newwi-tt d
tazwawaṭ. Ad as-tiniḍ ilaq ad d-nesɣerṣ imir-en lmektub seg
ufus n Ṛebbi neɣ mulac ad ifut lḥal. Lḥasun Ḥamid segmi i dyettba id fell-asen.Ladɣa asmi ḥebsen tifranin warraw n leḥram
n l eskar; fkan afus i yimṭurfa ad aɣ-nehren sani i sen-yehwa.
Qrad(3) isseggasen umbe d, tugett n widak yefɣen s amadaɣ
mmuten. Leḥzen ikcem s ixxamen am agu deg ussan n
tesmuḍa. Ulac axxam ur nru yara. Yeqqar-iyi-d Ḥamid belli d
lmuḥal u d awezɣi ad yeḍru wayen akka iḍerrun ma yella ulac
alba ḍ n cwaṭen i t-iheggan meqbel.
Lfetna am uqjun inecfen, ur tezriḍ deg wumi ara yehmej.
Imsulta sya, at umadaɣ si tama nniḍen. Ḥamid yes an taḥanutt
di Lareb a, ḥala tasusmi-ines i t-yessuksen seg wayen yes a
deg wallaɣ-is. Medden yark ttqadaṛent ɣef tmusni-ines. Iɣra aṭas
n ddin. Ula d limamat mara erqen, ɣur-es i d-ttaran ad tsteqsin. Tikwal ad ak-yini ǧǧi-yi ad d-nadiɣ. Ass neɣ sin umbe d
ad ak-ed-yawi tifrat i temsalt i tettnadiḍ akked wedlis anda i ttyufa. Acu kan netta yeqqar dima ɣef yiman-is belli di tmurt
ibujaden kra n win yes an timqessin ḥettben-t medden d
axeggaḍ. Netta ulac tama ur t-nezgil ara. Imsulta qqaren-as
ixeddem d wat umadaɣ. Ineggura-yagi qqaren-as iban netta d
amsaltu yefren iman-is. Qqaren-as yesserwel tawacult-is imi
yeẓra acu ixeddem. Tidett, lemmer mači d limam-agi yesnen kra
seg imsulta tili acḥal ayagi i t-qemman. Ma d at umadaɣ, yenɣa16

ten s tmusni-ines di ddin. Ansi i s-ed kkan ad d-afen ur aszmiren ara.
Cfiɣ yewwa-s di lǧama snejm en-ed lɣaci. Xedmen-aɣ-ed
asarag-nsen ɣef “LǦIHAD” akked “TAƔUṬ”. Nnan-aɣ-ed: “
adabu-yagi amesbaṭli ḥala rṣaṣ ara t-iɣeḍlen, yenɣa ineɣmasennneɣ di tmesbaniyin. Yewtaɣ, ijarḥeɣ u yeksaɣ rbaḥ n tefranin.
Ɣef ayagi yark i nerfed leslaḥ mgal-is, nessawel i lɣaci ibuṭin fellaɣ ad yeddu yidneɣ imi d wagi i d abrid n Ṛebbi, mači d yiwen
nniḍen.”
Ḥamid yuɣen tannumi yessusum am u eggun, inṭeq-ed ass-nni
asmi lɣaci ssusmen maṛṛa. yenna-yasen: “Lǧihad-agi-nwen
yeqqim kan dagi ɣur-neɣ. Ibulisen yark yemmuten d arraw n
tudrin-nneɣ. Ula d nutni d imeẓẓula u d lmumnin, akka am kenwi
akken i d-teqqarem. Ad ggalleɣ ur seḥnataɣ ma teẓram anwa i
yesselḥuyen tamurt-agi. Tǧa lem d amsaltu ma yemmut ara-dyawin dduwla tineslemt. Mi yemmut yiwen ad d-aren mraw(10)
deg umur-is. U kenwi s Wellah igan isem i yiman-is ma teẓram
trent seg widak iṭṭfen tamurt s tidett. A yatmaten i yessalayen
timura d tasartit akked iɣalen i tt-yessebdaden.
Immeɣ-ed fell-as imir-en yiwen si zdeffir, ixneq-it. Widak iḥeḍren
din, amezwaru d limam-agi-nneɣ, negzen ɣer win akken ad as-tid-kksen si ger ifassen. Yekker din yiwen uwahruḥu ger
imeẓẓula d wat umadaɣ. Amecwaṛ, limir-nsen, yessusem-iten.
(Ass-nni win i ten-iḥebsen d yiwen akken weqcic iɣran di
tesdawit n Blida, issen Ḥamid si zik). Syin ikemmel Ḥamid awalis, ɣas nitni ur bɣin ara:
- lfetna a yatmaten am tḥemmalt tameqrant mara d-teḥmel;
iteddu uzegzaw d uquran. Ayen i d-tufa zdat-es ad teddem.
Ɣurwat ad tǧa lem d ageffur ara yezrin ticki. Ladɣa nekni
izedɣen di lǧwahi-yagi n Blida. Ass-agi temmeslayem-aɣ-ed,
azekka ad aɣ-tewtem; yewwas ad d-yaweḍ anida ara ɣtestewtwem s uḥlalas.
Dɣa akken i d-yenna i teḍra. Sin isseggasen
umbe d,umbe d mi mmuten imezwura yeɣran cwiṭ, uɣalen,
widak i ten-iɣermen, am lewḥuc. Adrim yuɣal-asen am useqqi,
smir-ed mebla cceḥa. Efk-asen ayen d ak-yehwan ur ṛebbun
ara, cwiṭ kan ad d-bernen ɣur-ek. Yuɣal u ebbuḍ-nsen d
17

acekkaṛ yeqqerṣen. Ternuḍ-as leḥqara. Ur as-teqqareḍ ara
mara twaliḍ lexdayem-nsen belli widak-agi kren-d mgal leḥqara
di tazwara. Ula d tasartit-nsen ur tban ara. Uɣalen teddun s
cceḥa umeslay. Lɣaci akken walan ulac lfayda deg-sen, bdan a
jebden iman-nsen. Mebla ma nettu, keč tezriḍ, adabu afuḥan i
yellan d ssebba n wezgen n warrac yulin s adrar. Yenna-yi-d
Ḥamid belli s tta mada-nsen i yerẓan lluzinat n tmurt, staxren-ed
ixeddamen. Skecmen ɣer lḥebs widak i send-yeqqimen deg
ubrid-nsen, ladɣa widak yeɣran. Ternuḍ-as anda ma teddiḍ d
abaraj akked d wazḍam s ixxamen deg iḍ sɣur imsulta akked
iǧadarmiyen. Akken kan ara cikken deg-k tes iḍ cwiṭ n wul s
inselmen, ad d-asen ad k-qemman seg uxxam am yir aqjun.
Rran tammurt d yiwen n lḥebs ur nes i tilisa. Nek s yiman-iw,
azgen n widak sneɣ fɣen s amadaɣ ur sinen abruy di tsartit, u
tugett ger-asen d arrac imectaḥ yes an gmat-sen neɣ mmi-s n
em-nsen fɣen meqbel. Lḥaṣun lfetna teṭṭef tiregwa n tmurt. Ur
walaɣ ara acu izemren ad tt-yessufeɣ ɣer lxiṛ.
Neẓra tew er teswi t, acu kan ur nxemmem ara tezmer ad
taweḍ s anect-agi n lmut. Di tudert n lɣaci, ulac acu i dyessebganen belli yella win iḥekmen tamurt. Xedmen leḥbus i
lɣaci ur n edda yara di cre . Nɣan yiwen uselway n tmurt mebla
ma yesteqeleq-iten yiwen. zzenzen cwiṭ-nni n lpiṭrul yellan di
tniri. Slaẓen imelyunen n twaculin. Ukren acu yukren mebla ma
nezra ibbizeḥ si temsalin.
Ma yella d at umadaɣ kecmen deg yiwet n tebriṭ yettawin qbala
s iɣzeṛ. Ǧa len belli lmut uce biw neɣ ubulis neɣ n walba ḍ
iselwayen n tɣiwant ad d-yawi kra i umennuɣ-nsen; Ur ẓran ara
belli yal mara nɣen yiwen am akken tawacult-is mara i yenɣan.
D nitni i yettawin lɣaci ad ddun deg udabu mebla lebɣi-nsen.
Kecmen deg yiwet n tekriṭ (violence) tazefrant tadarɣalt, ula d
a daw n Ṛebbi ad tt-yagi. Anect-a s yisem n ddin, am akken d
nitni i d-iwekkel Ṛebbi ad ṣeggmen tamurt; ur ḥusben ara imannsen meqbel ad ḥasben lɣaci. Wellah ar llan kra ma snen
tabruyt n taɣaṭ di ddin… Ddan deg asif i d-iḥemlen armi uɣalen
ugaren asif-nni di lexṣara.
Asmi zedɣen wigad-agi yessawalen i yiman-nsen imǧuhad
di taddart, yeqqar-asen Ḥamid belli eddan tilisa n cre , ur ilaq
18

