Omaha Beach Ass a d wussan

Texte de la première page
Aumer U LAMARA
Omaha Beach
Ass-A d Wussan
Tizrigin Zama
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Tazwart
Mi yekcem Muôad tijdit nni n Omaha
Beach di
Normandie, ur inwa ad d-imlil akked lexyal n
teméi-s.
Ur yuki d yiman-is yekcem deg uêemmal nni n 6
yunyu 1944, aêemmal nni yeglan s iqerra n acêal d
ilmeéyen n yal tamurt.
Muôad itkaki-d imir awal nni yessen, tamussni
nni n taddart-is : « Yella wass-a, yella uzekka,
yella uéekka ».
Deg walla$ n Muôad iddukel ivelli d wass-a,
dduklen am ivudan ufus. Amdan $as iteddu $er
zdat, ur iooa ilem $er deffir-s ; anda yedda,
ddan wussan izran di lateô-is. Muôad yufa-d,
yella ivelli, yella wass-a, yella uzekka…
Deg wennar nni n 1944, di Omaha Beach, i d-ulint
tikuffta yeffren si ddaw wussan, si ddaw lmujat
nni i t id-isawven $er iseggasen n 1954 $er zdat.
Muôad inwa ittu-ten, netta ur ittu tigdert ! Icfa
fell-asent tardast tardast.
£as yella wayen yettu, tidi nni tasemmavt i dyulin seg weksum-is tesmekta-yas d ussan izran,
2
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
dduklen nitni d wass-a, am atmaten. Ih, yella
ivelli, yella wass-a…
D
uzzal
nni
yeéôa
Muôad
di
Omaha
Beach,
iblandiyen nni, half-track nni, akked les Jeep
nni, i yas d-ismektan ussan n teméi-s di taddart
n Mekraz, di tallit taberkant n tôad n 1954.
Uzzal nni n Marikan i yese$lin tazmert n Hitler,
taggara yezger aman, Ilel Agrakal, akken ad
yernu imen$i mgal wid yellan mmuten. Ilmend deg
ad ikkes lêif $ef tmura, uzzal nni yerna tissi-s,
yedda d aâkkaz i tyita.
Di yal tallit imdanen akka ? Yiwen usurif $er
zdat, sin $er deffir ?
3
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Agbur
1. Abrid n Omaha Beach
2. Tazzla ger yigran
yigran n Baltimore
3. Tikli deg webridwebrid-is
4. Aseddaô nni n tewwurt
5. Tagut n wasif, tagut n Te$zut
6. Anekcum $er Omaha Beach
7. Tesmev n wuzzal n yifri
8. Awal di Max Grill
9. Tizegzewt n waman
10. Asirem n yiîij
11. KecmenKecmen-d « Wigi nne$ »
12. Di Blaukhaus wis sin
13. Si Dakota ar Baltimore
14. Ussan n 1944 di Omaha Beach
15. Takessawt $er Tmurt Ugemmav
16. Tawa$it n ¨Pearl Harbor
17. Uraren n taddart beddlen
18. Di tijdit n Omaha Beach
19. Amdan ur dd-ilul akken ad iknu
20. Lâeskeô
Lâeskeô amezwaru di taddart
21. Di tesraft n siman d wuzzal
22. Awal n Adahy, « Win ized$en tiéegwa »
4
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
23. Tezwe$
Tezwe$ n wedfel
24. YusaYusa-d lâeskeô
lâeskeô !
25. Deg webôaê n taddart
26. TewvTewv-d times $er tesga
tesga
27. Anekcum n lkaziôna di Baltimore
28. Abrid n Portsmouth di Legliz$
29. Tabôatt n John i imawlanimawlan-is
30. Portsmouth : abrid n waman $er Fôansa
31. Ass n ti
times di Omaha Beach
32. Urar aberkan deg ublaukhaus
ublaukhaus
33. Asif n idammen
34. Imezgaren n waman
35. Tanekra di Tagemmunt
36. Iddukel ivelli d wasswass-a
37. Timerna (Annexe).
(Annexe).
5
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
1. Abrid n Omaha Beach.
Tafat
n
taffza
tessimlil
tignewt,
tamurt,
ti$altin, teffka tirkelt i wass di tegwnitt nni
deg ittna$ yiv d wass.
D tafsut. £as tiftilin n webrid u$ent, nnig nsent
tefrari-d simmal tmeççimt tamellalt n tafat n
wass amaynut.
Deg wexxam u$ent teftilin.
Acemma kan tuli-d ta$ect n wergaz, akin si tama
ufella, si texxamin n warraw-is, inna yasen :
- Ekker ! Ekker a mmi ! Yuli wass ! D lawan a na$
abrid !
Muôad yezzi-d i texxamin n warraw-is, akken ad
ten id-isker yiwen yiwen.
Abrid n La Normandie $ezzif. Tarezzaft maççi s
lembat. Ilaq-asen ad a$en abrid zik nsen akken
mar ad d-u$alen, ur ten id-iteîîef yiv deg
webrid.
Tameddit,
ikeôôusen
gten,
ççuôen
iberdan, derren cudden wa $er wayev zun d azrar n
teftilin, akin, send ad d-tkecmev tamdint.
Muôad tafejrit i yuki. £as ini ur igen iv-is s
te$zi, ur isawev tanafa. Ikker, ihegga iman-is,
iswa yiwet n lqahwa, isa$ ôadyu, ifka tameééu$t
ad ismusget i yisalan n tûebêit, tiden iveôôun
6
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
yal ass. Si zik-is akka, mi d ikker kan, afus ad
yawev taqeffilt n ôadyu. Ifka tameééu$t :
… « Di Marikan, timsizzelt ger Obama akked Mc
Cain trennu simmal têemmu. Tuttra nni taneggarut
n yemdanen tefka-d Obama d amezwaru, maca Mc Cain
idda-d di lateô is, ass-a ur izmir yiwen ad dyini anwa seg-sen ar ikecmen Axxam Amellal, « La
Maison Blanche ».
… « Di Namibia, Berzidan Robert
Mugabe, ifra
netta d wexûim-is n ukabar amagday MDC, Morgan
Tsvangirai, akken ad yu$al d lewzir amezwaru ;
Ifra ten Berzidan Thabo Mbeki, n Afrika wanéul1 ;
taggara ôegmen ad zdin, ad dduklel, ad gden adabu
ad ten idduklen, … ma ur d-ikkir ccwal ar ihudden
ayen akka bnan… »
… « Taqcict nni n 4 iseggwasen di laâmeô-is i
yemmuten di Izôael, taggara ufan-tt deg yiwen
ugudu, temmut; d argaz n yemma-s i tt in$an deg
wexxam, urzen-t id imsulta n ti$remt nni,… »
- « … Mmuten 120 yemdanen deg imen$i ameqran dillan di … »
Muôad ikker, ibren-as taqeffalt i ôadyu nni,
isexsi-tt. Isneêneê, iheddeô i yiman-is kan :
1
Afrique du Sud
7
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
- Laâmeô sli$ i isalan ilhan di ôadyu. £as akken,
tu$al-a$ am cemma, yal tasebêit ilaq ad nsel i yir
isalan ! Am zun nêemmel a nsel s tilufa i diveôôun di medden. Yal amdan mi yas isla, ad as
yini deg walla$-is : ‘’Ad iîîef Öebbi lqehôis’’, ne$ awal nni n win iêemmlen ad ijbed
taqejjirt
$er
deffir :
«A
wer
i
ya$
d
awvent nekkni ! ». Akka, win inesren ugar !
£ef setta, mi d tekkker tmeîîut-is, qqimen di
tenwalt2, Muôad irna lqahwa tis snat. Irra
tamu$li-s $er beôôa, iéra tafat n wass tebda
tesimlul tignewt. Inna yas :
- Ass-a ad ilhu !èer kan tizegzewt igenni diffalen, am tin n Tmurt !
Yal tikkelt, Muôad n At Mellal iêemmel ad iqren
ayen iéra, ayen illan anda yella $er wayen yellan
di « Tmurt ». Am tegnewt n wass-a, am wayen
nniven. Yal tikkelt ar ad iffe$ ad d-iqvu, tiî
téer s tin n wass-a, téer s tin n wass-mi yella d
ameéyan,
di
tmurt.
Di
ssuq
ameqran,
ger
iceryunen iteddun akka d wakka, mi yemme$ ad d
idem taîumaîict, ad d-immekti tid nni iteçç ass2
Tanwalt : anda tnawalen uççi, takuzint, (français : cuisine)
8
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
mi
txeddem
yemma-s
tibêirt
n
Te$zut.
Ayen
iêemmel ugar, d tariêt nni d ittalin si tregwa
mar ad tebru yemma-s i terga n waman akken ad tsew
tebêirt. Muôad iêemmel imir ad imured ger tregwa
nni, ddaw tiriwa, ad izzi akka d wakka, ad isinef
aman, ad ikkes akal d izgan i waman, ad isismev
ifassen-is deg waman nni isemmaven n temda n
wasif. Tariêt nni n tara n îumaîic, tin n tecriêt
nni ! £as tella d lebda di tanzarin-is, yal
tikkelt ar iéer tezwe$ n taîumaîict, Muôad ad
isirem ad yaf tin nni n teméi-s, tin n Te$zut.
Tezwe$ n îumaîic nni terna, deg walla$-is, $er
tezwe$ n tôemmanin nni yellan nnig tebêirt.
Tizegzewt n yifer terna $er tewôe$ n teclemt-is
akken ad gen tafat i tezwe$ nni waâqqa n
tôemmant. Tezwe$ nni n tôemmant n leêlu, n tin n
lmuz…
Akken tignewt. Yal ass, yal agur, yal tallit,
tafsut ne$ anebdu, lexôif ne$ tagrest, tamu$li n
tegnewt n wanda yella, di tmurt deg yella, di
Legliz, di Russ ne$ di Marikan, Muôad ad iwet a
tt-iqren $er tegnawt nni n Mekraz, taddart nni
deg d-ilul, deg d-ikker d aqcic d ameéyan.
9
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Taddart nni tezga-d di tnemmast igenni, zzint-as
d t$altin zun d aqewwas ur neqfil ne$ am tismiôt
userdun. Akka d i$il, akin d i$il, ala tama wadda,
tama n yilel, i deg teffe$ tmu$li akin i t$altin,
anda ur feôzent wallen. Si tama nni n wadda i dtettali tagut d-ittawin anéar, ibeôbuôen n
waman. Mi d-tessa$ tagut si tama nni, at Mekraz
éran ayen d-iteddun $er zdat, ad heggin imannsen. Win iksan ad d-inheô ti$eîîen-is $er
taddart, win ifesren tazart ad isemnenni, win
yellan deg webrid ad izreb tikli-s. Akka ! Tebrek
n tama wadda, agafa3, iban wayen tt id-iîîafaôen
deffir. « Tessa$-d si tama wadda » ; am umeqran,
am umeéyan anect n téerbuî, issen ad iéer tignewt
n Mekraz.
Tama ufella, akin i t$altin, ala tizegzewt n
tegnawt. Syen, si tama tazelmavt i d-iffal yiîij
taûebêit. Mi d-iffe$ seg yi$il nni ad izzi di
tegnewt, ad d yefk tafat-is, syen ad izger akin
si tama tayeffust. Tikwal mar ad yeffel, ad dtali tezwe$ di tegnewt, a d tesberber i t$altin,
ad d tesegri tafat. Azekka nni d-iteddun, deffir
‘’leêmurgga’’ nni, ifra ad ilhu. Ur illa din
ccek. Tezwe$ nni n tmeddit n yi$il d tasarut i yat
3
Agafa = Nord ; Anéul = Sud, ; Agmuv = Est ; Ataram = Ouest
10
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
taddart. Win d ibnan i kra, takerza, nqec,
aserwet, ne$ ayen nniven, iéra send ad yali wass
ad ikker. Tafat ad t id temagger, ad ifru cce$lis.
Akken Muôad. Yal taûebêit, di tmurt deg anda
yella, ad iger tamu$li i tegnawt. D tanekkra
uxedim n yal ass deg wexxam, ne$ ad ijbu s
tkeôôust, di tmacint ne$ tamafagt, mi yeéra
tagnewt ad d immekti « tismiôt nni userdun » n
taddart-is.
Di tama n wanéul, tama ufella, ansi i tezzi ugar
« tesmirt userdun » nni zun d amur umeqyas, syen
i d itekk
wavu nni yeêman i d igellun yid-s
tijditt tawra$t n tniri, Sseêra nni. Avu nni
aêmayan yeskawayen imdanen, avu nni n Ccili,
ne$ Agebli. Mar ad d-ikker, ad ibdu asuvu nni,
di tefsut, anebdu ne$ lexôif, at taddart ad sen
texôeb. Ur illa wanda ar inser wemdan. Ekmen
deg wexxam, tegguniv bab igenwan.
Muôad imekta-d d$a ass-nni deg d-iffe$ Dadda-s
Qasi seg wexxam, s wurfan. Dadda-s Qasi sin
wussan i yekmen, taggara yekker yemme$ $er
tagwest, iddem-d abeônus-is, tefka-t tewwurt
11
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
$er beôôa am lebreq, isegwra-d awal i yat
wexxam, i yat wefrag :
- A wer nekref ! Awer nekmen ! Send ivelli akka,
ivelli akka, ass-a akka ! Agebli istufa-d,
nekkni irra-ya$ $er tekwant ! Anef-as i wgebli
ad isuv, ma d nekk ad kecme$ taferka Umalu. Ad
kemle$ i nqqec i bdi$. Ma yella avu yeêma, nekk
ad as êmu$ ugar ! Am akken nnan, êamu akked êamu
ad dduklen ur din êamu !»
At wexxam, am at taddart i t id-iéran mi yedwi
$er tferka, wehmen di Qasi.
Tama nni ufella, am akken d-tetefk iîij d ugebli
i yeskawayen tamurt, tikwal trennu tardast
t$ennant-is, trennu-d amur si tlufa-s.
di
Muôad
icfa i wass nni n taggara n $wect mi d-yu$al
igenni nni d aberkan.
Deg wzal n wur$u, igenni d azegzaw am Nnil. Ur
illa wefôux, ur tella tmeççimt usigna. Izeggen
wass mi d-tejba tebrek nni n tegnewt teteddu-d
$er zdat zun d a$em$um nni n tegrest.
Muôad icfa i wass nni mi yekker herwel di
taddart. Tafat tselles, imdanen ikcem iten
uferfud, yal wa anda i t-tu$, iééa allen-is di
12
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
tebrek nni d iteddun nnig yi$il zun d taduli n
teryel ne$ n Buberrak. Taggara, mi d isawev, d
aglaf n wejôad, yessa$ i tmurt, iwwi-d yid-s
nnger. Mi d yers $ef tmurt wejôad nni, ur d iqqim
yifer, ur teqqim tqerquct, ur d tegwri tjeooigt
ibedden, ur d tegwri tizzegzewt. Ajôad yeçça
tamurt, iooa kan iéra d wakal aêerfi.
Lawan deg imeqranen n taddart, am yergazen am
tilawin, êebbken akka d wakka akken ad srewlen
ajôad nni si tmizar d tferkiwin nsen, arrac n
taddart teddun zun d tame$ra nsen :
- Ajrad ! Ajrad i Dda Ëemmu !
Igelfan n warrac ff$en $ef tmizar akken ad dleqven ayen ar awin d tarzeft i Dda Ëemmu akken
ad ten yeçç.
Azekka nni mi yeffe$ wejôad, yufeg, ibeddel
tamurt, idda ad izger akin i t$altin, at taddart
zzin d i tferkiwin d yigran nsen. Ur din taferka,
ur din iger. Igwra-d wakal d yes$aren, te$li-d
tebrek $ef tmizar.
Tamezwarut i d yu$alen si tferka-s d Nna Tiîem.
Tuli-d s tikli taéayant, tesêerêur ineggif-is
seg Umalu Wadda. Sin ne$ tlata wawalen kan i dtesefreé mi d tewev $er tejmaât : « Ad iîîef Öebbi
13
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
lqehr-is ! A wer neêdeô i nnger !
Ur d tegwri
tiskert, ur d igwri yifer, tamurt temmeçç,
dayen ! ».
Mi d immekta tadyant nni n wejôav, Muôad yuki i
yi$il-is azelmav i$eééa-t. A$éaé nni issen-it.
Yal tikkelt ad d imekti teméi-s, uraren n
taddart, ussan n tkessawt, ad yakwi i we$éaz nni
deg yi$il-is. Amkan nni ibeddel udem seg wass-mi
yejreê yekkes weglim amenzu. Muôad iself i
wemkan nni, yuki i wkennur nni n weglim ger snat
cwami. Sin igezran n sin ne$ tlata ivudan di
te$zi. Iooa akken afus-is, ihuz aqeôôu-s, iwet
ad imekti acêal di laâmeô-is ass-n mi tevra
txeûûart nni. Muôad iéeô zdat wallen-is aqcic d
ameéyan ilsa tacacit tazeggwa$t, ivaôôen i
leêfa, izu$ur taqenduôt nni tujrivt ; ad yili 7
ne$ 8 iseggwasen kan, ne$ ugar ?
« Taggara n lexôif, taddart tu$-ed izgaren i
timecôevt.
Taddart teb$a ad tesizzel idammen
akken ad d tsew i tkerza, ad d-$lin waman i
yigran. Si tefsut nni izran ur d tgir tiqit.