ad kken deg win ittqazamen di lbaṭel akked timuḥeqranit.
Yettawi-yasen-d timucuha umcegge n Ṛebbi (TSLF) akked
imeddukal-is; amek ttaǧan tanefsit-nsen deg uxxam, amennuɣnsen ḥala i wudem n Ṛebbi.
Tazwara, walaɣ amek ḥemlen a t-najin. Ɣas akken d
asusam di ṭṭbi a-s, ad d-ṛuḥen ɣur-es ad t-steqsin akken ad
ẓren amek i ten-ttwalin lɣaci. Netta yettara-yasen belli win ara
yemmenɣen netta d yineslem am netta, di sin yidsen ara
kecmen ɣer tmes. Imi yiwen yenɣa, wayeḍ ula d netta yebɣa ad
ineɣ. Yeqqar-asen imsulta-yagi tettwalim akked iserdasen, aṭas
deg-sen d imeẓẓula, ttuẓumen, ttseddiqen, i iḥemlen imawlannsen. Acu kan taswi t-agi n lfetna, tufa-ten-id anda i ten-id-tufa.
Ma qqimen-en ḥeṣlen, ma rewlen-d ḥeṣlen ugar. Tufa-ten-id
deg yir lawan akked deg yir amkan. Si tama nniḍen, nitni
ḥekkun-as-ed ɣef leḥbus n tniri i d-snulfan i yimeɣnasen ukabarnsen akked d usufri i ten-sufriyen yal mara ṭfen yiwen armi
tikwal itettu ccada. Ḥekkun-as-ed amek i neqqen lɣaci mebla
cre d waṭas n tɣawsiwin nniḍen ur iqebel la qel.
Seg asmi immuten imezwura yefɣen s amadaɣ, tuɣal tbeddel
tmuɣli-nsen ɣer lɣaci. Uɣalen ttwalin yark widak ur neddi-yara
yidsen d icenga. Yeqqar-iy-d Ḥamid fell-asen belli rṣas s wacu
inɣan atmaten-nsen yesdubbez-asen ulawen-nsen armi ur
zmiren ara ad semxalfen ger lḥeq akked lbaṭel. Iles-nsen yeččuṛ
d ameslay n Ṛebbi, di lawan anda ulawen-nsen ččuṛen d aḍu n
lekfeṛ. Lexṣas n tmusni n ddin d wayen ye nan tudert s umata
ikemmel i umxix deg ubaxix. Lḥasun zegren tilisa n temdanit.
Yuɣal ula d adabu mgal i d-kren, iḥemmel-iten. Imi segmi llan i
yes edda yark leqwanen ihudden tamurt. Zzenzen lpitṛul n tiniri,
rẓan lluzinat d tkebbaniyin n ddewla akken ad aɣ-ed-skecmen
ibaṛṛaniyen nessufeɣ s usfel nefka seg idammen-nneɣ i wasif n
tlleli.
Akken i d-yeqqar umeddakel-iw Ḥamid, yeɣran mači d kra,
belli tamurt-agi tes a waqila da wesu sɣur Ṛebbi a zizen.
Yečča-tt leǧhel akked tekriṭ. Tuɣal tifenyent akked weḥwas d
nutni i d idles akked le wayed n tmurt. Imdanen deg umaḍal
ttzuxun s leqraya akked d wacu i d-snulfan d wayen xedmen,
nekni nettzuxu s ubbulun i d-nuker si lluzin anda i nxeddem neɣ
19

s wacḥal n swaye n tguni i neṭṭes di tkebbanit ansi i d-nettawi
rrezq-nneɣ... Yewwa-s, iḥka-yi-d belli yessen yiwen weqcic
ittaker-ed adlisen seg uɣerbaz anda yeqqaṛ. Ɣas akken d
takerḍa, i k-yenna Ḥamid, acu kan ifṛeḥ imi d adlisen i yes a
deg allaɣ-is a ten-id-yaker. Acu kan yeḍsa mi s-ed-nnan belli
yessexdam-iten i usiɣi n tmes di tegrest, ladɣa ma yili ulac
aǧarnan deg uxxam.
Deg usseggas-agi yezrin, tuɣal texṣer tegnitt, ger-aɣ akked
d at rrebrab-agi yellan di temnaṭ-nneɣ. Zik xerṣum ttmeslayen s
yisem n wegdud, ɣas neẓra ɣelṭen aṭas di tufɣa-yagi-nsen s
amadaɣ. Wanag tura uɣalen d ifer unen fell-aɣ, ccukren armi
qrib ɣelben win d wimi ttnaɣen. Aneggaru-yagi netta, ifaq-asen,
ur tes iḍ acu yellan deg-sen, dɣa yunef-asen ad xedmen ṛṛaynsen.000000
Dɣa, ṛṛay-agi-nsen ame waǧu iḥuza-yaɣ-ed nekni d
imezwura. Ur ẓriɣ ara amek i d-ssufɣen fell-aɣ, nek d Ḥamid,
belli nettawi-yasen isalen i yiserdasen n Blida. Cegg en-aɣ-ed a
nesers iman-nneɣ. Nekni ncegge -asen belli ɣelṭen aṭas di
leḥsab-nsen fell-aɣ. Si tama nniḍen lɣaci uɣalen jebden-d imannsen seg-sen anagar win yettwaṭfen deg umerdax-nsen seg
iḍaren ar umelɣiɣ.
Nuɣal seg ixeddim s axxam,seg uxxam ɣer lǧama , si
lǧama s ixeddim. Lḥers segmi irennu fell-aneɣ. Nettḥalfu-yas
yal tikelt ara d-imuqel ɣer-neɣ walb aḍ imezdaɣ n taddart. Nuɣal
nettraǧu kan asmi ara-d-zeḍmen s ixxamen-nneɣ ad aɣ-awin.
Ladɣa Ḥamid i wumi i tt-ṭṭfen d tuḥsift seg asmi yettnaɣ yid-sen
di ddin, di temsalt-agi n lǧiḥad ger inselmen. Ziɣ nitni yeččuṛ
wul-nsen seg uɣuccu akked ttaṛ. Ahat qqaren-as ma yella
nzemm-as i wagi axenfuc-is am akken tamsalt-nsen ad tuɣal
imir-en d tamsalt n lḥeq. Syin ad d-llint tiwwura n rbeḥ mgal
adabu-yagi ifɣen i webrid n Ṛebbi.
Nḥulfa-yas i tfidi yewwḍen s iɣes asmi yennuɣ Ḥamid di
lǧama , netta d gma-s n yiwen si cyufa n widak ifɣen s amadaɣ
di temnat-nneɣ. Nnuɣ-en ɣef tmezliwt akked timenɣiwt s rṣas,
anta i d ssuna. Winna yeqqar-as belli d ajenwi i d ssuna. Ḥamid
yettara-yas belli ma yella dɣa terra-k tmara yewwas ad tenɣeḍ
alba ḍ, ulac acu yifen di tezdeg tarṣast si deffir temgaṛṭ. Winna
20

yewwi-yas-tt i tarba t n gma-s akken kan teḥma. Ur d-yeɣli yara
yiṭij uzekka-nni mi s-ed-tewweḍ tebratt belli ɣas ad d-yaɣ lekfen i
yiman-is.
Nek, nniɣ-as : “arwel ɣef yiman-ik ɣer temdint n tmenɣast”.
Yerra-yi-d belli ur izmir ara ad yeǧǧ taḥanutt-is s wacu
yett awan aṭas tawacult-is, ladɣa sin watmaten-is imeqranen i tyeḥwaǧen aṭas. Ternuḍ-as yes a kra uttalas yettwalas, ilaq ad tyer di kra n wagguren-agi i d-ittedun. Akka ihi i tella, u si tama
nniḍen ur yebɣi ara ad as-ksen taẓana warrac-agi iweṛten Ṛebbi
a zizen deg akal. Ur zmireɣ ara ad ak-iniɣ amek i d-iḍebber
timegḥelt. Yenna-yi-d belli yurga yewweḍ-ed lajel-is; ur yebɣa
ara ad as-kksen lmenṭeq mebla ma yerra ɣef yiman-is. Yeqqariyi-d yugad Ṛebbi ad t-iḥaseb, acuɣer yunef i wigad-agi yefɣen
abrid-is ad xedmen ṛṛay-nsen mebla ma yenna-d kra.
Neqqim akken aṭas n wagguren nett asa ɣef yiman-nneɣ.
Yal mara nekker ad neffeɣ seg uxxam ad nefk tiṭ ar baṛṛa
meqbel tufɣa seg ufrag. Nettnejma ed zik seg ixeddim; di
lǧama nessusum ɣas ma yella win i ɣ-ed-ilaǧen. Acu kan
simmal ileḥḥu wakud, simmal nettḥalfu s taẓin n wemxix i ɣyettarǧun. Tuɣal Lareb a akked d Blida d annar umennuɣ n yal
ass. Lbumbat ṭṭerḍiqent di yal amkan, ibulisen ɣellin am
iweḍfen, arrac ur nessin d acu i d tasartit ttwaṭfen d ihdumen ɣer
lḥebs di lbaṭel. Ad tiliḍ deg webrid tleḥḥuḍ am lmalayek, deg
yiwen umecwaṛ ad ak-refden ininǧaten s anda ur d-tettuɣaleḍ
ara. Si yal tama tinebbacin n lmut ad d-senɣarent. Deg ass
leklacat n udabu refden asenǧaq-nsen, Deg iḍ ijenwiyen n at
umadaɣ tettṛefrif tbeḥnuqt-nsen deg igenni. Lɣaci maṛṛa ṭṭfen
i ebbaḍ-nsen. Win yes an sanda ara yerwel dayen irwel, wiyaḍ
ttraǧun s usirem yefren ad i eddi ubaxix-agi mebla ma iḥuzaten.
Lfetna tcerreq iḍaren-is ɣef tmurt yuli ubuseṭṭaf. Laẓ, lqella
ixeddim, aṣarɣi, leḥqara, takarḍa, ibaṛajen, tarewla, timezliwt,
tullas yeǧlen, imeṭṭawen, a waz, ta essast, tineṭlin, aduxu, crab,
lkif, tiwwura n wuzzal, alejlej, iserdasen, ibulisen, iǧadarmiyen,
irebraben, at umadaɣ, ininǧaten, lluzinat yeṛɣan, lluzinat
imedlen, iɣerbazen yessusmen, arrac iselben, imɣaren
yenḥafen, ddin irewlen, imusnawen yessusmen, imusnawen
21