Teqqur tmurt, d a$uraô.
14
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Icfa izgaren nni llan ksan di Tmazirt Umalu n Dda
Mêend :
« Sin wussan i llan yezgaren kessen, ma d nekkni s
warrac n taddart nezzi i wefrag, akken a néer
izgaren nni. Nitni ksan, nekkni si ûbeê ar
lmeûbeê neqqim i laé i wnezzeh deg izgaren. Nga
yasen ismawen zun d at taddart am nekkni: wa d bu
wacciwen, win d aramul, … Akka teméi !
Ass-nni n tmezla nezzi am weglaf i wmekkan n
timecôevt, Agwni n Tasaft, taferka n inurar deg
yella wemdun n tebêirt, dinna zdat taddart.
Anekcum
$er
tnemmast
n
tferka
ur
a$
ooan
imeqranen. £as akken, yal tikklet yiwen ne$ sin
seg-ne$, ad crurden alamma wven irgazen nni
yellan deg wennar. Din kan ad d-izzi yiwen segsen, ad imme$ $er ujelkav a ten id-iserwel, ad sen
d-isegwri awal :
- Qimet i wefrag akin ! Mar ad d isenser wezger ad
d-ismir iéeôman nwen s wacciwen-is ! Nni$ awen
qimet akin deffir wefrag !
Timezla tefra, izgaren uzan, irgazen qqimen i
wnegzun
n
weksum
i
texxamin.
Win
igezzmen
igezzem acedluê, win isrusun iftaten i texxamin
ittazzal seg yixef $er yixef n wennar aqeffu deg
15
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
yi$il-is : sers da, sers din, rnu aftat da,
sdukel sin yeftaten agi din… Akken llan yexxamen
di taddart
i yellan n texxamin n weksum. Deg
wnejmaâ nni izran i d-suff$en leêsab i wayen
illan. Wid illan d iwêiden, yal sin ad bvun
taxxamt.
Anegzum d userrasu n weksum ikfa. Lamin izzi-d
akk i texxamin nni, iger tamawt i yal aftat s tiîis zun ib$a ad ten iwzen akken llan. Ib$a ad ikkes
yal ugur akken at taddart akken akk llan ad
feôêen s tmecôevt ad d iglun s lbaôaka d waman.
Izzi $er terbaât nni n yergazen, inna yasen :
- Yal yiwen segwen ad d-isers tas$art-is deg
yisni yagi. Nekkni negzem, nebva aksum s neyya,
ad nernu ad nessers tis$ar s neyya i texxamin.
Kenwi, win yufan tas$art-is ad iqqim di talast n
texxamt-is. Tumm$a ulac skud ur tufam akk tis$ar
nwen. D nekk a wen d ifken awal n tuddma !
Lamin irwi tisa$ar deg yisni, isers itent yiwet
yiwet seg wqelmun $ef texxamin n weksum armi dibren iman-is, isni d ilem. Irgazen teddun,
tezzin s tsusmi i texxamin nni, win yufan
tas$art-is ad ibedd, ad yerr ifassen-is $er
deffir, ad iggani. Tasusmi tu$ inurar.
16
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Deg yixef ufella i d-ibda wawal. Sin yergazen
bedden, i$allen twehhin, s$alen akka d wakka,
ûûut irennu, nekkni akken nella d arrac, nezger
afrag, nekcem annar, nuzzel $er wemkan nni.
Tettraê ôzaget !
Lamin d yem$aren zzin-asen ad éôen ugur anda
yella. Sin yexsimen nni êman deg wawal, wa inna
yas d tagi i inu, wayev inna yas d tagi i inu.
Teqqim di nni$-as tenniv-i armi yekker herwel,
tu$al s tidett $er udebbuz. Zelzen i sin yid-sen,
glalzen beôôa n wennar syen huffen-d $er wanda
nella, wa yekkat win yekkat. Ur uki$ imir i wayen
ivran. Mi d uki$ ufi$ d iman-iw deg wussu deg
wexxam nne$, cudden iyi tajbirt i yi$il-iw akked
wenyir-iw.
Ass-en maççi d izgaren i d-izelzen fell-a$, d
irgazen i ya$ isrewten akken nella di tlata yidne$ d arrac. Yal wa tiyita yeçça, wa deg wvar, wa
deg wfus, wa deg wqerru, wa isdukkel itent. Mi
ya$ se$lin, nekk iwet-iyi-d yemcev n wennar $er
wenyir, ikrez avref yu$al akin. Idim yeqqim d
aêemmal. »
17
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Si tedyant nni, teqqim-as d tergagayt i Muôad. Mi
d-tella tmecôevt, netta ad isenser iman-is akin.
Yal tikelt ad d-yaf tasebbiwt ad t isinfen akin i
inurar n tmezla d texxamin n weksum. Mi d-tezzi
tmeddit, anda yella ad izrureg $er taddart.
Tariêt ukanaf ur tt ikôih yiwen !
Si mi d ikker deg yives, Muôad itezzi irennu.
Yiwen wul ib$a ad yu$al ad isakwi arraw-is, yiwen
wul ib$a a ten yeoo ad rnun tanafa. £ur-s, ilaq ad
gnen akken ad im$uren. Izzi $er tmeîîut-is, d$a
inna yas
- Nni$ am ass-a ad ilhu, ur skadben at météo.
Ilaq-a$ ad na$ abrid, a nenser si temdint zik,
akken a neddu s leêder deg webrid ameqran. Arrac
zemren ad rnun taguni di tkeôôust !
- Arrac éran anda a nruê, d nitni i yeb$an, d
lawan, tura ad d-kkren. S laâqel kan !
Mi d-kecmen warrac $er tkerrust, aâwin ihegga,
aman, lkaôta n webrid, inteq $ersen :
- Yak ur tettum tewwim-d kamiôa nni ?
Issa$
amutur
n
tkeôôust,
u$en
abrid
Normandie, tikli n 3 tsaâtin ne$ ugar.
18
n
La
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
2. Tazzla ger yigran n Baltimore…
John
Hopkins akken kan d-iffe$ seg u$erbaz,
tameddit n wass, yekcem axxam nsen.
Netta iêemmel tikeôyas si mi yella d ameéyan.
Icfa i wass nni mi t-iserkeb di tkeôôust-is gmas, Robert,
ne$ Bob
am akken i yas $aren deg
wexxam. Isrekb-it di tkeôôust nni i d-yu$, Ford
Deluxe 1930, d tazegga$t am ijiêbuv !
John icfa amek iêemmel tazzla nni ger yigran
beôôa n ti$remt n Baltimore. Si mi ff$en tamdint,
gma-s isbedd takeôôust, ikkes-as a$ummu n sqef,
yettel it $er deffir, syen u$en abrid ameqran.
Icfa-yas i wavu nni !
Di tazzla nni, deg ubeêri nni ikeççmen, i$eééen
tanzarin, Tikwal iéer d igran n yeffus, n zelmev,
d tigedrin i yettazzalen $er deffir, maççi d
takeôôust nni i yettazzalen $er zdat !
Ass-en, ur ib$a ad d-u$alen $er wexxam nsen.
Isarem ad iqqim kan din di tazzla nni, ger igenni
akk tmurt. Tazzla nni tban-as-d am targit, iéer
iman-is d afessas, d axeclaw yufgen nnig tmurt.
Ass-en ib$a ad t id-éren akk imeddukal-is n
Baltimore di tkeôôust n gma-s. ib$a a t id-iéer
19
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Steve, Christopher, Anna, …
Tikli nni ger igenni akk tmurt tesmekta yas d i
John
tirga nni yettargu mar ad t-ta$ tawla.
Akken yal tikkelt, zun d yiwen usaru i yetezzin
deg walla$- is : di targit n tawla nni, alejlej
nni, yal tikkelt ad iéer iman-is itferfir nnig
tmurt, iteddu di tegnewt itezzi nnig t$altin,
nnig idurar, ittafeg netta d yefrax ; akka yal
tikkelt di targit nni.
Mi yas isla i ûûut n Bob, inna yas d : « John,
dayen, ddeqs i nelêa, ad nu$al $er wexxam », John
zun innu$na. Iéra iman-is am wefôux nni yellan
ger
igenwan,
akin
i
t$altin,
mi
yas
ôzen
wafriwen, yers-d $ef ifergan nni nsen, yers-d
akken ad yu$al i lqev, ad intel i wemcic, ad iqqim
i wsemmiv, ad yu$al d afôux n yal ass.
Si teôêilt nni tamezwarut netta d Dadda-s, di
Ford
Deluxe
1930, i yas d teqqim tayri n
tkeôyas. John ad yili imir mraw iseggwasen di
laâmeô-is.
Deg u$erbaz ur iris laâqel-is i t$uri. Ansa i yas
kkan imawlan-is, ur din tawwurt. Rnan as ta$uri
di beôôa s yedrimen $ur yiwen uselmad, medlen-as
20
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
tiwwura akken ad iqqim ad i$er deg wexxam ussan n
t$imit, di sebt d lêed. Taggara ulac taêilett ur
as gan, am win isawalen i wavu.
Deg u$erbaz yiwet tikli-s. Anda yufa ad ijrev
tikeôyas, $ef tektabin-is, $ef webrab-is, $ef
îabla n u$erbaz, $ef leêyud imellalen. John iôwa
tiôzaganin s$ur wem$ar n u$erbaz. Acêal n tikkal
i yetwaqqen din, nnig lawan, alamma yekcem babas ne$ yemma-s akken a t id-suff$en.
Acêal iseggwasen akken i d tikli-s.
Yiwen wass yuki-d taûebêit n wass, iqqim itezzi
deg wexxam. Lawan deg ad iffe$ ad ya$ abrid $er
u$erbaz, netta ad d-yaf ayen i t-iîîfen $er
deffir.
Baba-s yella yeqqim di tanwalt, izzi udem-is $er
îîaq, aqbuc ameqran n lqahwa deg wfus-is. £as
isla-d i mmi-s itezzi, isgerwiê, isawal netta d
yemma-s, am zun ur isla. Tamu$li-s teffe$ akin
nnig yexxamen, tezger, tunag ti$altin.
Aqbuc nni n lqahwa yeêman ger ifassen-is yefkayas êamu zun d tin n win idlen taôakna deg was
usemmiv. Win ikeblen iman-is, akken di êamu,
netta iéra asemmiv igezzem di beôôa, ula d urfan
21
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ad as kksen. Akken baba-s n John, êamu nni n
lqahwa tesefsi ul-is, yuki yas hraw, hraw anect n
wedrar n Dakota !
Isel i ta$ect n mmi-s mi yella isawal netta d
yemma-s, iqqim ismaâqil ma d tin i d ta$ect n mmis. Yuki yas zun d tikkelt tamezwarut i yas isla.
Iwet ad ifôez awalen n mmi-s, yuki yekka yas d
uherher deg imeééu$en-is netta, zun d afrag ger
yimi n John akked imeééu$en-is. Ur ifôiz awal.
Izzi d iman-is, yerra d udem-is $er tama n
tewwurt anda yella ibedd John. Yella ilha-d
itseggim agwrab-is.
Ib$a ad d-inteq, ad d yini kra i mmi-s, yufa
teqqur ta$ect-is. Irra imetman $er deffir, innul
tamgeôt-is, syen yules isembawel a$esmar-is. Di
tazwara d ûut d aôeqqaq am win n weqcic i d-iff$en
si ta$ect-is, isneêneê, d$a yuki i ûûut nni i yu$
tanamit isel, ûûut n wergaz alemmas. Inteq $er
mmi-s.
- John ! John ! Qim zi$ a mmi, b$i$ ad k-steqsi$ !
Awalen nni, yenna ten id s teêlew nni ur issin
acêal iseggwasen aya. Yuki yasen i wawalen nni
ff$en-d iman-nsen, zegren-d si tgerjumt $er
22
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
yimi, ma d ansa d kkan, ansa d lulen wawalen nni,
zun ur iéra. Zun maççi d netta i d-inetqen.
John, mi yesla i ûûut nni, mi yesla i wawalen nni
kkan-d seg wemkan nni anda yeqqim baba-s, idhec.
Ur iéra isla awalen ne$ d targit kan i yurga.
Ibedd, isusem, igguni, yiwen ufus yurez agwrab,
yiwen iîîef tasarutt n wexxam. Ur iéra ayen
igguni. Taganit nni tban-as-d zun d aseggwas. Ad
ibren tasarut ad iffe$, ne$ ad yezzi $er deffir.
Mi yezzi $er tama n baba-s i yeéra udem n baba-s
yerra d tamu$li $ur-s, irna-yas-d wawalen i
yefôez John yiwen yiwen :
- Qim ! Qim ! A mmi ! B$i$ ad ak ini$ sin wawalen !
Lemmer d ussan nniven, ussan nni izran, ussan nni
n wurfan, n yir tanyirt, yili din John ad izlez,
ad iwet tawwurt s tezmert-is, ad iffe$ akin, ad
yazzel. Tu$alin wissen melmi. Nitni imir, babas nni akked yemma-s nni ad tezzin akka d wakka
melmi ad d innulfu, ad d yu$al s axxam. Acêal n
tikkal i yasen ivra usaru nni. John ad innejli,
tu$alin ur éran melmi.
Ass-a, John ur yuki i tkurt nni n wurfan tuli-d
seg idmaren-is. Isers agwrab, iîîef tisura nni
23
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
deg wfus-is, iqeôôeb yu$ akersi, iqqim $er tama n
baba-s.
Di lawan nni deg d inteq tikkelt tis snat, baba-s
yufa-d awalen imezwura ad isni i mmi-s, yufa-d
deg walla$-is ayen i t id-isnetqen. Izzi, isers
i$il-is $ef tuyat n John, inna yas :
- Fehme$ a$erbaz agi deg te$$arev ur t-têemmlev.
Ayen akka i t$arev ur t têemmlev. Acêal aya i keçç
tetedduv s tidist am tfiôâqest, nekkni nedeggirik yal ass. Keçç ur terbiêev tamussni, nekkni ur
a$ teççurev tiî. Nerna anezgum i wurfan. Akka ne$
ala a John ?
Baba-s isusem, yegguni mmi-s ma ad t id-yali
wawal. John isusem kan, zun awalen nni maççi i
netta. Baba-s ise$zef awal, yerna yas :
- Illa deg wawal, d teméi i ixeddmen $ef tem$er.
Keçç ass-a taxeddimt ik d almad, d ta$uri inek, d
tamussni ad tesnerniv yal ass akken ad as
tizmirev i tmeddurt. Nekkni nella deffir-k a
nexdem ayen wumi nezmer, ma d abrid d keçç a t
inejôen maççi d nekkni. Taggara, nekk fehme$
a$erbaz agi wu$ur tetedduv d timendeffirt yas
ass, ad as neg talast ass-a.
Ilaq a$ ad d-naf
abrid amaynut akken ad te$rev ayen têemmlev,
24
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ayen twalav keçç d abrid-ik.
Mi yesla John i wawalen nni ineggura n baba-s,
yuki i taâkwemt nni n wegrab n yal ass tekkes $ef
tuyat-is. £as ur iris wegrab nni $ef tuyat-is,
yuki s tidett tennefsusi tayett-is. Irra tamu$li
$er wegrab nni yellan $er tewwurt, isers allenis.
- A mmi, gre$ tamawt acêa aya, fehme$ têemmlev
tikeôyas, têemmlev ibuluten, tamikanint. Ma d
win i d abrid nekkni ur ak d ntegg afrag i webridik. Abrid ad k-isuff$en a$-it ! Fru ya$ tt id kan
keçç ! Ma teb$iv ad d naf a$erbaz deg a tissinev
imuturen ! Nni$-ak, qim ass-a deg wexxam, azekka
a neddukel ad d-nesteqsi anwa abrid ad a$isuff$en !
Min
yeffe$
baba-s,
issa$
abrid-is $er ixeddim, John
takeôôust,
yeîîef
iqqim deg wexxam,
idhec am win ittewten s wezduz. Awalen nni n
baba-s simmal tezzin, tezzin ééaden deg wqerrus. Ib$a ad d-inteq, ad isiwel netta d yiwen, ur
yufa. Bob zik i yeffe$, ma d yemma-s nni tezwar
teffe$ mi d-yebda awal baba-s. Iqqim John itezzi
deg wexxam, itezzi irennu. Yuki ibeddel fell-as
wass.
25
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Ayen i d-yu$alen $er imeééu$en-is ugar, d ûûut
nni n ta$ect n baba-s, d awalen nni ur issin zikis. Ib$a awalen nni ad qqimen deg wmeééu$-is, ad
asen isel yal ass.
John
ikkes
tajikiî-is,
ikkes
isebbaven-is,
iddem-d taqaraât n Kuka Kula, isers iman-is,
iééel ivarren-is $ef ukersi.
Axxam nsen iban-as d s wudem amaynut.
26
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
3. Tikli deg webrid
webridbrid-is,
is
Abrid ameqran d ilem. Deg wass n lêed imdanen
gnen deg yexxamen nsen akken ad sgunfun di tazzla
n imalas4, seg wass n letnin. Ekker zik, azzel
$er ixeddim, degger deg webrid ne$ ad k deggren,
eêbek deg wxeddim ar d i$li yiv, syen u$al i
tazzla da$ $er wexxam. Yugar i tesefcal tazzla
nni i yesefcal ixeddim nni. Ma d uzzal ad yefk
mayna.