yemmuten. Anect-agi yark d wayen nniḍen i yuɣalen d talaba n
tmurt. Yeqqar-iyi-d Ḥamid s taḍsa belli cwaṭen n tmurt yellan
ttwaqnen, tura fsin-ed si rrebg-nsen. Kra ulin s adrar, kra lsan
tikaskiḍin.
Ṛuḥen-d rrebrab ɣur-es asmi akken neǧ el dayen ttun-aɣ.
Ur t-id ufin ara. Nnan-as i yiwen si lǧiran-nwen ad as-yessiweḍ
izen i Ḥamid belli tikelt-nniḍen mara d-uɣalen ɣas ad iheggi
iman-is i yinig ɣer tmes n ǧahenama. Ma yella nniɣ-ak ẓriɣ ayɣer
yeqqim ur yerwil ara, neɣ amek i d-yuɣ timegḥelt skadbaɣ-ak.
Wanag netta iban-iyi-d ussan ineggura amzun d win ittheggin
iman-is i lmut. Yuɣal yal mara isers anyir-is di lqa a zdaxel n
tẓallit, ur d-yettali yara alama nɣil waqila yemmut dayen. Yuɣal
cwiṭ n lehduṛ i necrek yekkes-iten. Iles-is ilha-d d unebder n
Ṛebbi di yal dqiqa yezmer ad iḥaref. Yenna-yi-d yiwen ubrid
belli ur yebɣi yara ad yeglu yides s imeslayen ur nem in ara. U
mi t-steqsaɣ ɣef tmegḥelt, yerra-yi-d belli xerṣum ad t-agaden
cwiṭ, ur yettak ara iman-is d asfel i yicengga n Ṛebbi.
Iṭij yuli-d aṭas n tikal, yeɣli aṭas nniḍen. Amdan ittḥar ad
yettu, ladɣa ayen ur yeḥmil ara. Nettu daɣen imcumen-nni.
Nuɣal am zik-nneɣ: axxam, ixeddim, lǧama . Acu kan nitni ur
aɣ-ttun ara.
Seld iḍelli, mi d-neffeɣ si l ica, nufa-d yiwen wehdum
yessewḥacen n rrebrab la ɣ-ttraǧǧun zdat tewwurt n lǧama .Ur
nṭiqen ɣer yiwen. Iban am yiṭij deg uzal unebdu d nekni i dqesden. Ne reḍ imir-en amek ara nesenser ɣer zdaxel n lǧama
akken a nerwel syin, nufa-d deffir-neɣ sin ijaluten i wumi rkant
leḥwayeǧ, leklacat deg ifassen-nsen. Rran-ɣ-ed sani i bɣan,
akken i d-yettara umeksa ulli-s. U
deg yiwen umecwaṛ nufa-d iman-nneɣ nettwarez s yiwen n
sselk azuran seg ifassen ɣer zdeffir. Ula d cced-nsen isbeggened acḥal arɣan wulawen-nsen fell-aɣ. Ḥulfaɣ i yifassen-iw qrib
ad gezmen. Ur zmireɣ ad ten-ssembbiwlaɣ wala ad ten-ǧǧeɣ
akken. Zzuɣṛen-aɣ-ed ɣer tlemmast n taddart s tmegḥal-nsen
akked ijenwiyen-nsen am tejlibt izamaren. Mkul tikelt ara ne reḍ
a nmuqel ɣer deffir neɣ ad d-nini lḥaǧa, ad d-ters deg-neɣ tiyta s
t ebbuṭ ujenwi s azagur neɣ tiyta u ekkaz s aqerru.
Werǧin xemmeɣ belli yezmer ad yaweḍ wass ideg-i ara ɣ22

ed-qerben, nek d Ḥamid. Imi nekni d sin yemdanen yexḍan
cwal. Ɣas akken, tikwal yettara-yasen s txenfuct mara t-id-laǧen.
Nuɣal nessusum armi uɣalen lɣaci la ɣ-ed-ttmuqulen amzun d
sin iḥarcen; nelha-d kan d lecɣal-nneɣ, ur nettaweḍ ula d yiwen.
Ziɣemma Ṛebbi aḥnin yeẓra ur aɣ-tzegel ara tbuciḍant-agi n
rrebrab i d-ihedfen ɣef tmurt.
Assa, zemreɣ ad d-iniɣ belli walaɣ imir-en iman-iw d win
yemmuten. Tekmumec tasa-w am tin n tyaziṭ. Lliɣ ugadeɣ ad dsarḥeɣ i waman n tasa zdat warrac-nni ur neswi yara tibṣelt
yerkan. Si tama-s Ḥamid ikemmel iheddeṛ yidsen am widak
yessen si zik, amzun acemma ur yelli. yeqqar-asen: « a
yatmaten, xzut cciṭan, aqla-ken ad tenɣem sin ur nuklal ara.
La meṛ nettekka ula deg ulac. Ɣas aneft-aɣ ad nṛuḥ s ixxamennneɣ am akken acemma ur yeḍri.» Nitni ččan akaṛbil. Deg
imawen-nsen ḥala imeslayen rẓagen i d-sxelḍen d kra
imeslayen n ddin i sen-d-sḥefḍen cyufa-nsen. U lɣaci yellan din
bɣan ad d-skecmen iman-nsen lemmer mači d imcumen-nni i
yewten metwal-nsen aḥlalas d rṣas. Uɣalen ur zmiren ara ad
asen-bedren ula d yiwen n wawal imi ur ttaǧan yiwen ad asenyehdeṛ. Ula d limam-nneɣ, yellan dag-I d anagi, qrib i t-id-nɣan
mi n-iṛuḥ ɣur-neɣ ad asen-yessefhem.
Teɣzi n yiḍ, nitni d asufri deg-neɣ. Uraren yess-neɣ akken
yetturar wemcic s uɣerda yettwaṭfen deg umerdax. Nek yeffeɣiyi la qel. Wannag Ḥamid ittban-ed am win i sen-izemren. Dɣa
mi bdan tiyta deg-neɣ akked uḥettet ma yella kra ad d-en-ini
iɣemez-iyi-d Ḥamid amzun d urar i netturar. Yenna-yasen : « a
yatmaten ma yella dɣa tet ewlem ad iyi-tenɣem, ttxilwat ur d ineqqet ara nek d wagi. Imi
wagi-nwen. Si zik iḥemmel-iken. Ahat d netta s yiman-is i dyesnulfan fell-i lexbaṛagi ur nṣeḥa yara fell-i. Ma yella tebɣam
ad tenɣam enɣet-ett weḥdes, mači yidi.
Tikelt tamenzut ur as-fkin ara azal i wayen i d-yenna fell-i.
Acu kan segmi yeṭṭef di rregmat deg-i belli nek d yiwen segsen,
wwḍen alarmi tumnen belli nek yides mači d imeddukal. Si tama
nniḍen, nek yufa-yi-d lḥal, teǧǧa tezmert iẓuran-iw iččan tiytiwin
n ugar n mraw (10) iterassen illuẓen idammen. Ẓriɣ-t d win
yebɣan ad iyi d-yessukes seg ifassen n cwaṭen-nni. Nek
23

kecmaɣ imir-en deg yiwet n tsusmi lqayen anda ḥala nnehtat
imeṭṭi i wumi sellaɣ yettal-id seg-i. Ḥamid, ad fell-as ya fu Ṛebbi,
yesbeṛ-asen i lewḥuc-nni makken i d as-sɣarṣayen leḥwayeǧ
yellan ɣef yiri-s akked mi d as-ssaɣayen times deg iḍaren-is
akken ad d-yenṭeq ma yella kra yeẓra.
Meqbel tafejrit, walaɣ yiwen akken n wemɣaṛ bu tčamart
tamellalt i s-ed yewwḍen ɣer tmiṭ, mi d-yusa s wezmumeg n
llufan ɣef icenfuren-is. Iddem-ed ajenwi si tmuẓiṭ-is i d-yewwi ɣef
tuyat. Yekka-d deffir Ḥamid yellan ur iban d acu yeqqar deg ulis, syin is edda-yas-ed leqḍa ujenwi ɣef temgarṭ-is tazedgant.
Ur zmireɣ ara ad medleɣ allen-iw. Lliɣ nezɣeɣ deg allen
umeddakel-iw i d-yettmuqulen ɣer tama-w. Mmektaɣ-ed imir-en
asmi akken i yi-d-yeqqar belli netta yessaram ad yemmet d
amǧahed am widak yemmuten di lgerra n Fṛansa. Ḥulfaɣ-as
imir-en belli anecraḥ n wallen-is umbe d mi d-yessufeɣ ṛṛuḥ
yessebgan-ed am win iwweḍ-en lebɣi-s. Bdiɣ acihed, mebla
aḥbas, ttraǧuɣ amɣaṛ-nni n cmata yerran iman-is d imcegge n
Ṛebbi deg akal ad d-yass ɣur-i akken ad iyi-yezlu ula d nek.
Ur umineɣ ara iman-iw mi sliɣ i ccif-nsen, yessawal-asen
akken ad kkren ad sahlen. Ur
umineɣ ara iman-iw mi d-tkakiɣ ger ifassen n limam-agi nneɣ.
Yett raḍ ad iyi-d-yekkes sselk s wacu i yi-cudden ifassen s
azagur.
Iḍ-nni, ad tecfu fell-as taddart. Tacalawt teṭṭef win akken i syeqqaren i uzal nek d Uzzal. Ḥulfaɣ i yiman-iw am win i dyuɣalen si seddaw wakal. Sliɣ meqbel tadyant-agi belli widak
yark i d-yessuksen seg ufus n yemcumen-nni uɣalen am widak
iselben.
Ayen yemgaraden aṭas deg ayen yeḍran yidi seg imir-en tuɣaliyi lmut am tebbuct n temɣart ansi i d-teṭṭḍaɣ am llufan tazmert i
tudert-iw. Ɣas akka yemmut, ass-a, umeddakel-iw, ẓriɣ mači
aṭas i yi-d mazal ad rnuɣ ɣur-es sanda yella. U ẓriɣ daɣen
belli amḍiq anda yella tura yif tizeṭ n ddunit-agi ma yefka-yak-tt
yiwen di tidikelt ufus-ik.
…………………………………………………………………………
……………………………….
24

……………………………….
D netta i yesmaren talweḥt n wakal tamezwarut ɣef
yeblaḍen iɣummen mmi-s iḥeml ugar n yiman-is. Si zik
yettwehim deg uqcic-agi i s-ed-yefka uxellaq d asusam isnen
ḥala lecɣal-is. Yettwari-yas-ed Ṛebbi am win ittasmen seg-es.
Ass-a, hat-an yeẓẓel am ujebbad deg akal asemmaḍ, deg
uxejiḍ yedreɣlen. Iban-as-ed imir-en am yiṭij deg uzal, ifhem d
netta yark i yeḥmel aṭas deg arraw-is. Tasusmi yellan ger-asen
akked wakal-agi azeggaɣ n tenṭelt yesnerna deg ul-is leḥmala
yes a ar ɣur-es. Akk diɣen yesnerna aɣuccu n widak i t-yenɣan
akka d ilemẓi.
Mi yekfa limam asarag-is s wawal: « nekni n Ṛebbi, ad
nuɣal ɣer Ṛebbi.» Yefka-yas-ed awal i baba-s n win yemmuten
akken ad d-yini awal aneggaru.
Mass Qebbani yebda-d imir-en ameslay-is.
- Ad neḥmed Ṛebbi ad t-neckeṛ ɣef ayen i ɣ-ed yefka d wayen i
ɣ-yekkes. Yal yiwen deg-neɣ yura-s Ṛebbi a zizen a layan
acḥal n wussan ara yedder di tkurt-agi n wakal. Yiwen
asseggas, wayeḍ lqern, ḥala Ṛebbi s tmusni-s i yezṛan ayɣer.
Acu kan mara tili d lmut n Ṛebbi nsebbeṛ nessusum.
Issusem imir-en mass Qebbani. Imuqel s agraw-nni n lɣaci i
d-yusan si tudrin-nni i d-yezzin i Lareb a. Seg imɣaṛen iccurfen
s arrac imectaḥ, ussan-ed ad ḥedṛen i tenṭelt n yiwet n t eqquct
n wezrar yugin ad yeḥbes tiɣerṣi. Yulwa wudem-is seg u waz n
sin wussan. Yuɣal amzun d aceṭṭiḍ i wumi yexsef waṭas n
tnelwa akked lexyuḍ. Tamxixt ideg yezzer ass-a, yeẓra d taluftis weḥdes kan. Imuqel tikelt-nniḍen ɣer widak i d-yusan ɣer
lǧanaza. Aṭas i ye qel seg widak yessen zik. Syin ikemmel
ameslay-is:
- Ḥamid, ad fell-as ya fu Ṛebbi irḥem-it, d yiwen ur neḥmil ara
lbaṭel. Ɣas d netta i d amaẓuz ger warrac-iw, zemreɣ ad d-iniɣ d
netta i d lemxiyeṛ ger-asen.
Din ulint-ed tmeqwa n waman imerɣanen ɣef yiri n wallenis, taɣect-is tṛuḥ am tin ibḥebḥen deg yiwen umecwaṛ:
-U widak i t-yenɣan d arraw n leḥram, ur nessin d acu i d Ṛebbi
wala acu i d ddin-nneɣ azedgan. Tasartit d lqella n tmusni
25

sderɣlen-asen allen-nsen. Tecfam ɣef asmi akken yella lǧama
ḥala imɣaṛen i t-yettačaṛen, netta di l meṛ-is akken kan
yessaweḍ tza (7) isseggasen, i yekcem yettẓala yid-sen. Aɣilif-is
ameqran d amek ara iseddu tudert-is deg ubrid n Ṛebbi.
Wammag, widak-agi i t-yenɣan am lewḥuc, llan ttmenṭaṛen s
tquṛar n crab deg ifassen-nsen, zennun, ttakren, ssexṣaṛen
asmi netta yufa-t-id lḥal icab di tigduda tineslemt iga deg ul-is.
Ay atmaten bɣiɣ ad asen-tinim belli snaɣ ismawen-nsen yiwen
yiwen u ddunit ɣezzifet akken ad arreɣ ttaṛ-iw. Init-asen anda
ma ddan afus-iw ad ten-yaweḍ s axjiḍ-nsen am yemṣa ṣa i dyessufuɣen tiɣirdmawin seg uxjiḍ-nsent.
Syin yessufeɣ-ed yiwet n tewṛiqt ansi i d-yeɣra ugar n mraw
(10) n yismawen n widak yettekan di lmut n mmi-s. Dɣa
ikemmel lehduṛ:
- Lemmer d yiwen i d-yusan yenɣa-t s tarṣast s aqerru, ahat ad
sebbṛeɣ; ad as-iniɣ liḥala n tmurt i d-yennan akka, yura-tt Ṛebbi
a zizen; neɣ iwweḍ-ed lajel-is. Ala widak-agi, a dawen n Ṛebbi,
ussan-ed s lemzegga n taddart. Teɣzi n yiḍ i ssufriyen deg-s
meskin. Ssarɣen-as ula d iḍaren-is lewḥuc-agi i wumi ur iṣub
ara leqran seddaw tgaṛjujt-nsen. Iqqim-asen kan d awal aḥarfi
sufella n yiles. Ttkellixen i lɣaci belli ɣef wudem n Ṛebbi i ɣef
ttnaɣen. Netta Ṛebbi yeẓra belli ɣelben cciṭan di lbaṭel xeddmen.
Ad asen-iniɣ belli nek ṛzan-iyi ul-iw, u ɣef aya ttaṛ-iw ḥlal segsen. Anda ma ddan, di ddunit neɣ di laxeṛt, yewwas ad hemjeɣ
deg ulawen-nsen alamma ggezreɣ-ten, akken ccaḍen ass-agi
ul-iw. Yenna-yak Ṛebbi a zizen di leqran, win ara yenɣen yiwen
n wemdan mebla ssebba am win ara yenɣen imdanen maṛṛa.
Taggara-s d times n ǧahenama ansi ur d-iteffeɣ ara i lebda. Deg
umur ad ṛuḥen ɣer widak iččan tamurt di sṛayat-nsen, lhan-ed d
igellilen akked iẓawaliyen, ad ten-ttḥeqqiren akk ad t-neqqen.
Ad asen-iniɣ abrid-agi d abrid n lbaṭel. Ur tezmireḍ ara ad dtawiḍ ayen ilhan s webrid ucmit. Awal-iw ɣer da i yekfa, a Ṛebbi
suref-iyi anda ɣelṭaɣ.
Yessusem seg imir-en.
Yuɣal-ed lɣaci s tsusmi iqebṛen si tmeqbeṛt. Iwweḍ-ed
yiwen ilemẓi ɣer tama n limam i yellan ileḥḥu s leḥzen di
tlemmast n lɣaci, yenna-yas s ameẓẓuɣ makken yennezrureb di
26

dqiqa am umulab di tlemmast n wehdum ileḥḥun. Ur yefhim ara
imir-en limam acu i d-yeqsed s imeslayen-agi :« ina-s i Qebbani
ass-agi ad d-nawi lqeḍ-is».
Yuzzel-ed imir-en ɣer mass Qebbani i yellan ileḥḥu ɣer
tama n umeddakel n mmi-s akked yiwen seg arraw n le mum-is.
Akken yewweḍ limam ɣur-es, yessefhem-as s usqewqew belli
tura i d-iṛuḥ yiwen seg ilmeẓyen i d-cegg en at umadaɣ, nnanas-ed belli ass-agi a t-nɣen. Uɣalen wudmawen n widak i dyeddan ɣer tama-s d iwraɣen amzun yuli-ten-id waṭan.
Icmumeḥ-as-ed imir-en mass Qebbani armi i d-banen uglan-is n
daxel.
Yelḥa yizen-agi ger lɣaci am uɣemɣum deg ass n tegrest.
Taddart yark tesla belli at umadaɣ bɣan ad nɣen mass Qebbani.
Tikelt-agi, akken ma llan yark lɣaci i ḥeḍṛen, ḥulfan i wayen
akka iḍeṛṛun d lbaṭel aḥarfi. Ɣas s tufra kan, heddren yark belli
mači d lḥeq ad tenɣeḍ aqcic syin ad ternuḍ baba-s imi i d-yenna
kra imeslayen i t-iqerḥen. Acu kan, si tama nniḍen, ur s in acu
izemren ad xedmen imi ula d nitni ulac acu ara sen-iḍemnen ur
d-tezzin ara yewwas fell-asen. Widak iḥarcen, dayen deg allaɣnsen aṭas i telḥa tikti unejli si taddart. Qqaren, ger-asen d
yiman-nsen, ahat ad d-uɣalen yewwas asmi ara t eddi taluft-agi.
Ẓran makken inɣan aqcic-nni n Qebbani, win akken ur netteki la
di tmecṭaḥ la di tmeqranin, dayen ulac acu izemren ad d-yeṭṭef
imexlaq-agi ɣef tufɣa seg ubrid n Ṛebbi.
D awezɣi ad qqimen ur d-tezzin ara fell-asen yewwas.
Lfetna tga am usemmiḍ, tzemreḍ ad as-tḥalfuḍ, tamuɣli ur tttettwaliḍ ara. Ur tes i acu ara tt-iqazmen, themmel am yilef
yettujerḥen, themmej deg uzegzaw akked uquran.
Deg uxxam n limam, mass Qebbani yeččuṛ s tira qrad (3) n
tewriqin. Syin yerra-tent ɣer qrad (3) n tjellabin anda yura
tansiwin n warraw-is akked tansa n temeṭṭut-is yellan di
tmanɣast. S wecmumeḥ yugin ad yekkes tura seg udem-is,
imudd-itent i limam i s-ed-yennan:
-a si Ḥmed, mači d ṛṛay tiɣimit-ik dagi, ass n wass-a. S iɣ yiwen
umeddakel-iw di Blida, s lfeṛḥ ara k-yessens ɣur-es sima ara dyaweḍ wass n tmesrifegt ara k-yarren ɣer tmenɣast. Akken ur
aɣ-ed-ttwalin ar medden, ad tgezmeḍ seg uxxam-iw ayla lḥaǧ
27

Mussa yettawin s abrid. Ad as-iniɣ i Mulud, mmi-s n xalti-k ad kyarǧu s ufergu-s. Ulac anwa ara yeẓren; di semmus(5) n
dqayeq, ad asen-tezmiḍ qeḍran s allen i widak i d aɣ-iɣuccen.
Ma d wigi akka za ma yefɣen abrid n Ṛebbi, d Ṛebbi ara tenisnegren ma yebɣa ncallah.
Igzem-as-ed imir-en mass Qebbani awal:
- A lḥaǧ Sma il, lxiṛ-ik meqqer aṭas, tbeddeḍ yidi am gma, ur
ẓriɣ amek ara k-ed-rreɣ ula d ibizzeḥ seg-s. Ẓer kan, arraw-iw
ad fehmen tamsalt ma yella tessawḍeḍ-asen tibratin-agi-nsen.
Nniɣ-asen ad d-lhun d yanbabat-sen akked yessetmat-nsen. U
rniɣ-asen ayen yark ẓriɣ ɣef widak yenɣan gmat-nsen. Nutni ad
muqlen acu ara xedmen asmi ara tefru.
Inṭeq-ed imir-en limam:
- Ahya gma! ini-iyi-d, yakk ur tebɣiḍ ara ad t-cegg eḍ arraw-ik
ɣer lfinga, wa d-teǧǧeḍ tameṭṭut akked snat tuqrar i laẓ akked
lemḥayen. Ṛuḥ kan xdem akka i k-ed-nniɣ; Ttaṛ mači dayen ara
ifuten. Yernu xerṣum lemmer i d as-nezmir.
Yerra-yas-ed:
- Yakk, keč a ccix d win iɣran leqran. Teẓriḍ d Ṛebbi i ɣ-yuran
acḥal n wussan ara nes eddi di ddunit. Ma yella ass-a i k-yura,
ass-a ara temteḍ, ma yella umbe d lqarn, ihi umbe d lqarn. Ur
tezmireḍ ad tzadeḍ wala ad tesneɣseḍ ula s dqiqa. Ihi a gma,
lḥaṣun ass-a dagi ara ternuɣ. Ma bɣan cwal aqli-yi dagi ɣur-sen.
-a si Ḥmed ur asen-tezmireḍ ara. S an timegḥal; ttidiren di
tẓegwa. D tidett, nutni ma bɣan alba ḍ ishel ad t-awḍen. Ma
yella win i ten-yebɣan ulac anda ara yaff ṛṛiqa-nsen. Yernu ahat
tecfiḍ fell-asen. D widak-nni zik yettmenṭaren di taddart. Uɣalen
tura sersen-d rrehba di tuddar-agi-nneɣ...Tazwara, nezmer ad
d-en-ini s an ssebba ma fɣen mgal adabu, acu kan syin uɣalen
ɣelben-t di tlufa i d-itekken seg-sen. Aɣbel-nsen ameqran d
timenɣiwt; Ǧa len ma yella nɣan aǧadarmi neɣ abulis yella kra i
snernan di temsalt-nsen. Ṛebbi yeẓra d adabu i ten-iḥetmen ad
fɣen s amadaɣ deg aṭas n tikal. Azgen n widak yefɣen, fɣen si
tagdi n lḥebs akk timenɣiwt mebla ma eddan di cra . S kra n
win cikken, imsulta, deg iḍ (s timelsa n lininǧa) ara d-ṛuḥen ad tleqḍen seg usu. Dɣa seg imir-en, ulac abrid ar win ara yawin.
Yeffeɣ-ed yizen belli neqqenten, ma na anwa izemren ad
28