Takeôôust tsekkef abrid, amutur isherhur s
leêder zun d ûûut uba$ur nni iêemmel Muôad. Netta
isers yiwen ufus $ef uqewwas n tenheôt, afus wis
sin tikwal yers akwessar, tikwal yetekka $ef
te$mert-is $ef tewwurt, afus ixemmez s leêder
aqerru-s.
Muôad iêemmel ad ikmez aqerru-s, tegwra yas d si
teméi-s. £as ur t i$eééa, yal tikkelt ar iqqim
anda ur izmir ad ikker, ad yazzel, ne$ d yeg ayen
ib$a, netta ad isekcem ivuvan-is deg wcebbub-is,
ad ten isedduy si zdat $er deffir, s laâqel s
laâqel. £ur-s, ittakwi yas zun d tullfa i itellef
iman-is. Mi yella meééi, itels tacacit nni
4
Imalas = smana (français = semaine)
27
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
tazeggwa$t am arrac akk n taddart. Acêal n tikkal
i yeooa din, anda i t tu$, tacacit nni mar a
yekker.
Acêal n tikkal, mi yekcem $er wexxam nsen, ad t id
temmager yemma-s $er tewwurt s wurfan nni i
yessen :
- I tcacit-ik ? Teooiv-tt da$en wissen anda ne$
tefkiv-tt i trezzaf !
D$a din, am win t id-iwten s ubeqqa, Muôad ad d
yu$al s tazzla $er wemkan nni anda yeqqim, ad
inadi $ef tcacit-is. Anda tt iooa a tt yaf din,
acku imir ur iteddem yiwen tacacit n wayev,
ttagwaden medden afervas, ajeooiv akked telkin.
Mi yella ikemmez iman-is, Muôad isader ivudan-is
s leêder $er wemkan nni nnig wenyir-is, innul
ccama nni am tin ufus-is. £as teffer, agwlim
yebren acemma kan. S yixef uvad ad as takwiv
teqqur am yi$es.
Si tnalit nni, Muôad yuki yas am win d-yukin si
targit. Illi allen-is am win ib$an ad d yakwi
ugar, syen yezzi tamu$li-s $er yeffus, iéra
tameîîut-is teqqen allen-is. Irna yezzi aqerrus acemma $er deffir iéra arraw-is gnen i sin.
28
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Iseggem iman-is, yu$al yerra lewhi-s $er webrid.
Tikeôyas llant maca ur tella tazzla nni n wussan
niven n imalas. Deg wass n lêed t$elli-d talwit
ger yemdanen. Tazzla tneqqes,
adham ineqqes.
Amur ameqran n talwit fkan ten id ikumya : Deg
wass n lêed ur teddun deg iberdan. Afus $ef
uqewwas n tkeôôust, iteddu s leêder, yiwet tiîî
$ef ukuntur n tazzla. Tikwal mar a yeoo yiwet
tkeôôust $er deffir, ne$ a t id teoo d netta yiwet
$er deffir, iéer amur ameqran iteddun di lawan
nni d tiwaculin am nitni : argaz d tmeîîut $er
zdat, tarwa nsen $er deffir. ²
Muôad ib$a ad isiwel, ad ihdeô, $as ur as d isel
yiwen.
- Di lawan agi i êemmle$ ad nehôe$. Tafat simmal
trennu, abrid ilha. Lemmer deg yiv ne$ tameddit n
wass, ne$ send tafejrit, ur teériv wi yellan deg
webrid. Win iêaren ad yazzel din, win isekôen
yerna yeîîef aleggan n tenheôt din, win izeîlen
din. Rnu tawa$it ikumya anect itemma. Win iîîfen
tanemmast5 n webrid ad iééu tagwest din. Ggani-t
ar d as yehwu ad yeoo abrid i wiyav.
5
Tanemmast : (français : le milieu) ; s teqbaylit neqqar-as « talemmast » (ur iseggem)
29
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Muôad
yuki
i
yiman-is
isawal
$ef
webrid,
tikeôyas, am zun ur ib$a ad yer akti-s $er wayen
niven. £as ivudan-is slufun i weglim nni uqerrus, ib$a ad iqqim kan din, anda yella, di tkeôôust
iteddun deg webrid n La Normandie.
Ib$a ad iqqim ger warraw-is d tmeîîut-is.
Tikwal iger tameééu$t, akken ad isel i yiwen segsen ittnefis. Deg walla$-is frant : « nitni gnen,
ad rnun ayen ilaqen, tanafa ne$ snat,
nekk ad
îîfe$ abrid, ad nehôe$ s leêder, akken ur ten
sduqquse$, ur ten thuccu$ s tikli. Taggara win
ib$an ad d yakwi s leb$i-s ad d yakwi ».
Zhir umutur izuzun imdanen. £as Muôad ur inudem,
$as ur d ikkis afus is $ef uqerru-s, netta iîîef
tamu$li-s $er tnemmast n webrid. Inehheô s
leêder.
D lexyal, ne$ d awal i t id-isduqqsen ?
Muôad iéra zdat-s d abrid, irna iéra lexyal n sin
yergazen nni am yilfan, mhuccen, mdeôkalen,
srewten usu nni ifilku azegzaw, kerzen s ivaôôen
nsen iftaten n weksum izegga$en. D ilfan.
Tezwe$ nni n weksum teqqim-as d deg walla$-is seg
wass-en : ur izmir ad igzem aksum, ne$ ad izlu
30
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
awtul ne$ tayaziî am akken lemdent, zellunt
tezyiwin-is. Ula di ssuq, di lawan n tikli $er
yaâricen, anda zellun znuzun aksum igezzaren,
akken ad d a$en aksum, ad as yini i baba-s :
- Nekk ur teddu$ akessar. Ur êemmle$ ad ére$
idammen.
Yal tikkelt akken, baba-s ad as d yerr awal :
- Zwir ihi $er tewwurt n ssuq. Mi d nenfeq ad k innafen dinna. £urek anda taârqev, ssuq d ameqran !
Icfa Muôad, ula d yiwen wass ur as d inna baba-s
awal nni iqeôêen : Ihi ma yella ur têemmlev ad
teérev idammen n weksum, ur ilaq
ad teççev
aksum !
Akti n Muôad yezzi-d $er tedyant nni n timecôevt
tazegga$t : « … Sin nni bdan herwel nsen $ef
wennar ufella, syen zzin-d $er win n wadda, win
ikkat win ikkat, imdanen zzin-asen zun d agus.
Yal wa seg-sen anda d iîîef akken a ten ibvu. Sin
nni mcudden zun d takurt.
Nekkni neqqim-d si tidist. Ur nerwil a nenser, ur
nbeddel amkan.² Nedhec kan si twa$it nni d ilulen
zdat nne$. Di lawan nni deg yekker herwel, éri$
Dda Salem yedwi am teôsast, iddem-d ijenwiyen
31
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
nni yellan gezzmen yissen aksum. Isdukel iten
$er ddaw ugertil, yeqqim fell-asen, yerna ijebdd Azwaw n Ëend, inna yas :
- £urek a Yazwaw, rnu-d $uri. £urek w’id-itemm$en
$ef ijenwiyen agi, a wer neêder i txeûûart ! Ad
iûûer Öebbi tameddit ! Ad iûûeô Öebbi !
Agwlaf nni n yergazen itezzi, ittim$ur zun d
ta$wlalt, ifassen xebbven, ivaôôen kkaten.
Mi d wven $er wanda nella i yuki$ i tuqqsa nni am
tin n t$irdemt ; d tiyita wfus, d tin n taâkwazt,
ne$ d imcev n wennar ?
Syen serde$.
Deg wexxam rran iyi tajbirt i wfus tayev i
wqerru, éle$ di tesga.
D Waâli i yigan ddwa.
Issen ad idawi, ixdem lgirra n Sbanya, tinna n
Fôanku. Ass-mi d yu$al $er tmurt igla d yid-s yal
asafar :
ti$emdin,
timqessin,
tisegnatin
uxerraz n weksum, tafrut ucelleê, scalpel nni…
Tameddit nni kan deg wnejmaâ n taddart, sin nni
xeîîan-ten akken ilaq. Zi$, tis$ar n texxamin n
weksum d tasebbiwt kan i tella gar-asen. Acêal n
wussan si mi tekker tmes. Yal wa yegguni wayev.
Timecôevt tesemlal-iten-id $er wennar, nitni
srewten annar yir aserwet, ur gan leqder i
32
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
taddart nsen akked wennar nni deg serwaten
imdanen timéin d yirden ; amkan deg d-sawaven
naâma $er ikufan. Ur gan leqder i tmecrevt n
taddart nsen, i wass n lfeôê ameqran n warrac
nsen.
Sin nni ur ten êemmel$, ur ten iwwi wul-iw.
Si tedyant nni, yal tikkelt mar ad nurar
di
Tmazirt Inurar, mi éri$ iran n wennar nni, imcav
nni n weéru azegzaw, din ad d-mektiv timecôevt
nni. £as llant-d timecrav deffir tin, tegwra-yid deg wallen-iw tin nni i ya$ isxerben tame$ra
nekk akked imeddukal-iw.
Di targit, acêal n tikkal i d-dduqse$, tidi
teteddu dgi. D lexyal n sin nni i éerre$ anect
itemma, tezzin zdat wallen-iw, grarben d fell-i,
zven iyi d awren ger i$uraf n imaddazen nsen. Su$
ne$ qim tarewla ulac, ur illa wemêaddi. Ur éri$
iteffe$-d ûut di ta$ect-iw ne$ ala. Tagwnitt deg
ad mlilen i$uraf nni, din ad d-duqqse$ ad d-akwi$
s tawla tasemmavt akked tergagit.
Di taddart ur êemmle$ ad ten ére$ sin nni. Ma llan
di tejmaât ur t$imi$ din. Ma bedden deg webôaê
anda i netturar, nekk ad azle$ ad urare$ di
tejmaât. Ur éri$ fran ne$ ur fran gar-asen, nek ur
33
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ten êemmle$ sin nni. Akka ! »
Yiwen useggwas ikker ad ibnu Dda Azwaw, ikker ad
yernu snat texxamin nnig wexxam-is ameqran.
Axxam nni yella tama n win nne$, yiwen wefrag,
yiwen uéaô nne$. Isarem ad d-yu$al Meéyan seg
yinig, ad as yeg axxam.
Ger ixeddamen nni i d-yusan ad bnun, taûebêit n
wass, illa yiwen di sin nni. Nek, ayen akk sarme$
mi sli$ ad yili ucanîi deg wefrag nne$, ass-en
yufeg. Sarme$ ad qqime$ akked ixeddamen, ad sen
qedce$, ad d awi$ aman isemmaven seg wemdun, ad
azle$ ad d revle$ agelzim ne$ talwaêt, ad sen d
leqde$ aéru agraraj, taggara n wass, nek ad awi$
a$yul ad d-isew di tala, mar a faken yis tagwayt n
tcekkaôin n siman d lyajuô. D lawan nni i êemmle$
ugar. £as fecle$, din ad ikkes aâggu nni. Mi yas
kkse$ tabarda, neggze$ $ef we$yul nni awra$, imir
d affug. A wi yufan amdun n tissit ad yili akin,
akin i wedrar !
Mi d-u$ale$ seg wemdun, kecme$-d afrag, ad sle$ i
ixeddamen deg wexxam qqimen $er imensi. Mi yi disla Dda Azwaw, ad d-ikker akken ad iqqen a$yul,
syen ad yerr $uri :
34
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
- A Muôad a mmi, ekcem tura s axxam ad teççev
imensi. Ula d keçç txedmev !
Taûebêit nni, mi wala$ idda-d yiwen ger sin nni,
kkse$ asirem nni. Fri$ d yiman-iw. Ur illa weéru,
ur llan waman, ur llant tlajuôin, ur tella tazzla
s we$yul, ur qqime$ i yimensi dinna.
Mi bdan axeddim, snesre$ iman-iw $er wefrag,
uzzle$ bri$-d i ta$aî. Ff$e$ ad kse$.
Acêal n wussan, akken. Send ad yali wass i berru$
$er tkessawt akken ur yi d ttafen ixeddamen deg
wefrag nne$.
Yiwen wass mi d u$ale$ si tkessawt, ufi$-d yekker
uferfud
deg
wexxam.
Usan-d
ijadaômiyen
si
ti$remt. Usan-d s ukeôôus nni nsen tameqrant,
rsen-d di tejmaât,syenz zin-d i taddart, kecmen
kra n yexxamen, steqsan $ef yemdanen ized$en din,
éôan nkawi n kra, uran ayen uran $ef ukaôni nni
azuran. Taggara, u$alen ansi d-usan.
Zran sin ne$ tlata wussan, kecme$-d si tkessawt,
gezme$-d afrag, d abrid $er wexxam nne$. Ufi$-d
iqqen we$yul nni n Dda Azwaw $er tagwest. Send ad
kecme$ di tewwurt nne$, sli$-as mi d-inteq
35
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
deffir-i:
- A Muôad ! Ruê kan ad d-teswev a$yul deg wemdun ?
Nekk ur stufa$, mazal yella wayen a xedme$.
Serse$ agwrab nni n tkessawt, rni$ taâkwazt nni,
u$ale$-d $er deffir ad bru$ i wcuddu n we$yul.
Mi lli$ kni$ akken ad d-snesre$ avar n we$yul seg
wcuddu nni i sli$ deffir-i rsen-d ixeddamen nni
seg wexxam ufella.
Qqime$ akken kni$, afus-iw
$ef ucuddu zun ur b$i$ ad d-kkre$. Nekk kni$, nwi$
ad wten ad zrin $er beôôa, nitni qqimen bedden
rnan awal akked Dda Azwaw. Snesre$-d acuddu,
bedde$, zzi$ azagur-iw $er-sen akken ad ff$e$
nebla ma éri$ ten. Mi ddi$ asurif amezwaru i sli$
i yisem-iw :
- A Muôad ! Acêal aya ur d tusiv ad a$ taâwnev ? Zik
têemmlev ad tqamev ixeddamen ibennun !
Zzi$-d iman-iw, éri$ ixeddamen nni akken llan,
tekkes iyi tergagit. Winna ger « sin nni » ulacit din. D Yusef i d-yu$alen deg wemkan-is !
Tekkes tergagit nni, yuli-d wawal di ta$ect-iw,
nni$ as i Yusef :
- Ma yeb$a Dda Azwaw zemre$ ad kwen qame$ azekka !
D$a netta ifra-tt-id.
- Azekka ma yeb$a Öebbi ! Zwir tura deg we$yul,
36
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ifud. Syen, mi yeswa yeqqen u$al-d ad teççev
imensi yid-ne$.
Ti$eîîeen nni ooi$-tent i yemma. Kkse$ takessawt
nni. Send ad yali wass i d-keccme$ acanîi. Nekk
akked Dda Azwaw a nheggi lyajur, ijdi d waman i
texmiôt n siman. Mi d-usan ixeddamen ad d-afen
yal asafar deg wemkan-is.
Di lawan nni n lebni, tikwal mar ad sawalen garasen ixeddamen, yella wayen ur fehme$. Tikwal ad
d-îfe$ awal ne$ sin, tikwal ulac. Tikwal d$a zun d
asbecbec si tmeééu$t $er tmeééu$t i sawalen.
Yiwen wass urze$-d awal nni i yi iswehmen :
- « Ih ! Lemmer i t id-ufan deg wexxam nsen ne$
dagi, yili din a t cudden. £ures zheô Muêa, illa
dagi ixeddem mi wven afrag nsen,…. ».
Awalen nni ur ten fôize$. Susme$ kan zun ur sli$.
Mi nekfa ixeddim, uée$ $er Yusef, d netta i d
ameéyan seg-sen. D ilem$i, $as meééi di tiddi-s,
tirkelt am tin n weqcic. Nni$-as
- Amek akka ur t-îîifen ijadaômiyen ? Acu i
yexdem Muêa ?
Nekk sdukkle$ awalen nni i sli$, rni$ tadyant nni
ijadarmiyen i d-yusan $er taddart. Sni$ ten akken
37
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ad seggmen i Yusef. Wissen ad yi d-isefhem ne$
ala.
Yusef ibren aqerru-s akka d wakka, ikna-d $uri,
inna yi d s leêder $er tmeééu$t, am win innan
tuffirt :
- Muêa ! Ur izmir ad iqqim di taddart ! Ma yella
ufan-t id ijadaômiyen a t awin $er lêebs nsen !
£ef aya i yesedreg iman-is, yeffe$ !
- Anda i yeffe$ ?
-
Anda
teff$en
yergazen,
$er
umada$ !
Keçç
meééiyev, mazal ur tessinev !
- Amek teériv ssne$ ne$ ur ssine$ ?
- Ivelli kan i k id-turew yemma-k ….
- Anef as i yemma ! Steqsa$-k-id $ef Muêa, err-ed
awal $ef Muêa ! Yemma attan tella di tebêirt n
Te$zut !
- Nni$ ak yeffe$, ma d keçç fehm-it akken teb$iv !
Ikfa wawal !
Yusef isared ifassen-is, isers tamvellit nni $ef
ufus n telwaêt, nekcem axxam akken a neçç imensi.
Awal nni i d-nebda yenîel.