yetḥeqeq. Acu kan daɣen widak-agi yefɣen, ad twehmeḍ ayɣer,
ifeɣ-iten la qel seg asmi fɣen s amadaɣ. Ad as-tiniḍ d ttaṛ i bɣan
ad d-arren si lɣaci ur neddi yara yid-sen. Ternuḍ-as lqella n
tmusni di ddin-nneɣ. Uɣallen ḥarsen-tt yiwen n weḥras di ddin, u
lemmer ad d-tawiḍ imeddukal n Nnbi (Taẓallit d slam n Ṛebbi
fell-as) ur tt-ttelliken ara ger-asen. Kullec-nsen ikeffu s ujenwi.
Ugadeɣ a gma, qrad(3) isseggasen-agi yezrin ad ifen widak i diteddun. Mkul maṛa ẓẓallen deffir-i di lǧama qqareɣ-as kan tura
ad yekker yiwen seg-sen ad i-yezlu si zdeffir.
Ters-ed tsusmi ger sin imeddukal yewet zman ɣer iɣisan.
Ula d yiwen seg-sen ur ixemmem ad d-yaweḍ wass icuban
wagi. Ass-a, tamurt tuɣal d annar n ilefḍan akked wammus.
Idammen uɣalen ttmirin akken yettmiri ugeffur anda nniḍen.
Werǧin meyzen belli yezmer ad d-yaweḍ wass anda d arracnsen ara sen-yuɣalen d iwaɣezniwen, yerna s yisem n ddin
ttwalin si zik d azedgan. D tidett ula d nitni fɣen yewwas s
amadaɣ. Llan meẓẓiyit, u ass-nni iban anwa i d acengu. Ɣas
yeḍra lbaṭel di kra imeḍqan, di tugett n tegnatin amennuɣ-nsen
iban am aggur deg ass n tziri.
Imir-en seg yiwet n texxamt d-isuman aḥanu, teffeɣ-ed yellis limam tamectuḥt, tin akken i sen-d-yewwin iḍelli latay.
Yexenčew yark wudem-is seg imeṭṭawen; iban ula d nettat ur
teṭṭis ara. Tenna-yas i mass Qebbani s yiwen n ṣṣut yeṭenṭunen
am ddkir:
- Ḥamid iffer timegḥelt-is deg yiwen uxjiḍ iɣaz seddaw lamusyas n wuzzal. Ad tafeḍ yerra s ufellas qrad(3)n tkarlajin
timeqranin. Ma yella kra yellan ddem-itt-id.
Ikker baba-s imir-en ɣur-es, iṭṭef-itt-id si tuyat-is, syin yerratt s leḥder ɣer texxamt-nni ansi i d-teffeɣ. Yufan zdaxel
yessetma-s yeqqimen s tsusmi d leḥzen. Dɣa irfed-ed taduli.
Syin yesɣim yelli-s, iṭṭanez, yekkes-as tibacmaqin-is. Yeẓẓel-itt
deg ussu-s dɣa yessuden-itt-id seg unyir-is.
Yugi mass Qebbani win ara yeddun yides s axxam-is,
umbe d mi d-yelqeḍ cwiṭ si lmakla i s-ed-sersen d imensi deg
uxxam umeddakel-is. Deg ubrid-is yemlal-ed aṭas lɣaci i dmazal ur kcimen ara s ixxamen-nsen. S kra n win i d-yemlal
isellem-ed fell-as.
29

Segmi yesla i lmut n mmi-s, ur t-id tekka tiṭ. Dɣa tura makka
yekfa kullec yebɣa ad yeṭṭes taguni iḥeqqiyen; yebɣa ad yeṭṭu
belli ččan-as tasa-s widak-agi ur nessin ara Ṛebbi. Ixemmem
belli akka tura ad yew eṛ ttaṛ seg-sen. Acu kan ad d-yaweḍ
wass ideg-i ara d-ters talwit, u widak yettekkan yark deg usufri
akked tmezliwt n mmi-s, ad xelṣen imir-en.
Yenna ger-as d yiman-is, ad yesseqwi di tẓilla-s asteqsi n
Ṛebbi arma d ass ideg-i ara s-ed-yemmel amek ilaq ad asyeddu i temsalt-agi-ines. Acu kan ass-a d ass n tguni. Taguni
iḥeqiyen.
Ṭwiqan yark n wexxam s an icebaken n wuzzal. Tawwurt
ula d nettat n wuzzal; ẓẓayet aṭas. Yenna ger-as d yiman-is belli
mmi-s yeẓra acu i iḍerun. Degmi i iḥerrez yark akka i wexxam.
Syin iṛuḥ ɣer texxamt anda sarsen legrawez yark n wexxam, imi
ǧǧan amḍiq i yime wuza. Am ugecmuc yeqquren iḍegger imanis mass Qebbani ɣef umeṭṛaḥ amezwaru i iwala zdat-es.
Akken kan dɣa isers aqerruy-is ɣef tsumta iwala zdat-es am
tilibizyu arraw-is asmi llan d imectaḥ; ass-nni ḥala arrac i dilulen. Lḥara n wexxam tettban-asen-d am yillel. Ulac acu ur
ten-nettawi si teɣmert ar tayeḍ. Tturaren timbbufra, alqafen,
tuqqar, ddabax, illelucen, tiḥjuṛin d tcirett, amrar d waṭas n
wuraren i d-snulfuyen yal ass. Yemmat-nsen si ṭṭaq n tkuzint
tett assa-ten-id ma yella i ten-yettaɣen. Imekta-d imir-en belli
Ḥamid asmi yella d amectuḥ ur yemxallaf ara netta d watmatenis, imi incef anect-nsen neɣ tikwal ugar nsen.
Deg ussan-nni, mass Qebbani yeṭṭef ixeddim di lluzin yellan di
Lareb a. Ɣas yew eṛ cwiya ixeddim, allaɣ n lɣaci yers, ulac imiren tilufa-agi i d-yennulfan tura. Imir-en ččan medden aɣrum armi
i t-ṭeggiren. Degmi yettru tura mi yettnezzih deg ussan-nni anda
nniya n wulawen tettemyezwar nettat d tizeṭ n tmuɣli deg arrawis. Ur yeẓri yara tura ma yella d amekti i d-yettmekti neɣ d
anekcum i yekcem di targit. Ula din yegguma ad yessekcem
tidyanin yeḍran tura d warraw-is.
Yugi ad d-yemmekti belli yiwen seg-sen hat-an yeẓẓel s
snat lmitrat seddaw wakal ɣer tama n yemma-s i t-yezwaren
asmi yeḥbes wul-is akka kan. Ur yebɣi yara ad d-yerr ɣer lbal-is
belli ameqran-is hat-an di Marikan yettnaɣ d zher-is amek ara d30

yawi lekwaɣeḍ-is. Aneggaru ittu-t belli yuɣal am uqjun inecfen
seg-asmi i tewwin si tesdawit n Blida ɣer l eskeṛ. Ayen yark
yebɣa d tamuɣli-nsen tura ɣer lḥaṛa amek ttaḍsan am yefrax
izedganen zdat wallen n yemmat-nsen tacebḥant. Yemḥa yark
ayen i d-yernan n iɣeblan; Yesfeḍ aḥbas n lluzin n Lareb a
akked ustixeṛ seg uxeddim; Yekkes isseggasen n tuǧla akked
laẓ i t-yesbbehdlen zdat warraw-is. Ula d tullas timecṭaḥ ur
asent-ed-yewwi ayen bɣant. Kkrent-ed di lmiziriya, werǧin ččant
ar tawant. Degmi yuɣal yers am tebḍant; Azewax-nni yella d
ilemẓi, yefɣen d amǧahed asmi tizyas mazal ttbibintent tiyayatinnsen, tewet-it ddunit armi yuɣal yezga uqerruy-is imal ɣer wakal.
Ddunit tesselmed-as sbeṛ akked usmecṭeḥ n yiman-is.
Tessawḍ-it armi qrib yeqbil akarni n yemǧuhad, win akken yugi
mi iwala acu iwala seg umyezwer s adrim. Imeddukal-is yuɣalen
imir-en d imɣaren ur fhimen ara amek yugi akaṛni di lawan
widak yark werǧin snen acu i d amadaɣ s an ikaṛniyen. Segmi
teḥbes lluzin anda ixeddem i ṛeq-as anda ara yerr. Yesseḍḥa
ula d anadi n ixeddim nniḍen. Ur yebɣa yara ad yuɣal ɣer
imeddukal-nni, d wumi yennuɣ aṭas imi beddlen lbistat-nsen
umbe d mi tewwi tmurt azarug-is.
Yers-ed yisiḍ di targit-is. Amzun d alba ḍ s wefḍis n nḥas i
t-yekkaten ɣer tafkert uqerruy-is. Yebɣa ad yemdel imeẓẓaɣ-is
akken ur isel ara i z aḍ-agi yerwin ul-is. Ixemmem deg ul-is
ahat d alejlej n win i wumi yemmut mmi-s yeḥmel xir n wayen
yark ileḥḥun di ddunit. Dina i d-yetkaki.
Ziɣemma yella win i d-yesṭebṭuben di tewwurt s tidett. Irfeḍ-ed
iman-is s la gez n win ur neṭṭis ara sin wussan. S wallen
yeččuṛen d nadam akked ifassen yelleɣwan, iṛuḥ ad d-yelli
tawwurt n wafrag. Yelli-d tawwurt, yebda issefeḍ s iḍudan
imeccaḥen allen-is akken ad iwali anwa i t-id iceṭnen si tguni-s.
Ixeṛṛa ɣer zdeffir mi iḥulfa, i txenfuct n tmegḥelt i wumi
yettwagzem uteyyut-is, ters-ed am yir tawkilt ɣef yedmaren-is.
Irfed aḍad-is ɣer yimi-s, syin icuhed. « la ilah ila allah,Muhamed
Rasul llah.»
Aqcic-nni is an kra ineẓdan yefruza en di tamart-is ikkes-as
ackil i tmegḥelt-is. Syin yenna yas i mass Qebbani: « mmet a
ya daw n Ṛebbi.» Ijbed di znad, iserreḥ-as.
31

Acemma ur d-yeffiɣ; t ekkeṛ tarṣast deg uja bub n
tmegḥelt. Akken iwala mass Qebbani acu iḍeṛṛun ifka-yas tiyta n
arkel s idmaren i weqcic. Dɣa aken yemmeɣ ad as-ed-yekkes
timegḥelt-is iwala imeddukal-is yellan fren di teɣmert n wezniq
mi la d-ttazalen ɣur-sen. Amcum-nni mazal-it yeṭṭef di tmegḥeltis, yugi ad as-iserreḥ. Akken iwala akken, yuɣal yekcem s
axxam-is. Imedel-ed tawwurt–nni n wuzzal s isekṛunen yark
yellan degs. Syin d tazla ɣer wanda tella texxamt n mmi-s. Imi
ḥala taxxamt-nni i yeǧǧa akken ur tt-yessexdem ara i we waz.
Srid, qbala ɣer umeṭraḥ n mmi-s. Yeẓẓel seddaw-s, inuda
ma yella kra ara yaf. ulac. Syin yekker-ed, izuɣer-ed ameṭraḥ
ɣer yiwet n teɣmert n texxamt. Imuqel s akaṛlaj ma yella kra ad
d-ibanen. Ulac. Dɣa yebda asṭenṭen s ufus-is ma yella ad d-yerr
ukaṛlaj tiɣri.
Amecwaṛ yufa amzun d lɣem yersen di tegnitt. Ye reḍ ad dyessali tablaṭ-nni s yeccaren-is, ur yezmir ara. Dɣa d tazla ɣer
tkuzint ansi i d-yewwi yiwen ujenwi ameqran yufa di leqjaṛ. Dɣa
imir-en isekcem lmus ɣer tkaṛlajin akken ad d-tali teblaṭ. U
dayen yeḍran. Akken i d-tuli cwiṭ, i awen-itt-id s iḍudan-is yečča
lḥif di tniri.
Timegḥelt d taqdimt, tes a sin ikerṭac zdaxel-is akked d
yiwet n tkaṛtunt tamectuḥt ɣer tama-s ideg-i llant qrad(3) n
tkerṭac nniḍen. Iban-ed yefṛeḥ mi tt-iwala. Irke imir-en ɣef
tgucrar-is, anyir ɣef ukaṛlaj iḥemmed u yettcekkir di Ṛebbi i s-ed
iceg en widak seg wumi ara d-yerr ttaṛ-is. Inna ger as d yimanis ma yella yessaweḍ ad ineɣ yiwen seg-sen yeqbel ad yemmet
akken s tasa-s isemḍen.
Imuqel si cqayeq n ṭṭaq yettaken ɣer lḥara, iwala din azal n
(20) n yergazen i yellan qimen am widak yettraǧun kra. Issawelasen i widak yefṛez ger-asen. yenna-yasen:
- acu i tebɣam?
Yerra-yas-ed yiwen seg-sen;
- a si Qebbani, nebɣa ad ken-nẓer yiwet n dqiqa. Awal aḥarfi
syin ad k-neǧǧ.
Yerra-yasen-d:
- acu i tebɣam? i wayen akka i txedmem tura d acu-t ihi? aqli a
sellaɣ; init-ed ayen i ken-yehwan!
32

Yerra-yas-ed winna:
- Nenna-yak lli-d tawwurt, teffeɣeḍ-ed a nqeṣer. Nes a aṭas n
tɣawsiwin ad ak-tent-nini.
Ixemmem ger-as d yiman-is belli yezmer akken ara yesḍil
aqerruy-is si tewwurt ad t-id nɣen. Acu kan s semmus-agi(5)
ikerṭac yes a ur yezmir ara si leb id ad d-yenɣ yiwen seg-sen.
Dɣa iddem-ed isers timegḥelt ɣer tama n tewwurt. Isebded-itt
ɣef txenfyac-is akken ad yizmir ad tt-id-yerfed si zdat n wemnaṛ.
Dɣa yenna-yasen i widak yeqqimen di lḥara:
- Cegge t-ed ccif-nwen weḥdes ma yella kra yebɣa ad d-yini,
wiyaḍ ad n-grin ɣer zdeffir. Ur ken-umineɣ ara.
Ḍsan aṭas ilmeẓyen-nni yellan la ttqesiṛen di lḥara. Yennayasen win i ten-iḥekmen belli yeshel ad t-id-yejbed ma yella
yeffeɣ-ed zdat tewwurt. Dɣa kkren-d uɣalen ɣer tama n tsemmit
n wuzzal n lḥaṛa; Ḥala ameqran-nsen i d-yuẓan ɣer zdat n
tewwurt ansi i d-yeffeɣ mass Qebbani. Syin yenna-yas-ed bu
učamar-nni:
- Twalaḍ amek i tḥarceḍ. Mebla cwal nezmer ad nefru timsal
yenna-yas-ed imir-en mass Qebbani:
- Acu tebɣam tura seg-i. Yakk win i ken-yerḥan dayen tenɣam-t
neɣ...
Inṭeq-ed winna s ucmumeḥ am win yuɣen tannumi
ttaggaden-t wiyaḍ:
- Ayen nebɣa tezriḍ-ṭ. Nebɣa kan ad d-tefɣeḍ ɣur-neɣ akken ad
d-tessutreḍ smaḥ ɣef ayen akken i d-tenniḍ tasebḥit-agi di
tenṭelt fell-aɣ. Teẓriḍ aṭas n lɣaci i d-yusan seg aṭas n tamiwin u
anect-a iḍuṛṛaɣ aṭas. Barka-yaɣ idammen. Mmi-k ad fell-as
ya fu Ṛebbi d netta i tt-id yewwin i yiman-is. Ma yelha wul-is
Ṛebbi ad t-yawi ɣer ṛṛeḥma-s. Ma diri-t ur yes i yiwen acu i
yezmer ad as-yexdem. Ma d keč, ssuter-ed smaḥ tura, syin ad
tuɣal targa n waman s amḍiq-is amzun acemmek ur yeḍri.
Mass Qebbani yeǧǧa ṭṭaq ansi yella la s-iheddeṛ, iṛuḥ yellid tawwurt s la qel. Dɣa akken i tt-id-yelli yark, yeɣlli-d deg udem
n win akken-nni iḥekmen widak yenɣan mmi-s, la s-edittecmumuḥ s wuglan-is imellalen am udfel yefren di teẓgi n
inezḍen iberkanen. Ul-is yebda la iḥebbek; ur yeẓri ma yella si
tagdi ad t-nɣen neɣ si tcallawt n lǧahd iṛuḥen; yufa-d iman-is ur
33

yezmir acu ara yexdem zdat tejlibt-agi iwaɣzniwen iɣilen belli d
nitni i d imawlan n tidett i d-yefka Ṛebbi i lɣaci. Dɣa yenna-yas
- Amek tenɣam mmi, yerna tebɣam ad ssusmeɣ. D acu-t wagi
ma yella mači d tihudit. Ma tebɣam tameḥqranit xeṛṣum bɣut-ett
inani.
Myesmuqalen deg allen am sin icenga yettnaɣen si zik.
Ifeṭiwjen i d-ṭṭeggiṛent gan am sin ijenwiyen yettnaɣen deg
ubeḥri asemmaḍ. Yiwen d amɣaṛ kercen wussan iberkanen si
tmelɣiɣt, wayeḍ d ilemẓi, d aterras akken yebda amured ɣef tlufa
n ddunit. Amecṭuḥ icuba ameqran asmi yella anect-is; ameqran
icuba acu yezmer ad yuɣal umecṭuḥ. Mlalen deg yiwet n tegnitt
sin yexfawen n wemrar deg i yal yiwen yezzuɣur ɣer yidis-is
armi qrib ad yeqqerṣ. Ulac tifrat. D awezɣi umsefhem ger-asen.
Ɣur-sen kan ḥala ad myezmaḍen am lmut akked tlalit. Wanect-a
fehment di sin.
Issufeɣ-ed imir-en bu tčamart tameẓyant si lǧib-is, isers-astt ɣef yedmaren i mass Qebbani. S ufus nniḍen iṛuḥ ad t-idyejbed si lkum n lbista-s akken at yawi s imeddukal-is. Dɣa
iwexeṛ mass Qebbani ɣer yiwen yidis u yerra s lemɣawla afus
ucengu-ines seddaw teɣṛut-is. Syin yefka-yas tiyta s tka burt
ufus-is s anzaren.Din,yeɣli bu učamaṛ ɣer deffir. Akken iwala
akken-nni issufeɣ-ed a baṛ si tmeẓyant-is di lewhi n mass
Qebbani i d-irefden imir-en timegḥelt-is yellan ihegga-tt zdeffir
tewwurt. Iwhem yilemẓi-nni mi iwala tarṣaṣt-is ur t-tḥuza yara,
akk daɣen mi t-iwala s tmegḥelt. Ur yeḍmi ara ula d yiwen
webrid belli yes a-tt. Tixnefyac ɣef yedmaren-is, ijbed znad qrib
s lfaṛḥ. Yeṛeqraq weqcic ɣef u rur-is am teslent yerkan.
Uzlen-d imir-en imeddukal-is yellan ɣer tsemmit n lḥara, u
meqbel ad d-refden tiklacin-nsen yufa-d lḥal yekcem mass
Qebbani s axxam. Isekkeṛ-ed tawwurt makken yebda ubruri n
rṣas ɣef tewwurt-nni n wuzzal. Akken iwala akken yeḥnunef ɣef
ukaṛlaj am ijirmeḍ. Ihegga timegḥelt-is qbala ɣer tewwurt akken
ma yella win i d-ikecmen ad as-yefk s idmaren ikerṭac i s-edyegran.
Amecwaṛ, yexsi zhir-nni n rṣas. Ixdem mass Qebbani afud i
yiman-is, ɣas akken qerḥent tgucrar-is mi yeɣḍel iman-is ɣer
lqa a. Yuẓa ɣer ṭṭaq. U seg yiwen n yidis ibda amuqel ɣer baṛṛa.
34