Sin ne$ tlata wussan i nerna deffir wawal nni
nekk d Yusef, nella nxeddem, nekk bedde$-as i
38
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ubennay : tiî $ef tilajuôin ;
rnu yas tixmiôt ;
af-as-d sin iceqfan n tlajuôt ; gezm-as d azal n
yi$il n tencirt ; awi yas-d ad isew ; azzel a$-asd abaki n dexxan. Aqeddac, ibeddi ulac.
Yal tikkelt yella wayen ad xedme$. Ur tella
tganit.
Ma yeéra yi-d ifassen-iw di loib, d$a
din ad yi-d yaf ayen $ef ur bni$ :
- Eêôec ! Eêôec a Muôad! Ekkes-d imesmaôen nni
yellan di tigejda nni. Azekka ad tent seggme$ i
taârict, i safuîaj.
Mi lli$ nti$, tekkse$ imesmaôen nni yiwen yiwen i
sli$ i tikli deffir-i, tekka-d si tama n tewwurt
n wefrag. Tazwara ur rri$ lewhi-w. Tawwurt n
wefrag telli, wa ikeççem wa iteffe$. Tikli nni
tqerb-d $er wemkan nni deg nbennu. Mi d-zzi$
iman-iw, ifut lêal. Muêa, netta akked yergazen
ur ssine$, zzin-iyi. Yiwen seg wid nni d ikecmen
isers-d afus -is $ef uqerru-w, inna-yi-d :
-
Zeô kan ! D aqcic d ameéyan d axeddam ! Ad k-
iêrez Öebbi a mmi ! Fell-awen azekka ad tettkel
tmurt nne$ ! D kenwi ad tt irefden !
Susme$ kan, serse$ allen-iw. Mi tent id suli$ s
leêder,
wala$
timgeêlin
nsen
banet-d
ddaw
tiqeccuba nni, frent. èri$ Muêa ibedd, ilsa
39
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
irkasen n Pataugas, tamegêelt $ef tayett, teffer
ddaw tqeccabit-is. Fehme$ anda yeffe$ Muêa.
Si tmu$li nni n Muêa ibedden zdat-i, jbi$ akin i
wacêal iseggwasen, zzi$ $er wussan nni n teméi
tamezwarut, ussan nni n tmecôevt n taddart deg
inurar.
Fehme$, ger « sin nni», widak nni i ya$ islu$en
urar, i yesxeôben timecôevt n taddart, i ya$ diooan ccama deg weksum nne$ akked walla$ nne$,
maççi d Muêa i yeff$en abrid.
Seg wass-en, awal n « sin nni », $ur-i yu$al d
« win akken ». »
Muôad
isenqes
tazzla
n
tkeôôust,
iîîef
tayeffust-is, iteddu ad yanef ad d-yernu lmazut
i tkeôôust.
Mi tbedd tkeôôust zdat tsebbalt n TOTAL, yuki-d
umeéyan seg warraw-is, inna yas :
- Newwed La Normandie ?
- Mazal a mmi ! Tura kan i d nebda abrid. Rnu
taguni. Mi newwev ad kwen id-sakwi$.
Muôad ira ad yernu yiwet lqahwa.
£as iswa-d snat deg wexxam, iêemmel ugar tin
40
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
akken n tmacint, maççi am tin n wexxam. Yal
tikkelt
ad
yeddu
deg
iberdan,
s
tkeôôust,
iêemmel ad as iqqim i yiwet ‘’tqehwit’’, am akken
i yas isemma. Ayen iêemmel ugar, d ûûut nni n
yiéid n iaâqqayen n lqahwa. Tamacint nni, ad téed
din, ad tesqiîîer lqahwa din. D ûûut nni n yiéid.
Am ûûut nni n tessirt ufus, deg wexxam nsen …
41
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
4. As
Aseddaô nni n tewwurt nsen…
Aseddaô nni n tewwurt n wexxam nsen, Muôad iéer
it zdat wallen is yal tikkelt ad d imekti teméis. Ixammen akk n wefrag, wid n taddart i yessen ur
sen irgil webrid s useddaô anect udekwan ; ala
axxam nsen !
Mi yella d ameéyan, ibda ittmurud, ibda iteddu
$ef ivaôôen-is, aseddar nni n tewwurt iéerr-it
zun d adernu ne$ d asif iêemlen ur izegger yiwen.
Yal tikkelt ad d-iffe$ seg wexxam nsen akken ad
iruê $ur nanna-s Wiza, ilaq as ad izger : ad
igrireb, ad ikker, ad iknu, ad itti iman-is, ad
izwer yiwen uvar, ad d yebren $er deffir, ad
ikker, ad izwer i$allen-is, ad idhem ugar, ad
i$li, ad imceê ta$ebbaôt d imeîîawen deg wallenis… Ur d-iteffe$ seg wemder nni n tewwurt ar tt
icrew meôôi$et.
Mi yezger akin, ikker, iseggem iman-is, izwi
taqenduôt-is, syen ad iddu ddac ddac ar axxam n
Nanna-s Wiza. Axxam nni ines nettat, ur illa degs useddaô, ur illa udernu.
Mi t id teéra Wiza
tam$art iteddu-d, ad as d-t$er :
42
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
- Eyya zi$ a Muôad umuôeo !
Eyya ad ak fke$
taêbult iêman !
Mi zran iseggwasen, Muôad yu$al d ileméi, yal
tikkelt a yezger amder nni n wexxam nsen ad iéer
zdat-s ’’Muôad umuôeo’’ ittemrurud. Tawwurt nni
n wexxam-nsen zun terra-yas-d timiî nni i yas
gezmen ass-mi d ilul. Timiî nni i tenîel xalt-is
di tmazirt nsen.
Si mi yu$al d argaz, iffe$ tamurt, anda yella, di
yal tamurt, di yal tagwnitt, mi d-imekta taddart
ad iéer amder nni n tewwurt nsen. Imir, d asemmiv
ne$ d agris, Muôad ad yakwi i êammu nni yuli-d deg
weksum is ; ad yakwi i êamu nni ukanun n yirrij
azeggwa$ i tessa$ay yemma-s di tegrest.
Yal tikkelt, tezwe$ nni n yirrij teteffk-as d
tafat, tetekkes fell-as a$em$um nni yellan zdat
wallen is.
Muôad iêemmel ad d-itkaki axxam nni nsen. Si mi
yekker, tikwal ad iqqen allen-is, ad iéer axxam
nni nsen, ad iéer ayen illan am zun yella deg-s,
ne$ yella zdat-s. Tikwal mar ad d-zelgent, ad
iéer zdat-s am tagut nni n tegrest terra taduli i
wexxam nni, ad iwet ad ismeômec allen-is. £as
43
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
akken, tagut nni teffer ayen ib$a ad t iéer. Ayen
ib$a ad iéer ne$ ayen ib$a ad d-imekti ?
Imir, ad izzi akka d wakka, ad izwi iman-is, ad
iddem ajeônan. Maççi d ass-is !
Axxam nni nsen izga-d di tnemmast n taddart. Ur
illa n wedrum ufella, ur illa n wedrum n wadda.
Deg wuraren n warrac, Muôad ur idda akkin ur idda
akka. Tama i yas ihwan ad yili deg-s. Deg uraren n
tkurin, n timsizzelt, n tiqqar.
Tawwurt nni n wefrag tqubel azrib n taddart,
tbedd zun d aâssas nwexxam. Tenjeô deg wes$ar n
teslent, teôcem zun d ticôav nni n wudem n nannas Wiza.
Si teméi-s, Muôad iêemmel ad iqqim zdat tewwurt
nni n wefrag, ad iseddu uvudan-is ireqqaqen deg
tregwa nni inejôen deg wes$ar. Iêemmel ad iseddu
ifassen-is
d asawen alamma ur izmir ad yernu.
Syen ad d yader i$il-is. Deg walla$-is ad isaram :
« ass-mi ad im$ure$, ad siwve$ ivudan iw alamma d
asawen inna ! ». Iêemmel ad izzi s uvad-is i
tregwa nni, ad d-izzi i yiîij nni yellan di
tnemmast n tewwurt zun d netta i yefkan tafat i
tezribt n taddart. Iîij nni, ur iéra d iîij n wass
44
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ne$ d agur n tziri seg wass-mi yesla s tmucuha nni
n tmeîîut i d-ise$lin agur $er tbaqit. Iîij nni d
i$lin, ‘’wissen
yeqqim
di
tewwurt
n
wefrag
nne$ ? ‘’.
Tawwurt n wefrag nni nsen deg-s i d-tezwar
tafat,yal ass. Di yal tallit, mi d illi Muôad
tawwurt nni, ad t id-tqabel tafat $er wallen. Deg
wussan nni n tefsut ne$ unebdu, mi d-tewwet tafat
nni ger temlel d tewre$, taîîiwin n Muôad ad d
meômint d imeîîawen. Iêemmel imeîîawen nni n
yiîij, imeîîawen n tafat.
Iîij mi yekcem $er wefrag n At Mellal, ad t idiqabel wexxam n tesga. Axxam nni n Muôad. Tawwurt
n wexxam nni tefka d, am tyita tmegêelt, $er
tewwurt n wefrag. Tama tayeffust yella deg-s
wexxam n Baba Azwaw, anda tezde$ tura Yemma Wiza,
tam$art-is. £er zdat, tella texxamt n Salem,
tentel ger wexxam n Muôad d win n Baba Azwaw.
Taxxamt teîîeft ti$mert zun teffer akin i tmu$li.
Di tama tazelmavt i d-ifergen s ugadir, ur illa
wexxam. Tella kan tara nni tameqrant i yedlen
azgen n wefrag s waâric is. Tara nni n wavil n
wafrara.
45
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Win i d-ikecmen si tewwurt n wefrag ad d-izger
asqif di tazwara. Asqif nni ifka anza $er wexxam
bu snat tewwura. Mi tekkiv si tewwurt, ad tafev
si yal tama ti$imit. Nnig nsent, tella texxamt
i$ummen asqif nni. £er tama tayeffust, llant
tseddaôin isalayen $er tkanna nni, Taxxamt n
Wesqif .
Asqif nni iêemmel Muôad ad t id-itkaki di lawan n
tefsut, ass-mi yas tekker Yemma-s Wiza i wôuccu s
wumlil. Asqif nni tewwet tebrek, taggara yu$ald d amellal am tafat nni n yiîij i d-ikecmen si
tewwurt.
Wiza tam$art tekker-as i wjegger s wumlil ur
tezmir. D urfan i yas ifkan afud ad tekker, ad
teêlelli. Acêal n tikkal i yasent tessuter i sut
wefrag akken ad sizedgent asqif. Awal is « ikka
sya, iffe$ sya ». Tenna, tesuter, tules-as i
wawal, taggara am tin ihedôen i lêiv. Yiwen wass
d ayen, tuli-yas-d tkurt nni n wurfan. Di magu,
tekker s tqabact d uqeffu d abrid $er Tala
Wumlil.
Mi d yu$al Muôad si lexla, yerra-d azal, inehô-d
ti$eîîen-is i d-yufa azgen n wesqif yu$al d
46
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
amellal, ifka-d tafat zun yurez-d temlel nni n
yiîij. Mi yekcem Muôad $er wesqif nni yufa teryel
d tamellalt $ef t$iùmit nni tazelmavt, tes$al akka
d wakka s i$allen-is, afus yurez asafu amellal.
Ikukra, iwet ad d-yerwel $er deffir. Ibedd,
qquren ifadden-is, allen-is ééant di lexyal nni.
Acêal i yeqqim akken, ur iéra …
- Laâslama-k a Muôad a mmi !
Mi yesla i ta$ect n yemma-s Wiza, yuki i yiman-is
iff$-d seg yimi n teryel nni. Udem nni i d-izzin
$ur-s ur t issin, ur illa d udem n wemdan. D
amellal seg yixef $er yixef. D udem n at laxeôt.
Iéeô udem nni, ismuqel ugar anda ad d-yaf udem n
yemma-s Wiza. Udem d amellal, aqerru icudd s
uceîîiv d amellal, aqenduô d amellal, ivaôôen d
imellalen. Mi tezzi, tu$al $er ujegger, i$allen
is kkaten tumlilt akin d wakka s umezzir n
wexleno.
Muôad ikkes-as unezgum, ifhem d yemma-s Wiza i
yas ikkren i wjegger, ad tesimlel asqif.
Tariêt nni n wumlil ilexsen s waman, teqqim as i
Muôad, teééa di tanzarin-is. Acêal n tikkal i
yewwet ad tt isemlil $er tariêt ujeooig ne$ n
wayen nniven, taggara ur as d yufa anza. D tariêt
47
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
n wumlil kan, d udem amellal n yemma-s Wiza $ef
tseddaôin n wesqif.
Axxam nni nsen, axxam n tesga, $as issen-it
tardast tardast, armi d ass-mi i yas d terra
temlel yemma-s Wiza s wumlil nni n Tala, i yas d
banent t$emmaô is. D tafat i yas islemden axxam
nsen. Anda ur tella tafat, ur tella tmussni.
Mi tekkiv si tewwurt, tulid amder nni ameqran ad
k id temmager t$er$ert, aguns nni imzin s
tewdect, d alegga$ am wfus n llufan. D yemma-s n
Muôad i t isel$en di tefsut. Acêal n wussan n
tmaddazt akk d wewdec n wasif akken ad d iseggem.
Tecrew Tasaâdit tidi fell-as.
£er tama tazelmavt illa udaynin, yuder acemma kan
$ef aguns nni, azal n yi$il. Ger waguns d udaynin
tella t$imit. Ddaw t$imit nni yella umedwed
i
tuqqna akked wucci n waxfiwen, n tyuga ne$ n
we$yul. Nnig t$iùmit akked udaynin tella tkanna. D
ti$imit nni i d taseddaôt n webrid-is. Akken ad
taliv $er tkanna, d aneggez i yezwaren $er t$imit
nni. Win ur nezmir ur ikeççem takanna.
Di tkanna tella tevwiqt nni tameéyant tefka $er
48
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
tmazirt n Ëemmu. Tavwiqt ni d azal n snat turdas
kan. Aqerru izmer ad izri, ma d tuyat ad qqiment
din. Tavwiqt nni tderraâ s tsulal n wes$ar
uzemmur si yal tama. Iîij ad d ikcem, amaker ur d
ikeççem.
£er tama tayeffust, illa udekwan d a$ezfan, idda
seg yixef $er yixef n wexxam. Di tlemmast-is illa
ukanun, i$ez deg waguns.
Adekwan nni ibna d
tiseddaôin, deg-s tikwanin akka akin.
Deffir
tewwurt,
$er
tama
tayeffust,
tella
tsebbalt n waman. Deffir tsebbalt nni tamellalt
tella
tegrurt
n
yi$iden.
Tagrurt
nni
d
tadekwant, tuli afella ugar n t$imit. Ddaw-as d
tuqqna n yi$iden, nnig-s d adekwan n igerwajen i
yat wexxam.
Taârict nni u$anim illan nnig ukanun ur tt yufa
Muôad. Tella tekkes seg wussan nni izwaren, send
ajegger.
Acêal n wussan i zed$en di texxamt n Salem. Icfa
tenna yas yemma-s :
- ad d-nesizdeg axxam di tefsut agi ma yeb$a
Öebbi. Si tura ad d-n$ez tumlilt si Tala Wumlil.
Itkaki-d Muôad d awalen i yas inna i yemma-s ass-
49
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
en,
- Ih a yemma ! Ad d njegger ma ad d-tekcem tafat
axxam am tin n wesqif !
- Ad d-tekcem tafat a mmi ! Ad yeg Öebbi ad tili
ad tennerni tafat-ik a mmi !
Ass-mi i kkren i usuffe$
n wexxam, bdan zik n
wass. Muôad yeqqim akin $er tama n tara nni,
tefka yas yemma ayefki n ta$at yeêman akked
teôbaâtt n we$rum aquran.
Iqqim, iéer ayen illan $ef tiî-is. Baba-s si
tama, yemma-s si tama, Salem nsen si tama nniven,
keççmen teff$en-d seg wexxam i$allen ççuôen.
Tikwal $er texxamt n Salem, tikwal $er wexxam n
yemma-s Wiza, tikwal $er te$mert n wefrag, tikwal
$er tseddaôin n wesqif. Yal ta$awsa d-ff$en tufa
amkan-is.
Mi llan imawlan-is suffu$en-d isufar seg wexxam,
Muôad ikcem-it unezgum. Ur iéra ansa i yas dikka, ger tikli nni n imawlan-is s leêder, d
wawalen nni gar-asen s leêder, tikwal d aqesser
mar ad d suff$en ayen i yasen d ismektan kra. Mi dsuff$en dduê nni deg d ikker Muôad, deg tezuznen
acêal, susmen i sin imawlan-is. Dduê nni yeqqim
50
Omaha Beach
Ass-A d Wussan
Tizrigin Zama
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Tazwart
Mi yekcem Muôad tijdit nni n Omaha
Beach di
Normandie, ur inwa ad d-imlil akked lexyal n
teméi-s.
Ur yuki d yiman-is yekcem deg uêemmal nni n 6
yunyu 1944, aêemmal nni yeglan s iqerra n acêal d
ilmeéyen n yal tamurt.
Muôad itkaki-d imir awal nni yessen, tamussni
nni n taddart-is : « Yella wass-a, yella uzekka,
yella uéekka ».
Deg walla$ n Muôad iddukel ivelli d wass-a,
dduklen am ivudan ufus. Amdan $as iteddu $er
zdat, ur iooa ilem $er deffir-s ; anda yedda,
ddan wussan izran di lateô-is. Muôad yufa-d,
yella ivelli, yella wass-a, yella uzekka…
Deg wennar nni n 1944, di Omaha Beach, i d-ulint
tikuffta yeffren si ddaw wussan, si ddaw lmujat
nni i t id-isawven $er iseggasen n 1954 $er zdat.
Muôad inwa ittu-ten, netta ur ittu tigdert ! Icfa
fell-asent tardast tardast.
£as yella wayen yettu, tidi nni tasemmavt i dyulin seg weksum-is tesmekta-yas d ussan izran,
2
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
dduklen nitni d wass-a, am atmaten. Ih, yella
ivelli, yella wass-a…
D
uzzal
nni
yeéôa
Muôad
di
Omaha
Beach,
iblandiyen nni, half-track nni, akked les Jeep
nni, i yas d-ismektan ussan n teméi-s di taddart
n Mekraz, di tallit taberkant n tôad n 1954.
Uzzal nni n Marikan i yese$lin tazmert n Hitler,
taggara yezger aman, Ilel Agrakal, akken ad
yernu imen$i mgal wid yellan mmuten. Ilmend deg
ad ikkes lêif $ef tmura, uzzal nni yerna tissi-s,
yedda d aâkkaz i tyita.
Di yal tallit imdanen akka ? Yiwen usurif $er
zdat, sin $er deffir ?
3
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Agbur
1. Abrid n Omaha Beach
2. Tazzla ger yigran
yigran n Baltimore
3. Tikli deg webridwebrid-is
4. Aseddaô nni n tewwurt
5. Tagut n wasif, tagut n Te$zut
6. Anekcum $er Omaha Beach
7. Tesmev n wuzzal n yifri
8. Awal di Max Grill
9. Tizegzewt n waman
10. Asirem n yiîij
11. KecmenKecmen-d « Wigi nne$ »
12. Di Blaukhaus wis sin
13. Si Dakota ar Baltimore
14. Ussan n 1944 di Omaha Beach
15. Takessawt $er Tmurt Ugemmav
16. Tawa$it n ¨Pearl Harbor
17. Uraren n taddart beddlen
18. Di tijdit n Omaha Beach
19. Amdan ur dd-ilul akken ad iknu
20. Lâeskeô
Lâeskeô amezwaru di taddart
21. Di tesraft n siman d wuzzal
22. Awal n Adahy, « Win ized$en tiéegwa »
4
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
23. Tezwe$
Tezwe$ n wedfel
24. YusaYusa-d lâeskeô
lâeskeô !
25. Deg webôaê n taddart
26. TewvTewv-d times $er tesga
tesga
27. Anekcum n lkaziôna di Baltimore
28. Abrid n Portsmouth di Legliz$
29. Tabôatt n John i imawlanimawlan-is
30. Portsmouth : abrid n waman $er Fôansa
31. Ass n ti
times di Omaha Beach
32. Urar aberkan deg ublaukhaus
ublaukhaus
33. Asif n idammen
34. Imezgaren n waman
35. Tanekra di Tagemmunt
36. Iddukel ivelli d wasswass-a
37. Timerna (Annexe).
(Annexe).
5
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
1. Abrid n Omaha Beach.
Tafat
n
taffza
tessimlil
tignewt,
tamurt,
ti$altin, teffka tirkelt i wass di tegwnitt nni
deg ittna$ yiv d wass.
D tafsut. £as tiftilin n webrid u$ent, nnig nsent
tefrari-d simmal tmeççimt tamellalt n tafat n
wass amaynut.
Deg wexxam u$ent teftilin.
Acemma kan tuli-d ta$ect n wergaz, akin si tama
ufella, si texxamin n warraw-is, inna yasen :
- Ekker ! Ekker a mmi ! Yuli wass ! D lawan a na$
abrid !
Muôad yezzi-d i texxamin n warraw-is, akken ad
ten id-isker yiwen yiwen.
Abrid n La Normandie $ezzif. Tarezzaft maççi s
lembat. Ilaq-asen ad a$en abrid zik nsen akken
mar ad d-u$alen, ur ten id-iteîîef yiv deg
webrid.
Tameddit,
ikeôôusen
gten,
ççuôen
iberdan, derren cudden wa $er wayev zun d azrar n
teftilin, akin, send ad d-tkecmev tamdint.
Muôad tafejrit i yuki. £as ini ur igen iv-is s
te$zi, ur isawev tanafa. Ikker, ihegga iman-is,
iswa yiwet n lqahwa, isa$ ôadyu, ifka tameééu$t
ad ismusget i yisalan n tûebêit, tiden iveôôun
6
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
yal ass. Si zik-is akka, mi d ikker kan, afus ad
yawev taqeffilt n ôadyu. Ifka tameééu$t :
… « Di Marikan, timsizzelt ger Obama akked Mc
Cain trennu simmal têemmu. Tuttra nni taneggarut
n yemdanen tefka-d Obama d amezwaru, maca Mc Cain
idda-d di lateô is, ass-a ur izmir yiwen ad dyini anwa seg-sen ar ikecmen Axxam Amellal, « La
Maison Blanche ».
… « Di Namibia, Berzidan Robert
Mugabe, ifra
netta d wexûim-is n ukabar amagday MDC, Morgan
Tsvangirai, akken ad yu$al d lewzir amezwaru ;
Ifra ten Berzidan Thabo Mbeki, n Afrika wanéul1 ;
taggara ôegmen ad zdin, ad dduklel, ad gden adabu
ad ten idduklen, … ma ur d-ikkir ccwal ar ihudden
ayen akka bnan… »
… « Taqcict nni n 4 iseggwasen di laâmeô-is i
yemmuten di Izôael, taggara ufan-tt deg yiwen
ugudu, temmut; d argaz n yemma-s i tt in$an deg
wexxam, urzen-t id imsulta n ti$remt nni,… »
- « … Mmuten 120 yemdanen deg imen$i ameqran dillan di … »
Muôad ikker, ibren-as taqeffalt i ôadyu nni,
isexsi-tt. Isneêneê, iheddeô i yiman-is kan :
1
Afrique du Sud
7
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
- Laâmeô sli$ i isalan ilhan di ôadyu. £as akken,
tu$al-a$ am cemma, yal tasebêit ilaq ad nsel i yir
isalan ! Am zun nêemmel a nsel s tilufa i diveôôun di medden. Yal amdan mi yas isla, ad as
yini deg walla$-is : ‘’Ad iîîef Öebbi lqehôis’’, ne$ awal nni n win iêemmlen ad ijbed
taqejjirt
$er
deffir :
«A
wer
i
ya$
d
awvent nekkni ! ». Akka, win inesren ugar !
£ef setta, mi d tekkker tmeîîut-is, qqimen di
tenwalt2, Muôad irna lqahwa tis snat. Irra
tamu$li-s $er beôôa, iéra tafat n wass tebda
tesimlul tignewt. Inna yas :
- Ass-a ad ilhu !èer kan tizegzewt igenni diffalen, am tin n Tmurt !
Yal tikkelt, Muôad n At Mellal iêemmel ad iqren
ayen iéra, ayen illan anda yella $er wayen yellan
di « Tmurt ». Am tegnewt n wass-a, am wayen
nniven. Yal tikkelt ar ad iffe$ ad d-iqvu, tiî
téer s tin n wass-a, téer s tin n wass-mi yella d
ameéyan,
di
tmurt.
Di
ssuq
ameqran,
ger
iceryunen iteddun akka d wakka, mi yemme$ ad d
idem taîumaîict, ad d-immekti tid nni iteçç ass2
Tanwalt : anda tnawalen uççi, takuzint, (français : cuisine)
8
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
mi
txeddem
yemma-s
tibêirt
n
Te$zut.
Ayen
iêemmel ugar, d tariêt nni d ittalin si tregwa
mar ad tebru yemma-s i terga n waman akken ad tsew
tebêirt. Muôad iêemmel imir ad imured ger tregwa
nni, ddaw tiriwa, ad izzi akka d wakka, ad isinef
aman, ad ikkes akal d izgan i waman, ad isismev
ifassen-is deg waman nni isemmaven n temda n
wasif. Tariêt nni n tara n îumaîic, tin n tecriêt
nni ! £as tella d lebda di tanzarin-is, yal
tikkelt ar iéer tezwe$ n taîumaîict, Muôad ad
isirem ad yaf tin nni n teméi-s, tin n Te$zut.
Tezwe$ n îumaîic nni terna, deg walla$-is, $er
tezwe$ n tôemmanin nni yellan nnig tebêirt.
Tizegzewt n yifer terna $er tewôe$ n teclemt-is
akken ad gen tafat i tezwe$ nni waâqqa n
tôemmant. Tezwe$ nni n tôemmant n leêlu, n tin n
lmuz…
Akken tignewt. Yal ass, yal agur, yal tallit,
tafsut ne$ anebdu, lexôif ne$ tagrest, tamu$li n
tegnewt n wanda yella, di tmurt deg yella, di
Legliz, di Russ ne$ di Marikan, Muôad ad iwet a
tt-iqren $er tegnawt nni n Mekraz, taddart nni
deg d-ilul, deg d-ikker d aqcic d ameéyan.
9
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Taddart nni tezga-d di tnemmast igenni, zzint-as
d t$altin zun d aqewwas ur neqfil ne$ am tismiôt
userdun. Akka d i$il, akin d i$il, ala tama wadda,
tama n yilel, i deg teffe$ tmu$li akin i t$altin,
anda ur feôzent wallen. Si tama nni n wadda i dtettali tagut d-ittawin anéar, ibeôbuôen n
waman. Mi d-tessa$ tagut si tama nni, at Mekraz
éran ayen d-iteddun $er zdat, ad heggin imannsen. Win iksan ad d-inheô ti$eîîen-is $er
taddart, win ifesren tazart ad isemnenni, win
yellan deg webrid ad izreb tikli-s. Akka ! Tebrek
n tama wadda, agafa3, iban wayen tt id-iîîafaôen
deffir. « Tessa$-d si tama wadda » ; am umeqran,
am umeéyan anect n téerbuî, issen ad iéer tignewt
n Mekraz.
Tama ufella, akin i t$altin, ala tizegzewt n
tegnawt. Syen, si tama tazelmavt i d-iffal yiîij
taûebêit. Mi d-iffe$ seg yi$il nni ad izzi di
tegnewt, ad d yefk tafat-is, syen ad izger akin
si tama tayeffust. Tikwal mar ad yeffel, ad dtali tezwe$ di tegnewt, a d tesberber i t$altin,
ad d tesegri tafat. Azekka nni d-iteddun, deffir
‘’leêmurgga’’ nni, ifra ad ilhu. Ur illa din
ccek. Tezwe$ nni n tmeddit n yi$il d tasarut i yat
3
Agafa = Nord ; Anéul = Sud, ; Agmuv = Est ; Ataram = Ouest
10
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
taddart. Win d ibnan i kra, takerza, nqec,
aserwet, ne$ ayen nniven, iéra send ad yali wass
ad ikker. Tafat ad t id temagger, ad ifru cce$lis.
Akken Muôad. Yal taûebêit, di tmurt deg anda
yella, ad iger tamu$li i tegnawt. D tanekkra
uxedim n yal ass deg wexxam, ne$ ad ijbu s
tkeôôust, di tmacint ne$ tamafagt, mi yeéra
tagnewt ad d immekti « tismiôt nni userdun » n
taddart-is.
Di tama n wanéul, tama ufella, ansi i tezzi ugar
« tesmirt userdun » nni zun d amur umeqyas, syen
i d itekk
wavu nni yeêman i d igellun yid-s
tijditt tawra$t n tniri, Sseêra nni. Avu nni
aêmayan yeskawayen imdanen, avu nni n Ccili,
ne$ Agebli. Mar ad d-ikker, ad ibdu asuvu nni,
di tefsut, anebdu ne$ lexôif, at taddart ad sen
texôeb. Ur illa wanda ar inser wemdan. Ekmen
deg wexxam, tegguniv bab igenwan.
Muôad imekta-d d$a ass-nni deg d-iffe$ Dadda-s
Qasi seg wexxam, s wurfan. Dadda-s Qasi sin
wussan i yekmen, taggara yekker yemme$ $er
tagwest, iddem-d abeônus-is, tefka-t tewwurt
11
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
$er beôôa am lebreq, isegwra-d awal i yat
wexxam, i yat wefrag :
- A wer nekref ! Awer nekmen ! Send ivelli akka,
ivelli akka, ass-a akka ! Agebli istufa-d,
nekkni irra-ya$ $er tekwant ! Anef-as i wgebli
ad isuv, ma d nekk ad kecme$ taferka Umalu. Ad
kemle$ i nqqec i bdi$. Ma yella avu yeêma, nekk
ad as êmu$ ugar ! Am akken nnan, êamu akked êamu
ad dduklen ur din êamu !»
At wexxam, am at taddart i t id-iéran mi yedwi
$er tferka, wehmen di Qasi.
Tama nni ufella, am akken d-tetefk iîij d ugebli
i yeskawayen tamurt, tikwal trennu tardast
t$ennant-is, trennu-d amur si tlufa-s.
di
Muôad
icfa i wass nni n taggara n $wect mi d-yu$al
igenni nni d aberkan.
Deg wzal n wur$u, igenni d azegzaw am Nnil. Ur
illa wefôux, ur tella tmeççimt usigna. Izeggen
wass mi d-tejba tebrek nni n tegnewt teteddu-d
$er zdat zun d a$em$um nni n tegrest.
Muôad icfa i wass nni mi yekker herwel di
taddart. Tafat tselles, imdanen ikcem iten
uferfud, yal wa anda i t-tu$, iééa allen-is di
12
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
tebrek nni d iteddun nnig yi$il zun d taduli n
teryel ne$ n Buberrak. Taggara, mi d isawev, d
aglaf n wejôad, yessa$ i tmurt, iwwi-d yid-s
nnger. Mi d yers $ef tmurt wejôad nni, ur d iqqim
yifer, ur teqqim tqerquct, ur d tegwri tjeooigt
ibedden, ur d tegwri tizzegzewt. Ajôad yeçça
tamurt, iooa kan iéra d wakal aêerfi.
Lawan deg imeqranen n taddart, am yergazen am
tilawin, êebbken akka d wakka akken ad srewlen
ajôad nni si tmizar d tferkiwin nsen, arrac n
taddart teddun zun d tame$ra nsen :
- Ajrad ! Ajrad i Dda Ëemmu !
Igelfan n warrac ff$en $ef tmizar akken ad dleqven ayen ar awin d tarzeft i Dda Ëemmu akken
ad ten yeçç.
Azekka nni mi yeffe$ wejôad, yufeg, ibeddel
tamurt, idda ad izger akin i t$altin, at taddart
zzin d i tferkiwin d yigran nsen. Ur din taferka,
ur din iger. Igwra-d wakal d yes$aren, te$li-d
tebrek $ef tmizar.
Tamezwarut i d yu$alen si tferka-s d Nna Tiîem.
Tuli-d s tikli taéayant, tesêerêur ineggif-is
seg Umalu Wadda. Sin ne$ tlata wawalen kan i dtesefreé mi d tewev $er tejmaât : « Ad iîîef Öebbi
13
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
lqehr-is ! A wer neêdeô i nnger !
Ur d tegwri
tiskert, ur d igwri yifer, tamurt temmeçç,
dayen ! ».
Mi d immekta tadyant nni n wejôav, Muôad yuki i
yi$il-is azelmav i$eééa-t. A$éaé nni issen-it.
Yal tikkelt ad d imekti teméi-s, uraren n
taddart, ussan n tkessawt, ad yakwi i we$éaz nni
deg yi$il-is. Amkan nni ibeddel udem seg wass-mi
yejreê yekkes weglim amenzu. Muôad iself i
wemkan nni, yuki i wkennur nni n weglim ger snat
cwami. Sin igezran n sin ne$ tlata ivudan di
te$zi. Iooa akken afus-is, ihuz aqeôôu-s, iwet
ad imekti acêal di laâmeô-is ass-n mi tevra
txeûûart nni. Muôad iéeô zdat wallen-is aqcic d
ameéyan ilsa tacacit tazeggwa$t, ivaôôen i
leêfa, izu$ur taqenduôt nni tujrivt ; ad yili 7
ne$ 8 iseggwasen kan, ne$ ugar ?
« Taggara n lexôif, taddart tu$-ed izgaren i
timecôevt.
Taddart teb$a ad tesizzel idammen
akken ad d tsew i tkerza, ad d-$lin waman i
yigran. Si tefsut nni izran ur d tgir tiqit.
Teqqur tmurt, d a$uraô.
14
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Icfa izgaren nni llan ksan di Tmazirt Umalu n Dda
Mêend :
« Sin wussan i llan yezgaren kessen, ma d nekkni s
warrac n taddart nezzi i wefrag, akken a néer
izgaren nni. Nitni ksan, nekkni si ûbeê ar
lmeûbeê neqqim i laé i wnezzeh deg izgaren. Nga
yasen ismawen zun d at taddart am nekkni: wa d bu
wacciwen, win d aramul, … Akka teméi !
Ass-nni n tmezla nezzi am weglaf i wmekkan n
timecôevt, Agwni n Tasaft, taferka n inurar deg
yella wemdun n tebêirt, dinna zdat taddart.