Imṛeq imir-en yiwen seg-sen issened s iɣallen-is ɣef yiwen
uqenfud n wakal, aḥric ameqran seg uzagur-is iban-ed yark.
Dɣa yessufeɣ-ed mass Qebbani si cqayeq taxenfuct n tmegḥelt,
iwehha-tt metwal s a rur-nni. Iqmeḍ nnefs-is, imdel tiṭ-is
tazelmaṭ, ijbed di znad ɣer deffir syin iserreḥ-as.
Yesla-yas i winna mi yemmeṛmeɣ di baṛṛa. Ur ẓran ara
imeddukal-is acu yeḍran yides. Daɣen ur ṛǧin ara akka ara sentuqqel tmeddit-nsen. Ahat mi slan s wacu i d-yenna mass
Qebbani fell-asen di tenṭelt, nnan-as belli ilaq-asen ad gezmen
azaṛ isseḍwayen di taddart-agi meqbel ad d-nulfun wiyaḍ am
wagi akka i d-mlalen.
Fran-tt deg allaɣen-nsen belli ayen i d as-yehwan yeḍru ur
ilaq ara ad ṛuḥen s yinna mqbel ad d-awin lqeḍ n mass Qebbani
yefren tura deg uxxam-is.
Yuɣal imir-en rṣas i d-iɣellin ɣef uxxam am ubruri. Leḥyuḍ
yark ṭṭuṭcen, asɣar n ṭṭwiqan yefla yark. Yeḥnunef mass
Qebbani armi d talemmast uḥanu akken ad yerwel i rṣas i dikečmen tikwal si llajuṛ yeflan.
Ixemmem ad yarǧu sima ḥebsen aseglef-agi-nsen akken ad
yuɣal ɣer ṭṭaq-is ansi ara ye reḍ ad d-isseggeḍ yiwen nniḍen.
Ticki yebda ineqqes ṣṣut-nni uḥlalas iselben. Yekker-ed mass
Qebbani ɣef tigucrar-is akken ad yecrured ɣer wemḍiq-nni, ɣer
tama n ṭṭaq dɣa iḥulfa am usennan yentan deg u bbuḍ-is. Ikker
isuma-t, yufa-t yetteḥnucuḍ u yeḥma. Yeḍsa mi ifaq belli ḥuzant-id warraw n leḥram-nni yellan di baṛṛa, issekcem aḍad-is deg
uṭiṭuc i d-teǧǧa tarṣast deg u eddis-is, syin icuhed am win
yeẓran belli tudert-is ad tleḥḥu ad tessiweḍ ass-is aneggaru di
ddunit-agi. Yerna yeḍsa imi si yiwet n tama yugad acu i tyettraǧun umbe d lmut, u si tama nniḍen iḥar ad iẓer acu yellan.
Yernu ur yezmir acu ara yexdem umbe d ayen akka iḍerrun.
Tuɣal tudert-is teffeɣ seg ufus-is. Acu kan iḥulfa i usismeḍ n
tasa-s, ladɣa makka i d-yerna iṣṣegged-ed wis sin-nni.
Iban ḥṛuṛan widak yellan di baṛṛa, imi kra seg-sen wwḍen-d
armi d yiwen n lḥiḍ n wexxam anda bdan ahuddu deg-s s yiwen
n ddakum. Dɣa akken yesla mass Qebbani i uṭenṭen n wuzzal di
llajuṛ, iɣawel ɣer ṭṭaq yellan di tama n lḥiḍ-nni. Syin imuqel si
cqayeq, iwala azal n qrad(3) seg-sen ṭṭfen yiwet n tdebbuzt n
35

wuzzal, kkaten yess lḥiḍ. Yelli-d imir-en cwiṭ ṭṭaq ansi i dyessufeɣ tixenfyac n tmegḥelt n mmi-s. Syin issereḥ-as i sin
lewǧuh. S yiwen iḥuza yiwen seg irebraben s aḍaṛ, ma yella d
wayeḍ iwet deg yiwet n sebbalt n waman, imi yufa-ten-id lḥal
rewlen mi yeffeɣ we baṛ.
Yezmumeg mass Qebbani mi d-yeddem takarṭuct
taneggarut, yerra-tt ɣer zdaxel n tmegḥelt. Yerna yezmumeg mi
inuda s uḍad-is aṭiṭuc-nni i d-teǧǧa tarṣast yeflan a ebbuḍ-is.
Issekcem-it am akken ara t-yessekcem deg anzaren-is. Iḥulfa i
yidammen mi d-tt-feggiḍen seg-s am tbezziṭ n waman
tamectuḥt. Ɣas mači aṭas i d-itefɣen idammen si t elliṭ-is,
aqerruy-is yebda la yettṛuḥu sya ɣer da. Tuɣal tmeddurt-is d
taḥlawant di targit n wallen ibṛaṛḥen, ideg-i yezzer tura. Kullec
iban-as-ed am aman izedganen. Imir-en, ɣur-es acemma ur
yeswi. Kullec di ddunit ad d-ilal ass-a akken ad yemmet azekka.
Ass-a netta iga am uqerquc di tenqeltt umbe d mi yeqqel d
iniɣem; abeḥri amectuḥ ad t-id-yesseɣḍel seg ixef anda is edda
tudert-is maṛṛa.
Yelli-d allen-is iwala lexyal n Ɛumaṛ, ameddakel n mmi-s.
Yella am akken ad as-yettcudu yiwen ubeḥnuq amellal i lǧarḥnni yellan deg u ebbuḍ-is. Iḥulfa i wezmaḍ i s-iqarḥen izeṛmanis dɣa yenna-yas:
- a Ɛumaṛ, ttxilek ini-yi-d, keč tura nessaḥ neɣ d lexyal kan i kid-ttxyaleɣ deg allaɣ-iw. Axaṭer tqerḥeḍ-iyi a ebbuḍ-iw.
Yerra-yas-ed win akken i s-ed-ibanen d lexyal:
- mači d targit i tettarguḍ. D nek i d Ɛumaṛ s yiman-is. Mi yesliɣ
acu iḍeṛṛun yid-ek ussiɣ-ed ad ak-fkeɣ afus. Yernu wwiɣ-ak-ed
takaṛṭunt ikerṭucen yeǧǧa ɣur-i Ḥamid meqbel ad yemmet.
Yerra-yas-ed imir-en mass Qebbani i wumi qemcent wallen:
- Teẓriḍ, yiwen seg-sen wwiɣ-ed lqeḍ-is, sin aḥazi ḥuzaɣ-ten
acu kan ur zmireɣ ad d-iniɣ ma yella mmuten, neɣ ala. I keč
amek i d-kecmeḍ? Ahat wallan-k-id. Yehwa-yak kan tefkiḍ-ed
aqerruy-ik ɣer lfinga. Nek dayen waqila ass-a ara ken-ǧǧeɣ.
Yenna-yas-ed imir-en Ɛumeṛ:
- Sbeṛ kan cwiṭ, qrib ad d-yali wass. Nitni uɣen tannumi deg uzal
xemten am cmayet. Tura a ṛuḥen. Sbeṛ kan cwiṭ. Ma d
anekcum-iw, kecmeɣ-ed si ṛṛef n wexxam anda yexdem Ḥamid
36

tiseddaṛin. Negzeɣ-ed seg uxxam n lǧiran-nwen. Yufa-yi-d lḥal
s iɣ tasarut n tewwurt n wuzzal i d-yettawin si sqef.
Yessusem cwiṭ, syin ikemmel awal-is:
-Taddart kamel ur tt-ye ǧib ara lḥal. Ayen akka iḍerrun i edda
lmuḥal. Bɣiɣ ad ak-ed-iniɣ yiwen wawal, acu kan mači dayen
walaɣ s yiman-iw…
Yenna-yas-ed mass Qebbani deg wumi i d-iban eggu n
win i wumi yuzlen aṭas idammen:
- Ini-d ammi, acu tebɣiḍ ad meyzeɣ di dqayeq-iw tineggura; Ɣas
ini-d ur cli eɣ ara.
Yenna-yas:
- Nnan-ed kra,ɣas nek ur walaɣ s yiman-iw, belli limam-nneɣ
nɣan-t iḍelli umbe d taẓallit n l ica. Nnan-as belli d netta i d aked-yefkan ismawen-nsen. Anect-a dayen i wumi sliɣ di tezniqtnneɣ. Nek iqiḥ ur walaɣ s yiman-iw… Dɣa nniɣ-as ger-i d yimaniw belli lmut yiwet. Nniɣ-as ɣas ur mmuteɣ ara nek d Ḥamid seld
iḍelli, ihi ass-a ad mteɣ d baba-s ma yebɣa Ṛebbi. Yernu ar
melmi ara regleɣ fell-asen?
Dɣa ikker imir-en yeḥnunef s umured armi d yiwet n
texxamt akken ad d-yawi yiwet n tduli. Iṣubb aqerruy-is, imi
tikwal akka tett eddi-d terṣaṣt ɣer zdaxel n wexxam. Mi iṛuḥ ad
as-ed-yekkes timegḥelt i wemɣar yufa-t yeckenṭeḍ deg-s s
wayen yark i s-ed-yeqqimen n tezmert. Yessaki-t-id si tnafa-nni
deg-i yezzer akken ad as-tt-id-yefk. Syin iddem-ed ikmes-it di
tduli i d-yewwi si texxamt, imi yebda wemɣar ad t-tkečem tawla
n tesmeḍ.
I emeṛ Ɛumaṛ timegḥelt s sin ikarṭac. Dɣa yuẓa ɣer tama n
ṭṭaq seg ansi i tt-iwehha ar widak d-ikaten s rṣas s axxam. Iqqim
ɣef tgucrar, iḍaren-is la ttargigin am snat tɣunam. Syin irfed
znad iṣerreḥ-as. Seg makken ur yuɣ ara tannumi, tejbed-it
tmegḥelt s igenni anda yeṭṭarḍeq we baṛ deg iri n ṭṭaq i wumi
yessufeg yiwet n teɣmeṛt.
Si texxamt ɣer tayeḍ, si ṭṭaq ɣer wayeḍ yettazal s waḥnunef
di lqa a weqcic yettun belli qrib yemmut sin wussan meqbel.
Iččuṛ leǧyub userwal-is akked d ubalṭu-ines d ikeṛṭac s wacu
yekkat ɣer baṛṛa. Ɣas ulamma ula d yiwen ubrid ur iḥuza yiwen
si irebraben-nni i d-izzin i wexxam acu kan ur asen-yeǧǧa yara
37