Anekcum
$er
tnemmast
n
tferka
ur
a$
ooan
imeqranen. £as akken, yal tikklet yiwen ne$ sin
seg-ne$, ad crurden alamma wven irgazen nni
yellan deg wennar. Din kan ad d-izzi yiwen segsen, ad imme$ $er ujelkav a ten id-iserwel, ad sen
d-isegwri awal :
- Qimet i wefrag akin ! Mar ad d isenser wezger ad
d-ismir iéeôman nwen s wacciwen-is ! Nni$ awen
qimet akin deffir wefrag !
Timezla tefra, izgaren uzan, irgazen qqimen i
wnegzun
n
weksum
i
texxamin.
Win
igezzmen
igezzem acedluê, win isrusun iftaten i texxamin
ittazzal seg yixef $er yixef n wennar aqeffu deg
15
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
yi$il-is : sers da, sers din, rnu aftat da,
sdukel sin yeftaten agi din… Akken llan yexxamen
di taddart
i yellan n texxamin n weksum. Deg
wnejmaâ nni izran i d-suff$en leêsab i wayen
illan. Wid illan d iwêiden, yal sin ad bvun
taxxamt.
Anegzum d userrasu n weksum ikfa. Lamin izzi-d
akk i texxamin nni, iger tamawt i yal aftat s tiîis zun ib$a ad ten iwzen akken llan. Ib$a ad ikkes
yal ugur akken at taddart akken akk llan ad
feôêen s tmecôevt ad d iglun s lbaôaka d waman.
Izzi $er terbaât nni n yergazen, inna yasen :
- Yal yiwen segwen ad d-isers tas$art-is deg
yisni yagi. Nekkni negzem, nebva aksum s neyya,
ad nernu ad nessers tis$ar s neyya i texxamin.
Kenwi, win yufan tas$art-is ad iqqim di talast n
texxamt-is. Tumm$a ulac skud ur tufam akk tis$ar
nwen. D nekk a wen d ifken awal n tuddma !
Lamin irwi tisa$ar deg yisni, isers itent yiwet
yiwet seg wqelmun $ef texxamin n weksum armi dibren iman-is, isni d ilem. Irgazen teddun,
tezzin s tsusmi i texxamin nni, win yufan
tas$art-is ad ibedd, ad yerr ifassen-is $er
deffir, ad iggani. Tasusmi tu$ inurar.
16
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Deg yixef ufella i d-ibda wawal. Sin yergazen
bedden, i$allen twehhin, s$alen akka d wakka,
ûûut irennu, nekkni akken nella d arrac, nezger
afrag, nekcem annar, nuzzel $er wemkan nni.
Tettraê ôzaget !
Lamin d yem$aren zzin-asen ad éôen ugur anda
yella. Sin yexsimen nni êman deg wawal, wa inna
yas d tagi i inu, wayev inna yas d tagi i inu.
Teqqim di nni$-as tenniv-i armi yekker herwel,
tu$al s tidett $er udebbuz. Zelzen i sin yid-sen,
glalzen beôôa n wennar syen huffen-d $er wanda
nella, wa yekkat win yekkat. Ur uki$ imir i wayen
ivran. Mi d uki$ ufi$ d iman-iw deg wussu deg
wexxam nne$, cudden iyi tajbirt i yi$il-iw akked
wenyir-iw.
Ass-en maççi d izgaren i d-izelzen fell-a$, d
irgazen i ya$ isrewten akken nella di tlata yidne$ d arrac. Yal wa tiyita yeçça, wa deg wvar, wa
deg wfus, wa deg wqerru, wa isdukkel itent. Mi
ya$ se$lin, nekk iwet-iyi-d yemcev n wennar $er
wenyir, ikrez avref yu$al akin. Idim yeqqim d
aêemmal. »
17
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Si tedyant nni, teqqim-as d tergagayt i Muôad. Mi
d-tella tmecôevt, netta ad isenser iman-is akin.
Yal tikelt ad d-yaf tasebbiwt ad t isinfen akin i
inurar n tmezla d texxamin n weksum. Mi d-tezzi
tmeddit, anda yella ad izrureg $er taddart.
Tariêt ukanaf ur tt ikôih yiwen !
Si mi d ikker deg yives, Muôad itezzi irennu.
Yiwen wul ib$a ad yu$al ad isakwi arraw-is, yiwen
wul ib$a a ten yeoo ad rnun tanafa. £ur-s, ilaq ad
gnen akken ad im$uren. Izzi $er tmeîîut-is, d$a
inna yas
- Nni$ am ass-a ad ilhu, ur skadben at météo.
Ilaq-a$ ad na$ abrid, a nenser si temdint zik,
akken a neddu s leêder deg webrid ameqran. Arrac
zemren ad rnun taguni di tkeôôust !
- Arrac éran anda a nruê, d nitni i yeb$an, d
lawan, tura ad d-kkren. S laâqel kan !
Mi d-kecmen warrac $er tkerrust, aâwin ihegga,
aman, lkaôta n webrid, inteq $ersen :
- Yak ur tettum tewwim-d kamiôa nni ?
Issa$
amutur
n
tkeôôust,
u$en
abrid
Normandie, tikli n 3 tsaâtin ne$ ugar.
18
n
La
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
2. Tazzla ger yigran n Baltimore…
John
Hopkins akken kan d-iffe$ seg u$erbaz,
tameddit n wass, yekcem axxam nsen.
Netta iêemmel tikeôyas si mi yella d ameéyan.
Icfa i wass nni mi t-iserkeb di tkeôôust-is gmas, Robert,
ne$ Bob
am akken i yas $aren deg
wexxam. Isrekb-it di tkeôôust nni i d-yu$, Ford
Deluxe 1930, d tazegga$t am ijiêbuv !
John icfa amek iêemmel tazzla nni ger yigran
beôôa n ti$remt n Baltimore. Si mi ff$en tamdint,
gma-s isbedd takeôôust, ikkes-as a$ummu n sqef,
yettel it $er deffir, syen u$en abrid ameqran.
Icfa-yas i wavu nni !
Di tazzla nni, deg ubeêri nni ikeççmen, i$eééen
tanzarin, Tikwal iéer d igran n yeffus, n zelmev,
d tigedrin i yettazzalen $er deffir, maççi d
takeôôust nni i yettazzalen $er zdat !
Ass-en, ur ib$a ad d-u$alen $er wexxam nsen.
Isarem ad iqqim kan din di tazzla nni, ger igenni
akk tmurt. Tazzla nni tban-as-d am targit, iéer
iman-is d afessas, d axeclaw yufgen nnig tmurt.
Ass-en ib$a ad t id-éren akk imeddukal-is n
Baltimore di tkeôôust n gma-s. ib$a a t id-iéer
19
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Steve, Christopher, Anna, …
Tikli nni ger igenni akk tmurt tesmekta yas d i
John
tirga nni yettargu mar ad t-ta$ tawla.
Akken yal tikkelt, zun d yiwen usaru i yetezzin
deg walla$- is : di targit n tawla nni, alejlej
nni, yal tikkelt ad iéer iman-is itferfir nnig
tmurt, iteddu di tegnewt itezzi nnig t$altin,
nnig idurar, ittafeg netta d yefrax ; akka yal
tikkelt di targit nni.
Mi yas isla i ûûut n Bob, inna yas d : « John,
dayen, ddeqs i nelêa, ad nu$al $er wexxam », John
zun innu$na. Iéra iman-is am wefôux nni yellan
ger
igenwan,
akin
i
t$altin,
mi
yas
ôzen
wafriwen, yers-d $ef ifergan nni nsen, yers-d
akken ad yu$al i lqev, ad intel i wemcic, ad iqqim
i wsemmiv, ad yu$al d afôux n yal ass.
Si teôêilt nni tamezwarut netta d Dadda-s, di
Ford
Deluxe
1930, i yas d teqqim tayri n
tkeôyas. John ad yili imir mraw iseggwasen di
laâmeô-is.
Deg u$erbaz ur iris laâqel-is i t$uri. Ansa i yas
kkan imawlan-is, ur din tawwurt. Rnan as ta$uri
di beôôa s yedrimen $ur yiwen uselmad, medlen-as
20
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
tiwwura akken ad iqqim ad i$er deg wexxam ussan n
t$imit, di sebt d lêed. Taggara ulac taêilett ur
as gan, am win isawalen i wavu.
Deg u$erbaz yiwet tikli-s. Anda yufa ad ijrev
tikeôyas, $ef tektabin-is, $ef webrab-is, $ef
îabla n u$erbaz, $ef leêyud imellalen. John iôwa
tiôzaganin s$ur wem$ar n u$erbaz. Acêal n tikkal
i yetwaqqen din, nnig lawan, alamma yekcem babas ne$ yemma-s akken a t id-suff$en.
Acêal iseggwasen akken i d tikli-s.
Yiwen wass yuki-d taûebêit n wass, iqqim itezzi
deg wexxam. Lawan deg ad iffe$ ad ya$ abrid $er
u$erbaz, netta ad d-yaf ayen i t-iîîfen $er
deffir.
Baba-s yella yeqqim di tanwalt, izzi udem-is $er
îîaq, aqbuc ameqran n lqahwa deg wfus-is. £as
isla-d i mmi-s itezzi, isgerwiê, isawal netta d
yemma-s, am zun ur isla. Tamu$li-s teffe$ akin
nnig yexxamen, tezger, tunag ti$altin.
Aqbuc nni n lqahwa yeêman ger ifassen-is yefkayas êamu zun d tin n win idlen taôakna deg was
usemmiv. Win ikeblen iman-is, akken di êamu,
netta iéra asemmiv igezzem di beôôa, ula d urfan
21
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ad as kksen. Akken baba-s n John, êamu nni n
lqahwa tesefsi ul-is, yuki yas hraw, hraw anect n
wedrar n Dakota !
Isel i ta$ect n mmi-s mi yella isawal netta d
yemma-s, iqqim ismaâqil ma d tin i d ta$ect n mmis. Yuki yas zun d tikkelt tamezwarut i yas isla.
Iwet ad ifôez awalen n mmi-s, yuki yekka yas d
uherher deg imeééu$en-is netta, zun d afrag ger
yimi n John akked imeééu$en-is. Ur ifôiz awal.
Izzi d iman-is, yerra d udem-is $er tama n
tewwurt anda yella ibedd John. Yella ilha-d
itseggim agwrab-is.
Ib$a ad d-inteq, ad d yini kra i mmi-s, yufa
teqqur ta$ect-is. Irra imetman $er deffir, innul
tamgeôt-is, syen yules isembawel a$esmar-is. Di
tazwara d ûut d aôeqqaq am win n weqcic i d-iff$en
si ta$ect-is, isneêneê, d$a yuki i ûûut nni i yu$
tanamit isel, ûûut n wergaz alemmas. Inteq $er
mmi-s.
- John ! John ! Qim zi$ a mmi, b$i$ ad k-steqsi$ !
Awalen nni, yenna ten id s teêlew nni ur issin
acêal iseggwasen aya. Yuki yasen i wawalen nni
ff$en-d iman-nsen, zegren-d si tgerjumt $er
22
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
yimi, ma d ansa d kkan, ansa d lulen wawalen nni,
zun ur iéra. Zun maççi d netta i d-inetqen.
John, mi yesla i ûûut nni, mi yesla i wawalen nni
kkan-d seg wemkan nni anda yeqqim baba-s, idhec.
Ur iéra isla awalen ne$ d targit kan i yurga.
Ibedd, isusem, igguni, yiwen ufus yurez agwrab,
yiwen iîîef tasarutt n wexxam. Ur iéra ayen
igguni. Taganit nni tban-as-d zun d aseggwas. Ad
ibren tasarut ad iffe$, ne$ ad yezzi $er deffir.
Mi yezzi $er tama n baba-s i yeéra udem n baba-s
yerra d tamu$li $ur-s, irna-yas-d wawalen i
yefôez John yiwen yiwen :
- Qim ! Qim ! A mmi ! B$i$ ad ak ini$ sin wawalen !
Lemmer d ussan nniven, ussan nni izran, ussan nni
n wurfan, n yir tanyirt, yili din John ad izlez,
ad iwet tawwurt s tezmert-is, ad iffe$ akin, ad
yazzel. Tu$alin wissen melmi. Nitni imir, babas nni akked yemma-s nni ad tezzin akka d wakka
melmi ad d innulfu, ad d yu$al s axxam. Acêal n
tikkal i yasen ivra usaru nni. John ad innejli,
tu$alin ur éran melmi.
Ass-a, John ur yuki i tkurt nni n wurfan tuli-d
seg idmaren-is. Isers agwrab, iîîef tisura nni
23
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
deg wfus-is, iqeôôeb yu$ akersi, iqqim $er tama n
baba-s.
Di lawan nni deg d inteq tikkelt tis snat, baba-s
yufa-d awalen imezwura ad isni i mmi-s, yufa-d
deg walla$-is ayen i t id-isnetqen. Izzi, isers
i$il-is $ef tuyat n John, inna yas :
- Fehme$ a$erbaz agi deg te$$arev ur t-têemmlev.
Ayen akka i t$arev ur t têemmlev. Acêal aya i keçç
tetedduv s tidist am tfiôâqest, nekkni nedeggirik yal ass. Keçç ur terbiêev tamussni, nekkni ur
a$ teççurev tiî. Nerna anezgum i wurfan. Akka ne$
ala a John ?
Baba-s isusem, yegguni mmi-s ma ad t id-yali
wawal. John isusem kan, zun awalen nni maççi i
netta. Baba-s ise$zef awal, yerna yas :
- Illa deg wawal, d teméi i ixeddmen $ef tem$er.
Keçç ass-a taxeddimt ik d almad, d ta$uri inek, d
tamussni ad tesnerniv yal ass akken ad as
tizmirev i tmeddurt. Nekkni nella deffir-k a
nexdem ayen wumi nezmer, ma d abrid d keçç a t
inejôen maççi d nekkni. Taggara, nekk fehme$
a$erbaz agi wu$ur tetedduv d timendeffirt yas
ass, ad as neg talast ass-a.
Ilaq a$ ad d-naf
abrid amaynut akken ad te$rev ayen têemmlev,
24
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ayen twalav keçç d abrid-ik.
Mi yesla John i wawalen nni ineggura n baba-s,
yuki i taâkwemt nni n wegrab n yal ass tekkes $ef
tuyat-is. £as ur iris wegrab nni $ef tuyat-is,
yuki s tidett tennefsusi tayett-is. Irra tamu$li
$er wegrab nni yellan $er tewwurt, isers allenis.
- A mmi, gre$ tamawt acêa aya, fehme$ têemmlev
tikeôyas, têemmlev ibuluten, tamikanint. Ma d
win i d abrid nekkni ur ak d ntegg afrag i webridik. Abrid ad k-isuff$en a$-it ! Fru ya$ tt id kan
keçç ! Ma teb$iv ad d naf a$erbaz deg a tissinev
imuturen ! Nni$-ak, qim ass-a deg wexxam, azekka
a neddukel ad d-nesteqsi anwa abrid ad a$isuff$en !
Min
yeffe$
baba-s,
issa$
abrid-is $er ixeddim, John
takeôôust,
yeîîef
iqqim deg wexxam,
idhec am win ittewten s wezduz. Awalen nni n
baba-s simmal tezzin, tezzin ééaden deg wqerrus. Ib$a ad d-inteq, ad isiwel netta d yiwen, ur
yufa. Bob zik i yeffe$, ma d yemma-s nni tezwar
teffe$ mi d-yebda awal baba-s. Iqqim John itezzi
deg wexxam, itezzi irennu. Yuki ibeddel fell-as
wass.
25
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Ayen i d-yu$alen $er imeééu$en-is ugar, d ûûut
nni n ta$ect n baba-s, d awalen nni ur issin zikis. Ib$a awalen nni ad qqimen deg wmeééu$-is, ad
asen isel yal ass.
John
ikkes
tajikiî-is,
ikkes
isebbaven-is,
iddem-d taqaraât n Kuka Kula, isers iman-is,
iééel ivarren-is $ef ukersi.
Axxam nsen iban-as d s wudem amaynut.
26
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
3. Tikli deg webrid
webridbrid-is,
is
Abrid ameqran d ilem. Deg wass n lêed imdanen
gnen deg yexxamen nsen akken ad sgunfun di tazzla
n imalas4, seg wass n letnin. Ekker zik, azzel
$er ixeddim, degger deg webrid ne$ ad k deggren,
eêbek deg wxeddim ar d i$li yiv, syen u$al i
tazzla da$ $er wexxam. Yugar i tesefcal tazzla
nni i yesefcal ixeddim nni. Ma d uzzal ad yefk
mayna.
Takeôôust tsekkef abrid, amutur isherhur s
leêder zun d ûûut uba$ur nni iêemmel Muôad. Netta
isers yiwen ufus $ef uqewwas n tenheôt, afus wis
sin tikwal yers akwessar, tikwal yetekka $ef
te$mert-is $ef tewwurt, afus ixemmez s leêder
aqerru-s.
Muôad iêemmel ad ikmez aqerru-s, tegwra yas d si
teméi-s. £as ur t i$eééa, yal tikkelt ar iqqim
anda ur izmir ad ikker, ad yazzel, ne$ d yeg ayen
ib$a, netta ad isekcem ivuvan-is deg wcebbub-is,
ad ten isedduy si zdat $er deffir, s laâqel s
laâqel. £ur-s, ittakwi yas zun d tullfa i itellef
iman-is. Mi yella meééi, itels tacacit nni
4
Imalas = smana (français = semaine)
27
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
tazeggwa$t am arrac akk n taddart. Acêal n tikkal
i yeooa din, anda i t tu$, tacacit nni mar a
yekker.
Acêal n tikkal, mi yekcem $er wexxam nsen, ad t id
temmager yemma-s $er tewwurt s wurfan nni i
yessen :
- I tcacit-ik ? Teooiv-tt da$en wissen anda ne$
tefkiv-tt i trezzaf !
D$a din, am win t id-iwten s ubeqqa, Muôad ad d
yu$al s tazzla $er wemkan nni anda yeqqim, ad
inadi $ef tcacit-is. Anda tt iooa a tt yaf din,
acku imir ur iteddem yiwen tacacit n wayev,
ttagwaden medden afervas, ajeooiv akked telkin.
Mi yella ikemmez iman-is, Muôad isader ivudan-is
s leêder $er wemkan nni nnig wenyir-is, innul
ccama nni am tin ufus-is. £as teffer, agwlim
yebren acemma kan. S yixef uvad ad as takwiv
teqqur am yi$es.
Si tnalit nni, Muôad yuki yas am win d-yukin si
targit. Illi allen-is am win ib$an ad d yakwi
ugar, syen yezzi tamu$li-s $er yeffus, iéra
tameîîut-is teqqen allen-is. Irna yezzi aqerrus acemma $er deffir iéra arraw-is gnen i sin.
28
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Iseggem iman-is, yu$al yerra lewhi-s $er webrid.
Tikeôyas llant maca ur tella tazzla nni n wussan
niven n imalas. Deg wass n lêed t$elli-d talwit
ger yemdanen. Tazzla tneqqes,
adham ineqqes.
Amur ameqran n talwit fkan ten id ikumya : Deg
wass n lêed ur teddun deg iberdan. Afus $ef
uqewwas n tkeôôust, iteddu s leêder, yiwet tiîî
$ef ukuntur n tazzla. Tikwal mar a yeoo yiwet
tkeôôust $er deffir, ne$ a t id teoo d netta yiwet
$er deffir, iéer amur ameqran iteddun di lawan
nni d tiwaculin am nitni : argaz d tmeîîut $er
zdat, tarwa nsen $er deffir. ²
Muôad ib$a ad isiwel, ad ihdeô, $as ur as d isel
yiwen.
- Di lawan agi i êemmle$ ad nehôe$. Tafat simmal
trennu, abrid ilha. Lemmer deg yiv ne$ tameddit n
wass, ne$ send tafejrit, ur teériv wi yellan deg
webrid. Win iêaren ad yazzel din, win isekôen
yerna yeîîef aleggan n tenheôt din, win izeîlen
din. Rnu tawa$it ikumya anect itemma. Win iîîfen
tanemmast5 n webrid ad iééu tagwest din. Ggani-t
ar d as yehwu ad yeoo abrid i wiyav.
5
Tanemmast : (français : le milieu) ; s teqbaylit neqqar-as « talemmast » (ur iseggem)
29
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Muôad
yuki
i
yiman-is
isawal
$ef
webrid,
tikeôyas, am zun ur ib$a ad yer akti-s $er wayen
niven. £as ivudan-is slufun i weglim nni uqerrus, ib$a ad iqqim kan din, anda yella, di tkeôôust
iteddun deg webrid n La Normandie.
Ib$a ad iqqim ger warraw-is d tmeîîut-is.
Tikwal iger tameééu$t, akken ad isel i yiwen segsen ittnefis. Deg walla$-is frant : « nitni gnen,
ad rnun ayen ilaqen, tanafa ne$ snat,
nekk ad
îîfe$ abrid, ad nehôe$ s leêder, akken ur ten
sduqquse$, ur ten thuccu$ s tikli. Taggara win
ib$an ad d yakwi s leb$i-s ad d yakwi ».
Zhir umutur izuzun imdanen. £as Muôad ur inudem,
$as ur d ikkis afus is $ef uqerru-s, netta iîîef
tamu$li-s $er tnemmast n webrid. Inehheô s
leêder.
D lexyal, ne$ d awal i t id-isduqqsen ?
Muôad iéra zdat-s d abrid, irna iéra lexyal n sin
yergazen nni am yilfan, mhuccen, mdeôkalen,
srewten usu nni ifilku azegzaw, kerzen s ivaôôen
nsen iftaten n weksum izegga$en. D ilfan.
Tezwe$ nni n weksum teqqim-as d deg walla$-is seg
wass-en : ur izmir ad igzem aksum, ne$ ad izlu
30
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
awtul ne$ tayaziî am akken lemdent, zellunt
tezyiwin-is. Ula di ssuq, di lawan n tikli $er
yaâricen, anda zellun znuzun aksum igezzaren,
akken ad d a$en aksum, ad as yini i baba-s :
- Nekk ur teddu$ akessar. Ur êemmle$ ad ére$
idammen.
Yal tikkelt akken, baba-s ad as d yerr awal :
- Zwir ihi $er tewwurt n ssuq. Mi d nenfeq ad k innafen dinna. £urek anda taârqev, ssuq d ameqran !
Icfa Muôad, ula d yiwen wass ur as d inna baba-s
awal nni iqeôêen : Ihi ma yella ur têemmlev ad
teérev idammen n weksum, ur ilaq
ad teççev
aksum !
Akti n Muôad yezzi-d $er tedyant nni n timecôevt
tazegga$t : « … Sin nni bdan herwel nsen $ef
wennar ufella, syen zzin-d $er win n wadda, win
ikkat win ikkat, imdanen zzin-asen zun d agus.
Yal wa seg-sen anda d iîîef akken a ten ibvu. Sin
nni mcudden zun d takurt.
Nekkni neqqim-d si tidist. Ur nerwil a nenser, ur
nbeddel amkan.² Nedhec kan si twa$it nni d ilulen
zdat nne$. Di lawan nni deg yekker herwel, éri$
Dda Salem yedwi am teôsast, iddem-d ijenwiyen
31
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
nni yellan gezzmen yissen aksum. Isdukel iten
$er ddaw ugertil, yeqqim fell-asen, yerna ijebdd Azwaw n Ëend, inna yas :
- £urek a Yazwaw, rnu-d $uri. £urek w’id-itemm$en
$ef ijenwiyen agi, a wer neêder i txeûûart ! Ad
iûûer Öebbi tameddit ! Ad iûûeô Öebbi !
Agwlaf nni n yergazen itezzi, ittim$ur zun d
ta$wlalt, ifassen xebbven, ivaôôen kkaten.
Mi d wven $er wanda nella i yuki$ i tuqqsa nni am
tin n t$irdemt ; d tiyita wfus, d tin n taâkwazt,
ne$ d imcev n wennar ?
Syen serde$.
Deg wexxam rran iyi tajbirt i wfus tayev i
wqerru, éle$ di tesga.
D Waâli i yigan ddwa.
Issen ad idawi, ixdem lgirra n Sbanya, tinna n
Fôanku. Ass-mi d yu$al $er tmurt igla d yid-s yal
asafar :
ti$emdin,
timqessin,
tisegnatin
uxerraz n weksum, tafrut ucelleê, scalpel nni…
Tameddit nni kan deg wnejmaâ n taddart, sin nni
xeîîan-ten akken ilaq. Zi$, tis$ar n texxamin n
weksum d tasebbiwt kan i tella gar-asen. Acêal n
wussan si mi tekker tmes. Yal wa yegguni wayev.
Timecôevt tesemlal-iten-id $er wennar, nitni
srewten annar yir aserwet, ur gan leqder i
32
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
taddart nsen akked wennar nni deg serwaten
imdanen timéin d yirden ; amkan deg d-sawaven
naâma $er ikufan. Ur gan leqder i tmecrevt n
taddart nsen, i wass n lfeôê ameqran n warrac
nsen.
Sin nni ur ten êemmel$, ur ten iwwi wul-iw.
Si tedyant nni, yal tikkelt mar ad nurar
di
Tmazirt Inurar, mi éri$ iran n wennar nni, imcav
nni n weéru azegzaw, din ad d-mektiv timecôevt
nni. £as llant-d timecrav deffir tin, tegwra-yid deg wallen-iw tin nni i ya$ isxerben tame$ra
nekk akked imeddukal-iw.
Di targit, acêal n tikkal i d-dduqse$, tidi
teteddu dgi. D lexyal n sin nni i éerre$ anect
itemma, tezzin zdat wallen-iw, grarben d fell-i,
zven iyi d awren ger i$uraf n imaddazen nsen. Su$
ne$ qim tarewla ulac, ur illa wemêaddi. Ur éri$
iteffe$-d ûut di ta$ect-iw ne$ ala. Tagwnitt deg
ad mlilen i$uraf nni, din ad d-duqqse$ ad d-akwi$
s tawla tasemmavt akked tergagit.
Di taddart ur êemmle$ ad ten ére$ sin nni. Ma llan
di tejmaât ur t$imi$ din. Ma bedden deg webôaê
anda i netturar, nekk ad azle$ ad urare$ di
tejmaât. Ur éri$ fran ne$ ur fran gar-asen, nek ur
33
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ten êemmle$ sin nni. Akka ! »
Yiwen useggwas ikker ad ibnu Dda Azwaw, ikker ad
yernu snat texxamin nnig wexxam-is ameqran.
Axxam nni yella tama n win nne$, yiwen wefrag,
yiwen uéaô nne$. Isarem ad d-yu$al Meéyan seg
yinig, ad as yeg axxam.
Ger ixeddamen nni i d-yusan ad bnun, taûebêit n
wass, illa yiwen di sin nni. Nek, ayen akk sarme$
mi sli$ ad yili ucanîi deg wefrag nne$, ass-en
yufeg. Sarme$ ad qqime$ akked ixeddamen, ad sen
qedce$, ad d awi$ aman isemmaven seg wemdun, ad
azle$ ad d revle$ agelzim ne$ talwaêt, ad sen d
leqde$ aéru agraraj, taggara n wass, nek ad awi$
a$yul ad d-isew di tala, mar a faken yis tagwayt n
tcekkaôin n siman d lyajuô. D lawan nni i êemmle$
ugar. £as fecle$, din ad ikkes aâggu nni. Mi yas
kkse$ tabarda, neggze$ $ef we$yul nni awra$, imir
d affug. A wi yufan amdun n tissit ad yili akin,
akin i wedrar !
Mi d-u$ale$ seg wemdun, kecme$-d afrag, ad sle$ i
ixeddamen deg wexxam qqimen $er imensi. Mi yi disla Dda Azwaw, ad d-ikker akken ad iqqen a$yul,
syen ad yerr $uri :
34
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
- A Muôad a mmi, ekcem tura s axxam ad teççev
imensi. Ula d keçç txedmev !
Taûebêit nni, mi wala$ idda-d yiwen ger sin nni,
kkse$ asirem nni. Fri$ d yiman-iw. Ur illa weéru,
ur llan waman, ur llant tlajuôin, ur tella tazzla
s we$yul, ur qqime$ i yimensi dinna.
Mi bdan axeddim, snesre$ iman-iw $er wefrag,
uzzle$ bri$-d i ta$aî. Ff$e$ ad kse$.
Acêal n wussan, akken. Send ad yali wass i berru$
$er tkessawt akken ur yi d ttafen ixeddamen deg
wefrag nne$.
Yiwen wass mi d u$ale$ si tkessawt, ufi$-d yekker
uferfud
deg
wexxam.
Usan-d
ijadaômiyen
si
ti$remt. Usan-d s ukeôôus nni nsen tameqrant,
rsen-d di tejmaât,syenz zin-d i taddart, kecmen
kra n yexxamen, steqsan $ef yemdanen ized$en din,
éôan nkawi n kra, uran ayen uran $ef ukaôni nni
azuran. Taggara, u$alen ansi d-usan.
Zran sin ne$ tlata wussan, kecme$-d si tkessawt,
gezme$-d afrag, d abrid $er wexxam nne$. Ufi$-d
iqqen we$yul nni n Dda Azwaw $er tagwest. Send ad
kecme$ di tewwurt nne$, sli$-as mi d-inteq
35
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
deffir-i:
- A Muôad ! Ruê kan ad d-teswev a$yul deg wemdun ?
Nekk ur stufa$, mazal yella wayen a xedme$.
Serse$ agwrab nni n tkessawt, rni$ taâkwazt nni,
u$ale$-d $er deffir ad bru$ i wcuddu n we$yul.
Mi lli$ kni$ akken ad d-snesre$ avar n we$yul seg
wcuddu nni i sli$ deffir-i rsen-d ixeddamen nni
seg wexxam ufella.
Qqime$ akken kni$, afus-iw
$ef ucuddu zun ur b$i$ ad d-kkre$. Nekk kni$, nwi$
ad wten ad zrin $er beôôa, nitni qqimen bedden
rnan awal akked Dda Azwaw. Snesre$-d acuddu,
bedde$, zzi$ azagur-iw $er-sen akken ad ff$e$
nebla ma éri$ ten. Mi ddi$ asurif amezwaru i sli$
i yisem-iw :
- A Muôad ! Acêal aya ur d tusiv ad a$ taâwnev ? Zik
têemmlev ad tqamev ixeddamen ibennun !
Zzi$-d iman-iw, éri$ ixeddamen nni akken llan,
tekkes iyi tergagit. Winna ger « sin nni » ulacit din. D Yusef i d-yu$alen deg wemkan-is !
Tekkes tergagit nni, yuli-d wawal di ta$ect-iw,
nni$ as i Yusef :
- Ma yeb$a Dda Azwaw zemre$ ad kwen qame$ azekka !
D$a netta ifra-tt-id.
- Azekka ma yeb$a Öebbi ! Zwir tura deg we$yul,
36
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ifud. Syen, mi yeswa yeqqen u$al-d ad teççev
imensi yid-ne$.
Ti$eîîeen nni ooi$-tent i yemma. Kkse$ takessawt
nni. Send ad yali wass i d-keccme$ acanîi. Nekk
akked Dda Azwaw a nheggi lyajur, ijdi d waman i
texmiôt n siman. Mi d-usan ixeddamen ad d-afen
yal asafar deg wemkan-is.
Di lawan nni n lebni, tikwal mar ad sawalen garasen ixeddamen, yella wayen ur fehme$. Tikwal ad
d-îfe$ awal ne$ sin, tikwal ulac. Tikwal d$a zun d
asbecbec si tmeééu$t $er tmeééu$t i sawalen.
Yiwen wass urze$-d awal nni i yi iswehmen :
- « Ih ! Lemmer i t id-ufan deg wexxam nsen ne$
dagi, yili din a t cudden. £ures zheô Muêa, illa
dagi ixeddem mi wven afrag nsen,…. ».
Awalen nni ur ten fôize$. Susme$ kan zun ur sli$.
Mi nekfa ixeddim, uée$ $er Yusef, d netta i d
ameéyan seg-sen. D ilem$i, $as meééi di tiddi-s,
tirkelt am tin n weqcic. Nni$-as
- Amek akka ur t-îîifen ijadaômiyen ? Acu i
yexdem Muêa ?
Nekk sdukkle$ awalen nni i sli$, rni$ tadyant nni
ijadarmiyen i d-yusan $er taddart. Sni$ ten akken
37
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ad seggmen i Yusef. Wissen ad yi d-isefhem ne$
ala.
Yusef ibren aqerru-s akka d wakka, ikna-d $uri,
inna yi d s leêder $er tmeééu$t, am win innan
tuffirt :
- Muêa ! Ur izmir ad iqqim di taddart ! Ma yella
ufan-t id ijadaômiyen a t awin $er lêebs nsen !
£ef aya i yesedreg iman-is, yeffe$ !
- Anda i yeffe$ ?
-
Anda
teff$en
yergazen,
$er
umada$ !
Keçç
meééiyev, mazal ur tessinev !
- Amek teériv ssne$ ne$ ur ssine$ ?
- Ivelli kan i k id-turew yemma-k ….
- Anef as i yemma ! Steqsa$-k-id $ef Muêa, err-ed
awal $ef Muêa ! Yemma attan tella di tebêirt n
Te$zut !
- Nni$ ak yeffe$, ma d keçç fehm-it akken teb$iv !
Ikfa wawal !
Yusef isared ifassen-is, isers tamvellit nni $ef
ufus n telwaêt, nekcem axxam akken a neçç imensi.
Awal nni i d-nebda yenîel.
Sin ne$ tlata wussan i nerna deffir wawal nni
nekk d Yusef, nella nxeddem, nekk bedde$-as i
38
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ubennay : tiî $ef tilajuôin ;
rnu yas tixmiôt ;
af-as-d sin iceqfan n tlajuôt ; gezm-as d azal n
yi$il n tencirt ; awi yas-d ad isew ; azzel a$-asd abaki n dexxan. Aqeddac, ibeddi ulac.
Yal tikkelt yella wayen ad xedme$. Ur tella
tganit.
Ma yeéra yi-d ifassen-iw di loib, d$a
din ad yi-d yaf ayen $ef ur bni$ :
- Eêôec ! Eêôec a Muôad! Ekkes-d imesmaôen nni
yellan di tigejda nni. Azekka ad tent seggme$ i
taârict, i safuîaj.