ad d-aẓen ɣur-es ula d yiwen n yiɣil. Ikkes-asen taẓana. Netta i
t-yettawin i t-yettaran si sqef n wexxam ɣer texxamin n wadda.
Ayen yark yeḥṛarten ad yeḥriret yides. Tuɣal-as timegḥelt s
wacu yekkat amzun d afus-is-nniḍen. Ikcem-it ḥamu-nni akked
tiselbi-nni n win yeẓran iman-is yezmer ad yemmet ger dqiqa d
tayeḍ. Dɣa yebda yettčihid mebla aḥbas armi yuɣal yenṭeḍ u
yeddukel deg imi-s ucihed akked nnefs yettnefis.
Seg umecwaṛ ɣer wayeḍ yettuɣal-ed ɣer tlemmast uḥanu
anda yeẓẓel mass Qebbani, yettami-yas tamgarṭ-is, yettmuqul
ma yella yewweḍ la fu n Ṛebbi neɣ mazal. Yal tikelt yettaf-it-in
yuɣal d awṛaɣ ugar n wayen yella meqbel. Dɣa din ad icihed fellas akken yezmer ad icihed ɣef yiwen yemmuten. Iẓra ger-as d
yiman-is d awezɣi, u d lmuḥal ad fɣen seg uxxam skud mazal
arrac-nni umadaɣ tezzin i wexxam. U nitni mači d widak ara
iqeblen ad ttuɣelben s wemɣaṛ acaraf neɣ s weqcic ungif am
netta. Ula d nitni ad bɣun ad d-rren ttaṛ. Akka i teddunt temsal.
Imuqel Ɛumeṛ ɣer tkarṭunt n tkaṛṭac i d-yufa lḥal ur yewwiḍ
ara wezgen i d-yegran deg-s dɣa yemṛareɣ ɣef ukaṛlaj akken ad
yeste fu si eggu n tmegḥelt ẓẓayen aṭas fell-as. Tafekka-ines
tuɣal tedduz si tesmeḍ akked tagdi n lmut. Iḥulfa daɣen i tagdi n
widak yellan di baṛṛa. Syin s umured yewweḍ ɣer wemɣar
yeẓlen am ujebbad di tlemmast uḥanu di tferṣadit. Mi yewweḍ
ɣur-es, isers-as daɣen aḍad-is ɣef uzar ameqran n temgarṭ
akken ad iẓer ma yella mazal-it yedder.
D tafrara, tebda tafat la d-tneqqeṛ ɣef taddart n sidi Ɛetman,
yekker Ɛumeṛ seg yidi-s n mass Qebbani anda yella yeẓẓel i
weste fu, qbala ɣer sqef seg anda ara d-i ass akken ilaq tikli
irebraben. Yugad ad d-zeḍmen umbe d mara walin yewweḍ-ed
lefjer meqbel ad awḍen s ayen bɣan. Dɣa s tmegḥelt ɣef uzagur
am isura iwala di tilibizyu, inṭew d asawen, ɣer sqef n wexxam.
Akken kan yewweḍ yebda asufeɣ n lewǧah ar yal tama
anda llan irebraben. Inna-yas akka ad ẓren belli mazal-aɣ d
irgazen u ma bɣan ad d-aɣ-nɣen ilaq ad fken kra seg-sen d
asfel. Syin ikemmel Ɛumeṛ tiyta, armi iḥulfa i weẓɣal i d-yulin
seg uzzal n tmegḥelt.
Ticki iwala abeḥnuq neɣ ahat d tamecwaṛt tamellalt i dyettwarefden deg igenni. Iwhem d acu-tt. Ur yumin ara iman-is
38

mi iwala limam n taddart ad d-ileḥḥu srid s axxam; deffir-es cwiṭ,
yedda-d gma-s n mass Qebbani. Dɣa yuzzel-ed si sqef ɣer
tewwurt, yelli-yasen-d. Nutni qbala d tazla ɣer wemɣar-nni
yeẓlen di tlemmast n wexxam. Ufan-t-in yettwakmes am ubelluḍ
zdaxel n tduliyin n yizem yellexsen yark d idammen. Ḥala
taqadumt-is tawraɣt i d-yettbanen seg-s. Ula d claɣem-is amzun
ikcem-iten ccib.
Ayen yeswehmen limam akked gma-s, dakken ufan-t-in mazal-it
la d-yettara nnefs amzun d taguni i yeṭṭes. Dɣa akken walan
anect-en ṭfen-tt d tazla ɣer ufergut n yiwen uqcic n taddart.
Amecwaṛ kan iḥbes-ed zdat tewwurt n wexxam yeṭṭuṭcen yeflan
am tseksutt. D abrid ar ttbiṭaṛ n Blida.
Iqqim limam ɣer tama n Ɛumeṛ, la s-issefeḍ tidi uɣebbar
yeqquren ɣef unyir-is. Ismekta-yas-ed belli ass-agi mači di
lǧama iẓẓullen lefjer. Dɣa yeṭṭerḍeq weqcic d taḍsa, yenna-yased:
- Ǧa leɣ nɣan-k warraw n leḥram. Nnan-iyi-d belli s axxam i nzeḍmen.
Yerra-yas-ed limam s ucmumeḥ:
- Nwala-k-id seg uxxam n si Faṛuq amek isen-txedmeḍ iḍ-agi.
Teskufareḍ-ten. Nebɣa ad d-nass ɣurwen wten-aɣ-ed s uḥlalas.
dɣa nuɣal. Lemmer ad tezreḍ acḥal ḥdaqren fell-awen. Dɣa keč,
uɣalen amzun ččan ṛṛaǧ seg-k. Ulac amek ur xdimen ara akken
ad k-id-awḍen, ur zmiren ara …ma d nek nniɣ-asen mi d-ṛuḥen
ɣur-i belli ayen i d-yenna si Qebbani d ayen i t-ye nan netta, ur
ttkaɣ ara deg-s. Ẓriɣ imir-en mazal i d-tewweḍ deg allaɣ-nsen
tegnitt anida nɣen limamat am nek. Dɣa unfen-iyi. Ddiɣ-ed
deffir-nsen ad asen-sfehmeɣ belli ayen i d-yenna fell-asen mači
d ajqeṛṛi-nsen, acu kan d tiɣri kan n wemɣar i wumi yemmut
mmi-s s yiwet n lmut tucmitt.
Di lawan-nni i s-ed-yettmeslay limam, isers weqcic
taqerruct-is ɣef tayett-is. Dɣa yeɣli yeṭṭes. Aneggaru-yagi ur asifaq ara armi d makken i d-yeɣli ɣer irebbi-s. Yebɣa ad d-iru seg
ayen akka yeḍran d weqcic-agi: nɣan-as ameddakel-is zdat-es,
akken sin wussan umbe d uɣallen-d ad t-nɣen netta. U yewwas
seg ussan-agi i d-iteddun, mebla ccek, ad uɣalen tikelt nniḍen
ɣur-es. Dayen tura ɣur-sen yettwaḥseb am win yemmuten.
39

Yeqqim akken, s weqcic yeẓlen ɣef taɣma-s, ur la yetteḥṛirit
ara, yiwen akken umecwaṛ meqqṛen; Ur yebɣa yara ad t-idyessaki. Imi la ca iwala-t-id amek isen-d-yeṭṭef i yelmeẓyen-nni i
d-yezzin i wexxam n mass Qebbani. Ɣas ula d yiwen ubrid ur
iḥuza alba ḍ seg-sen, acu kan yesseṛwa-yasen timeṛzuga. Imi
mkul mara d-iqarreb yiwen seg-sen yeṭṭaweḍ-it-id we baṛ ar
tama-s. Qlalḥen fell-as ajel uqlileḥ. U ɣef ayagi, yeẓra ḥala
tuɣalin ara d-uɣallen yewwas ɣur-es, ass-a neɣ azekka , neɣ
ass nniḍen.
Imekta-d imir-en belli d lawan ad sahlen, dɣa yessaki-it-d si
tnafa-s. Yenna-yas:
-Tezriḍ, d lawan, ad tṛuḥeḍ ɣer Blida. Ass-agi ad tegneḍ din ɣer
mmi-s n xali. Azekka ad iḍul webrid-ik, imi ad k-cegg eɣ ɣer
yiwen umeddakel-iw di Wehṛen, yes a lkuca n weɣrum; Mači
aṭas ayagi i yi-d-inna yeḥwaǧ axeddam. Din ad txedmeḍ ɣures. Ɣur-ek anda i d-tettuɣaleḍ. Beddel isem i yiman-ik, ur qqar i
yiwen ansi i d-tusiḍ. Ma tejmeḍ yewwas imawlan-ik ini-yasen-d,
d nitni ara n-iṛuḥen ɣur-ek. Neɣ akka, ur tettu yara !
Yenna-yas imir-en Ɛumeṛ :
- i si Qebbani amek i teḍṛa yides. neɣ, ur yemmut-ara?
Yerra-yas-ed limam:
- Mass Qebbani, hatan di ttbiṭaṛ. Ma yella yura-yas Ṛebbi ad
yemmet ass-a, ihi si lmut-is ulac anwa ara t-id-yessuksen. U ma
yella yura-s Ṛebbi ad yernu cwiṭ di ddunit, anect-a dayen i
yelhan i werraw-is d leḥbab-is. Ladɣa snat tmectaḥ-nni. Yyaɣ
tura d lawan a nsahel.
Kkren-d di sin seg umnaṛ n wexxam anda qqimen. S la qel
ṭṭfen abrid ar temraḥt iṭaksiyen yettawin ɣer Lareb a. Mi wwḍen
ɣer tsemmit n lḥara imuqel-ed Ɛumeṛ ɣer wexxam-nni n at
Qebbani, iḥulfa imir-en mi iwala anect-en n tebrikt yeftutsen,
belli dayen ur yettuɣal ara yark ad d-yuɣal ɣer taddart-agi-nsen.
Dɣa yecmumeḥ.

40



Partager ce document

Tufga Taneggarut (tullist) n Aït Kaci Mohamed Arabfichier-pdf.frPDF40 pages

Vos contacts verront cette carte, avec la première page en image.

QR Code de ce document
Sur un téléphoneScannez le code pour ouvrir le document.Enregistrer le QR Code

Télécharger le fichier

Faire un lien vers ce document

Lien permanentpour un message, un forum, un réseau social
Lien courtpour un SMS ou un profil
Code HTMLpour un site ou un blog

Du même auteur

Proposés d'après le contenu

Documents similaires

Sur le même sujet

Les mots qui reviennent le plus dans ce document. Chacun lance une recherche dans les fichiers publics.

Commentaires

Pour voir les commentaires déjà publiés ou ajouter un commentaire, Connectez-vous ou Créez un compte.