Mi lli$ nti$, tekkse$ imesmaôen nni yiwen yiwen i
sli$ i tikli deffir-i, tekka-d si tama n tewwurt
n wefrag. Tazwara ur rri$ lewhi-w. Tawwurt n
wefrag telli, wa ikeççem wa iteffe$. Tikli nni
tqerb-d $er wemkan nni deg nbennu. Mi d-zzi$
iman-iw, ifut lêal. Muêa, netta akked yergazen
ur ssine$, zzin-iyi. Yiwen seg wid nni d ikecmen
isers-d afus -is $ef uqerru-w, inna-yi-d :
-
Zeô kan ! D aqcic d ameéyan d axeddam ! Ad k-
iêrez Öebbi a mmi ! Fell-awen azekka ad tettkel
tmurt nne$ ! D kenwi ad tt irefden !
Susme$ kan, serse$ allen-iw. Mi tent id suli$ s
leêder,
wala$
timgeêlin
nsen
banet-d
ddaw
tiqeccuba nni, frent. èri$ Muêa ibedd, ilsa
39
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
irkasen n Pataugas, tamegêelt $ef tayett, teffer
ddaw tqeccabit-is. Fehme$ anda yeffe$ Muêa.
Si tmu$li nni n Muêa ibedden zdat-i, jbi$ akin i
wacêal iseggwasen, zzi$ $er wussan nni n teméi
tamezwarut, ussan nni n tmecôevt n taddart deg
inurar.
Fehme$, ger « sin nni», widak nni i ya$ islu$en
urar, i yesxeôben timecôevt n taddart, i ya$ diooan ccama deg weksum nne$ akked walla$ nne$,
maççi d Muêa i yeff$en abrid.
Seg wass-en, awal n « sin nni », $ur-i yu$al d
« win akken ». »
Muôad
isenqes
tazzla
n
tkeôôust,
iîîef
tayeffust-is, iteddu ad yanef ad d-yernu lmazut
i tkeôôust.
Mi tbedd tkeôôust zdat tsebbalt n TOTAL, yuki-d
umeéyan seg warraw-is, inna yas :
- Newwed La Normandie ?
- Mazal a mmi ! Tura kan i d nebda abrid. Rnu
taguni. Mi newwev ad kwen id-sakwi$.
Muôad ira ad yernu yiwet lqahwa.
£as iswa-d snat deg wexxam, iêemmel ugar tin
40
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
akken n tmacint, maççi am tin n wexxam. Yal
tikkelt
ad
yeddu
deg
iberdan,
s
tkeôôust,
iêemmel ad as iqqim i yiwet ‘’tqehwit’’, am akken
i yas isemma. Ayen iêemmel ugar, d ûûut nni n
yiéid n iaâqqayen n lqahwa. Tamacint nni, ad téed
din, ad tesqiîîer lqahwa din. D ûûut nni n yiéid.
Am ûûut nni n tessirt ufus, deg wexxam nsen …
41
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
4. As
Aseddaô nni n tewwurt nsen…
Aseddaô nni n tewwurt n wexxam nsen, Muôad iéer
it zdat wallen is yal tikkelt ad d imekti teméis. Ixammen akk n wefrag, wid n taddart i yessen ur
sen irgil webrid s useddaô anect udekwan ; ala
axxam nsen !
Mi yella d ameéyan, ibda ittmurud, ibda iteddu
$ef ivaôôen-is, aseddar nni n tewwurt iéerr-it
zun d adernu ne$ d asif iêemlen ur izegger yiwen.
Yal tikkelt ad d-iffe$ seg wexxam nsen akken ad
iruê $ur nanna-s Wiza, ilaq as ad izger : ad
igrireb, ad ikker, ad iknu, ad itti iman-is, ad
izwer yiwen uvar, ad d yebren $er deffir, ad
ikker, ad izwer i$allen-is, ad idhem ugar, ad
i$li, ad imceê ta$ebbaôt d imeîîawen deg wallenis… Ur d-iteffe$ seg wemder nni n tewwurt ar tt
icrew meôôi$et.
Mi yezger akin, ikker, iseggem iman-is, izwi
taqenduôt-is, syen ad iddu ddac ddac ar axxam n
Nanna-s Wiza. Axxam nni ines nettat, ur illa degs useddaô, ur illa udernu.
Mi t id teéra Wiza
tam$art iteddu-d, ad as d-t$er :
42
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
- Eyya zi$ a Muôad umuôeo !
Eyya ad ak fke$
taêbult iêman !
Mi zran iseggwasen, Muôad yu$al d ileméi, yal
tikkelt a yezger amder nni n wexxam nsen ad iéer
zdat-s ’’Muôad umuôeo’’ ittemrurud. Tawwurt nni
n wexxam-nsen zun terra-yas-d timiî nni i yas
gezmen ass-mi d ilul. Timiî nni i tenîel xalt-is
di tmazirt nsen.
Si mi yu$al d argaz, iffe$ tamurt, anda yella, di
yal tamurt, di yal tagwnitt, mi d-imekta taddart
ad iéer amder nni n tewwurt nsen. Imir, d asemmiv
ne$ d agris, Muôad ad yakwi i êammu nni yuli-d deg
weksum is ; ad yakwi i êamu nni ukanun n yirrij
azeggwa$ i tessa$ay yemma-s di tegrest.
Yal tikkelt, tezwe$ nni n yirrij teteffk-as d
tafat, tetekkes fell-as a$em$um nni yellan zdat
wallen is.
Muôad iêemmel ad d-itkaki axxam nni nsen. Si mi
yekker, tikwal ad iqqen allen-is, ad iéer axxam
nni nsen, ad iéer ayen illan am zun yella deg-s,
ne$ yella zdat-s. Tikwal mar ad d-zelgent, ad
iéer zdat-s am tagut nni n tegrest terra taduli i
wexxam nni, ad iwet ad ismeômec allen-is. £as
43
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
akken, tagut nni teffer ayen ib$a ad t iéer. Ayen
ib$a ad iéer ne$ ayen ib$a ad d-imekti ?
Imir, ad izzi akka d wakka, ad izwi iman-is, ad
iddem ajeônan. Maççi d ass-is !
Axxam nni nsen izga-d di tnemmast n taddart. Ur
illa n wedrum ufella, ur illa n wedrum n wadda.
Deg wuraren n warrac, Muôad ur idda akkin ur idda
akka. Tama i yas ihwan ad yili deg-s. Deg uraren n
tkurin, n timsizzelt, n tiqqar.
Tawwurt nni n wefrag tqubel azrib n taddart,
tbedd zun d aâssas nwexxam. Tenjeô deg wes$ar n
teslent, teôcem zun d ticôav nni n wudem n nannas Wiza.
Si teméi-s, Muôad iêemmel ad iqqim zdat tewwurt
nni n wefrag, ad iseddu uvudan-is ireqqaqen deg
tregwa nni inejôen deg wes$ar. Iêemmel ad iseddu
ifassen-is
d asawen alamma ur izmir ad yernu.
Syen ad d yader i$il-is. Deg walla$-is ad isaram :
« ass-mi ad im$ure$, ad siwve$ ivudan iw alamma d
asawen inna ! ». Iêemmel ad izzi s uvad-is i
tregwa nni, ad d-izzi i yiîij nni yellan di
tnemmast n tewwurt zun d netta i yefkan tafat i
tezribt n taddart. Iîij nni, ur iéra d iîij n wass
44
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
ne$ d agur n tziri seg wass-mi yesla s tmucuha nni
n tmeîîut i d-ise$lin agur $er tbaqit. Iîij nni d
i$lin, ‘’wissen
yeqqim
di
tewwurt
n
wefrag
nne$ ? ‘’.
Tawwurt n wefrag nni nsen deg-s i d-tezwar
tafat,yal ass. Di yal tallit, mi d illi Muôad
tawwurt nni, ad t id-tqabel tafat $er wallen. Deg
wussan nni n tefsut ne$ unebdu, mi d-tewwet tafat
nni ger temlel d tewre$, taîîiwin n Muôad ad d
meômint d imeîîawen. Iêemmel imeîîawen nni n
yiîij, imeîîawen n tafat.
Iîij mi yekcem $er wefrag n At Mellal, ad t idiqabel wexxam n tesga. Axxam nni n Muôad. Tawwurt
n wexxam nni tefka d, am tyita tmegêelt, $er
tewwurt n wefrag. Tama tayeffust yella deg-s
wexxam n Baba Azwaw, anda tezde$ tura Yemma Wiza,
tam$art-is. £er zdat, tella texxamt n Salem,
tentel ger wexxam n Muôad d win n Baba Azwaw.
Taxxamt teîîeft ti$mert zun teffer akin i tmu$li.
Di tama tazelmavt i d-ifergen s ugadir, ur illa
wexxam. Tella kan tara nni tameqrant i yedlen
azgen n wefrag s waâric is. Tara nni n wavil n
wafrara.
45
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
Win i d-ikecmen si tewwurt n wefrag ad d-izger
asqif di tazwara. Asqif nni ifka anza $er wexxam
bu snat tewwura. Mi tekkiv si tewwurt, ad tafev
si yal tama ti$imit. Nnig nsent, tella texxamt
i$ummen asqif nni. £er tama tayeffust, llant
tseddaôin isalayen $er tkanna nni, Taxxamt n
Wesqif .
Asqif nni iêemmel Muôad ad t id-itkaki di lawan n
tefsut, ass-mi yas tekker Yemma-s Wiza i wôuccu s
wumlil. Asqif nni tewwet tebrek, taggara yu$ald d amellal am tafat nni n yiîij i d-ikecmen si
tewwurt.
Wiza tam$art tekker-as i wjegger s wumlil ur
tezmir. D urfan i yas ifkan afud ad tekker, ad
teêlelli. Acêal n tikkal i yasent tessuter i sut
wefrag akken ad sizedgent asqif. Awal is « ikka
sya, iffe$ sya ». Tenna, tesuter, tules-as i
wawal, taggara am tin ihedôen i lêiv. Yiwen wass
d ayen, tuli-yas-d tkurt nni n wurfan. Di magu,
tekker s tqabact d uqeffu d abrid $er Tala
Wumlil.
Mi d yu$al Muôad si lexla, yerra-d azal, inehô-d
ti$eîîen-is i d-yufa azgen n wesqif yu$al d
46
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
amellal, ifka-d tafat zun yurez-d temlel nni n
yiîij. Mi yekcem Muôad $er wesqif nni yufa teryel
d tamellalt $ef t$iùmit nni tazelmavt, tes$al akka
d wakka s i$allen-is, afus yurez asafu amellal.
Ikukra, iwet ad d-yerwel $er deffir. Ibedd,
qquren ifadden-is, allen-is ééant di lexyal nni.
Acêal i yeqqim akken, ur iéra …
- Laâslama-k a Muôad a mmi !
Mi yesla i ta$ect n yemma-s Wiza, yuki i yiman-is
iff$-d seg yimi n teryel nni. Udem nni i d-izzin
$ur-s ur t issin, ur illa d udem n wemdan. D
amellal seg yixef $er yixef. D udem n at laxeôt.
Iéeô udem nni, ismuqel ugar anda ad d-yaf udem n
yemma-s Wiza. Udem d amellal, aqerru icudd s
uceîîiv d amellal, aqenduô d amellal, ivaôôen d
imellalen. Mi tezzi, tu$al $er ujegger, i$allen
is kkaten tumlilt akin d wakka s umezzir n
wexleno.
Muôad ikkes-as unezgum, ifhem d yemma-s Wiza i
yas ikkren i wjegger, ad tesimlel asqif.
Tariêt nni n wumlil ilexsen s waman, teqqim as i
Muôad, teééa di tanzarin-is. Acêal n tikkal i
yewwet ad tt isemlil $er tariêt ujeooig ne$ n
wayen nniven, taggara ur as d yufa anza. D tariêt
47
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
n wumlil kan, d udem amellal n yemma-s Wiza $ef
tseddaôin n wesqif.
Axxam nni nsen, axxam n tesga, $as issen-it
tardast tardast, armi d ass-mi i yas d terra
temlel yemma-s Wiza s wumlil nni n Tala, i yas d
banent t$emmaô is. D tafat i yas islemden axxam
nsen. Anda ur tella tafat, ur tella tmussni.
Mi tekkiv si tewwurt, tulid amder nni ameqran ad
k id temmager t$er$ert, aguns nni imzin s
tewdect, d alegga$ am wfus n llufan. D yemma-s n
Muôad i t isel$en di tefsut. Acêal n wussan n
tmaddazt akk d wewdec n wasif akken ad d iseggem.
Tecrew Tasaâdit tidi fell-as.
£er tama tazelmavt illa udaynin, yuder acemma kan
$ef aguns nni, azal n yi$il. Ger waguns d udaynin
tella t$imit. Ddaw t$imit nni yella umedwed
i
tuqqna akked wucci n waxfiwen, n tyuga ne$ n
we$yul. Nnig t$iùmit akked udaynin tella tkanna. D
ti$imit nni i d taseddaôt n webrid-is. Akken ad
taliv $er tkanna, d aneggez i yezwaren $er t$imit
nni. Win ur nezmir ur ikeççem takanna.
Di tkanna tella tevwiqt nni tameéyant tefka $er
48
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
tmazirt n Ëemmu. Tavwiqt ni d azal n snat turdas
kan. Aqerru izmer ad izri, ma d tuyat ad qqiment
din. Tavwiqt nni tderraâ s tsulal n wes$ar
uzemmur si yal tama. Iîij ad d ikcem, amaker ur d
ikeççem.
£er tama tayeffust, illa udekwan d a$ezfan, idda
seg yixef $er yixef n wexxam. Di tlemmast-is illa
ukanun, i$ez deg waguns.
Adekwan nni ibna d
tiseddaôin, deg-s tikwanin akka akin.
Deffir
tewwurt,
$er
tama
tayeffust,
tella
tsebbalt n waman. Deffir tsebbalt nni tamellalt
tella
tegrurt
n
yi$iden.
Tagrurt
nni
d
tadekwant, tuli afella ugar n t$imit. Ddaw-as d
tuqqna n yi$iden, nnig-s d adekwan n igerwajen i
yat wexxam.
Taârict nni u$anim illan nnig ukanun ur tt yufa
Muôad. Tella tekkes seg wussan nni izwaren, send
ajegger.
Acêal n wussan i zed$en di texxamt n Salem. Icfa
tenna yas yemma-s :
- ad d-nesizdeg axxam di tefsut agi ma yeb$a
Öebbi. Si tura ad d-n$ez tumlilt si Tala Wumlil.
Itkaki-d Muôad d awalen i yas inna i yemma-s ass-
49
Omaha Beach - Ass-A d Wussan
en,
- Ih a yemma ! Ad d njegger ma ad d-tekcem tafat
axxam am tin n wesqif !
- Ad d-tekcem tafat a mmi ! Ad yeg Öebbi ad tili
ad tennerni tafat-ik a mmi !
Ass-mi i kkren i usuffe$
n wexxam, bdan zik n
wass. Muôad yeqqim akin $er tama n tara nni,
tefka yas yemma ayefki n ta$at yeêman akked
teôbaâtt n we$rum aquran.
Iqqim, iéer ayen illan $ef tiî-is. Baba-s si
tama, yemma-s si tama, Salem nsen si tama nniven,
keççmen teff$en-d seg wexxam i$allen ççuôen.
Tikwal $er texxamt n Salem, tikwal $er wexxam n
yemma-s Wiza, tikwal $er te$mert n wefrag, tikwal
$er tseddaôin n wesqif. Yal ta$awsa d-ff$en tufa
amkan-is.
Mi llan imawlan-is suffu$en-d isufar seg wexxam,
Muôad ikcem-it unezgum. Ur iéra ansa i yas dikka, ger tikli nni n imawlan-is s leêder, d
wawalen nni gar-asen s leêder, tikwal d aqesser
mar ad d suff$en ayen i yasen d ismektan kra. Mi dsuff$en dduê nni deg d ikker Muôad, deg tezuznen
acêal, susmen i sin imawlan-is. Dduê nni yeqqim
50
Partager ce document
Télécharger le fichier
Faire un lien vers ce document
Lien permanentpour un message, un forum, un réseau social
Lien courtpour un SMS ou un profil
Code HTMLpour un site ou un blog
Du même auteur
- Tasledt18/05/2015
- taseftit18/05/2015
- tamawalt18/05/2015
- Isemmaden Tafyirt taherfit Tafyirt tuddist Asagel Taghuni18/05/2015
- Tizimert n lfeṭṭa13/09/2014
- Tin n Trebbit13/09/2014
- Timqessin tiḥitusin13/09/2014
- Taqendurt iceḍḍḥen weḥd-s weḥde-s13/09/2014
Voir les autres documents de cet auteur
- Tamɣert mm yijerbuben13/09/2014
- Tamacahut ur tekki tidet13/09/2014
- Tamacahut n Σeṛba13/09/2014
- Talafsa mm sebεa n yiqerra13/09/2014
- Tafunast n yigujilen13/09/2014
- Aεeqqa yessawalen13/09/2014
- Aɛeqqa n leɛdes13/09/2014
- A Bu yidmimen,a mmi13/09/2014
- Proverbes&Dictons kabyles01/09/2014
- Ula deg wawal Inzan n Teqbaylit01/09/2014
- Inza n Teqbaylit01/09/2014
- TIMMUZΓA 15 31/08/2014
Proposés d'après le contenu
Documents similaires












Sur le même sujet
Les mots qui reviennent le plus dans ce document. Chacun lance une recherche dans les fichiers publics.






